دوچرخه اشتراکی همچنان در دوراهی خوب است یا بد است

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

مهدی حسن‌زاده-کارشناس ارشد راه‌ و ترابری: در رابطه با اهمیت موضوع دوچرخه اشتراکی، خوب است که بدانیم ۴۰ درصد جابه‌جایی‌ها در کلان‌شهر تهران زیر پنج کیلومتر هستند که این معادل روزانه هشت میلیون از ۲۰ میلیون جابه‌جایی است که بخشی از آن پتانسیل تردد با دوچرخه را دارند. از این میزان، بخش د‌رخور توجهی در هسته مرکزی شهر تهران شامل مناطق ۶، ۷، ۱۱ و ۱۲ هستند که در وضع موجود، افراد این مسیرهای کوتاه را با موتورسیکلت‌ها یا با تاکسی‌ها انجام می‌دهند و پتانسیل انجام توسط دوچرخه‌های اشتراکی را دارا هستند. همچنین در وضعیت موجود، در محدوده مرکزی شهر تهران حجم چشمگیری موتورسیکلت برای انجام جابه‌جایی‌های روزانه در حال تردد هستند که در نتیجه این تردد زیاد، آشفتگی، کاهش ایمنی، برخورد با عابران پیاده، اختلال در تردد ایمن و... را شاهد هستیم. در کنار آن، بخشی از وسایل نقلیه با خرید طرح ترافیک وارد محدوده طرح ترافیک می‌شوند که بتوانند جابه‌جایی‌های خود را انجام دهند. انتظار می‌رود با توسعه سامانه دوچرخه اشتراکی و تکمیل زنجیره سفر، حجم موتورسیکلت و جابه‌جایی با آن، خصوصا جابه‌جایی که مسافران با موتورسیکلت انجام می‌دهند کاهش یابد.

بسیاری از شهرهای جهان در ۱۰ سال گذشته به سیستم دوچرخه اشتراکی روی آورده‌اند و این به آن دلیل است که منفعت به هزینه استفاده از دوچرخه اشتراکی به‌خصوص در هسته مرکزی شهرها بسیار بالاست. در این رابطه شهرهای پیشرو شامل آمستردام و کپنهاگن که سال‌هاست استفاده از دوچرخه را در جابه‌جایی روزانه مدنظر قرار دادند و در کنار آن سامانه‌های دوچرخه اشتراکی، به‌صورت بسیار ساده و کاربردی در این دو شهر عملکرد دارند و... 

بسیاری از جابه‌جایی‌ها از ایستگاه‌های حمل‌ونقل عمومی تا مقصد نهایی سفر و از نقاط مهم به ایستگاه حمل‌ونقل عمومی توسط سامانه دوچرخه اشتراکی انجام می‌شود.

در بسیاری دیگر از شهرهای اروپایی ازجمله برلین، بارسلونا، پراگ، میلان، پاریس و... نیز سال‌هاست که سامانه‌های مربوط به شرکت‌های مختلف ارائه‌دهنده خدمات دوچرخه اشتراکی در بخش‌های مختلف شهر خدمات می‌دهند که درنتیجه آن بخش قابل‌توجهی از سفرهای شهروندان و همچنین گردشگران با استفاده از این سامانه‌های اشتراکی انجام می‌شود. در سایر کشورهای دنیا مثل ایالت‌های مختلف آمریکا نیز در ۱۰ سال گذشته استفاده از سامانه‌های دوچرخه اشتراکی رو به افزایش بوده و بیانگر کاربردی و اقتصادی بودن توسعه آنها در شهرهای مختلف است.

همچنین با توجه به اینکه سیستم حمل‌ونقل همگانی شهر تهران به‌صورت یکپارچه دارای عملکرد نیست و کیلومتر اول و کیلومتر آخر سفرها معمولاً طول قابل‌توجهی برای رسیدن به ایستگاه‌های حمل‌ونقل همگانی برای شهروندان دارند، ایجاد سامانه دوچرخه اشتراکی در هسته مرکزی شهرها می‌تواند بخشی از این مشکل را کاهش دهد و رسیدن به حمل‌ونقل همگانی یا از حمل‌ونقل همگانی به مقصد نهایی را تسهیل کند.

این نکته هم نباید فراموش شود که شهروندان برای اینکه انتخاب کنند از سیستم حمل‌ونقل عمومی استفاده کنند مبدأ تا مقصد نهایی سفر را مدنظر قرار می‌دهند و با توجه به اینکه در ایستگاه‌های پایانی سفرها تا مقصد نهایی شهروندان برنامه‌ریزی نشده، شهروندان را از استفاده از حمل‌ونقل عمومی منصرف می‌کند. درصورتی‌که اگر به سبک شهرهای پیشرو دنیا در محل ایستگاه‌های حمل‌ونقل عمومی سامانه‌های دوچرخه اشتراکی مستقر شوند، این اطمینان به شهروندان داده می‌شود که برای قسمت پایانی سفرهای آنان نیز چاره‌اندیشی شده و این می‌تواند استفاده از حمل‌ونقل عمومی را ترویج کند. علاوه بر این با توجه به شرایط فعلی کشور و دو جنگ اخیر اتفاق‌افتاده که موضوع ناترازی سوخت را جدی‌تر کرد و همچنین اهمیت زیرساخت‌ها و امکان در اختیار نبودن زیرساخت‌ها را محتمل کرد و از طرفی موضوع پدافند غیرعامل که در بخش حمل‌ونقل توجه کافی به آن نشده، اهمیت ایجاد سیستم دوچرخه اشتراکی را در شهر تهران بسیار بیشتر می‌کند. چراکه سامانه دوچرخه اشتراکی بدون وابستگی به سوخت و با قیمتی ارزان و با وابستگی بسیار کمتر به زیرساخت‌های حمل‌ونقلی می‌تواند در شرایط بحرانی انجام جابه‌جایی‌های کوتاه را ممکن و همچنین جابه‌جایی تا پناهگاه‌ها را (در شرایط بحرانی) امکان‌پذیر سازد.

جمع‌بندی اینکه ایجاد سیستم دوچرخه اشتراکی در شهر تهران بیش از ۱۰ سال است که از سوی فعالان و دغدغه‌مندان و NGOها پیگیری می‌شود و در سند توسعه دوچرخه‌سواری تهران نیز تأکید فراوانی به اهمیت آن شده است. لذا ضرورت دارد که با توجه به فواید این سیستم و شرایط جنگی کشور، مجدداً توجه ویژه‌ای به آن شود و سیستم دوچرخه اشتراکی ترجیحاً با واگذاری به بخش خصوصی و پشتیبانی شهرداری‌ها، اجرائی شود. در این رابطه آسیب‌شناسی سامانه دوچرخه اشتراکی پیاده‌شده در سال‌های گذشته در شهر تهران و همچنین کارهای پراکنده انجام‌شده توسط شهرداری تهران را می‌توان تجزیه‌ و تحلیل کرد و مزایا و معایب آنها را شناسایی و در سیستم‌های آتی از آنها استفاده کرد. موضوعی که قطعیت آن به نظر می‌رسد، این است که منفعت به هزینه ایجاد سامانه دوچرخه اشتراکی در کلان‌شهر تهران و به‌خصوص در هسته مرکزی آن بسیار زیاد است و تأخیر در اجرائی‌کردن آن با توجه به هزینه کم موردنیاز جهت اجرای آن به نسبت فواید آن منجر به لطمه فراوان به شهر خواهد شد.