از شار تا شعار

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

سینا  لطف‌پور- فعال حوزه شهری: هر سال هشتم نوامبر، مصادف با هفدهم آبان‌، به مناسبت روز جهانی شهرسازی، فرصتی برای بازخوانی مسائل و چالش‌های شهرهای معاصر فراهم می‌شود. در این روز، نهادهای حرفه‌ای، دانشگاهی و تخصصی در کشورهای مختلف، متناسب با اولویت‌ها و مسائل روز، شعارها و محورهایی را برای طرح مباحث، تبادل نظر و برگزاری نشست‌های تخصصی انتخاب می‌کنند. ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست و هر سال مفاهیمی مانند امنیت سکونت، پایداری زندگی، عدالت فضایی، شهر هوشمند، تاب‌آوری شهری، توسعه پایدار، مسکن مناسب و بازآفرینی شهری در قالب شعارها و محورهای مختلف مورد توجه قرار می‌گیرند. بدون تردید، گرامیداشت روز شهرسازی و پرداختن به این مفاهیم نه‌تنها اقدامی بی‌فایده نیست، بلکه با توجه به سهم فزاینده جمعیت شهرنشین و پیچیدگی مسائل شهری، ضرورتی انکارناپذیر است. مسئله اما از جایی آغاز می‌شود که این مناسبت به فرصتی برای تکرار مفاهیم و آرمان‌های مطلوب محدود شود؛ چند عنوان انتخاب، چند نشست و سخنرانی برگزار کنیم، از مسائل و چالش‌های شهرها بگوییم و در نهایت، با پایان مراسم، همه‌چیز به روال سابق بازگردد. گویی هر سال باید آرمان تازه‌ای برای شهرها تعریف کنیم، بی‌آنکه چندان نگران سرنوشت آرمان‌های سال‌های گذشته باشیم. اینجاست که باید پرسید: آیا پیش از انتخاب شعارهای تازه، اساسا عملکرد خود را در قبال شعارها و اهداف پیشین ارزیابی کرده‌ایم؟ آیا می‌دانیم شهرهای ما در تحقق عدالت فضایی، تاب‌آوری، پایداری یا دسترسی عادلانه به خدمات شهری در چه وضعیتی قرار دارند؟ آیا انتخاب این محورها برآمده از شناخت و ارزیابی واقعیت شهرهای ایران است یا صرفا بازتابی از مفاهیم رایج در ادبیات جهانی شهرسازی؟ به نظر می‌رسد در بسیاری از موارد، پیش از آنکه به شناخت وضعیت موجود و ارزیابی عملکرد بپردازیم، به استقبال انتخاب مفاهیم و شعارهای تازه می‌رویم؛ گویی خودِ سخن‌گفتن درباره یک مسئله را با گامی برای حل آن اشتباه گرفته‌ایم. برای مثال، هنگامی که از عدالت فضایی سخن می‌گوییم، آیا تصویری روشن و قابل سنجش از وضعیت توزیع خدمات و نابرابری‌های فضایی در شهرهایمان داریم؟ وقتی تاب‌آوری شهری را محور گفت‌وگو قرار می‌دهیم، آیا میزان آمادگی شهرها در برابر مخاطرات طبیعی و انسانی را ارزیابی کرده‌ایم؟ و زمانی که از شهر هوشمند یا توسعه پایدار حرف می‌زنیم، آیا ابتدا ظرفیت‌ها، محدودیت‌ها و موانع تحقق آنها را شناخته‌ایم؟ شاید پیش از انتخاب هر شعار تازه، بد نباشد یک‌بار به عقب بازگردیم و ببینیم از آنچه در سال‌های گذشته درباره شهر مطلوب گفته‌ایم، چه میزان در واقعیت شهرهایمان تحقق یافته است. نگاهی به وضعیت طرح‌های توسعه شهری، بخشی از این فاصله را آشکار می‌کند. در برخی مطالعات ارزیابی طرح‌های جامع و تفصیلی، میزان تحقق پیشنهادها و اهداف این طرح‌ها بسیار پایین گزارش شده و در مواردی ارقام کمتر از ۲۰ درصد نیز به چشم می‌خورد. فارغ از تفاوت روش‌های ارزیابی و ضرورت بررسی دقیق این آمار، چنین فاصله‌ای میان اهداف مصوب و نتایج تحقق‌یافته تأمل‌برانگیز است. برای تهیه این طرح‌ها، گروهی از متخصصان و مشاوران، دستگاه‌های اجرایی و منابع مالی قابل‌ توجهی درگیر می‌شوند و افق‌های بلندمدتی برای توسعه شهر ترسیم می‌کنند؛ اما هنگامی که بخش بزرگی از پیشنهادها در مرحله اجرا متوقف می‌ماند، پرسش اساسی فقط درباره کیفیت محتوای طرح نیست، بلکه باید اعتبار و کارآمدی کل سازوکار تولید، تصویب و اجرای آن را نیز مورد تردید قرار داد. طرحی که نسبت آن با واقعیت اجرایی، منابع مالی و نظام تصمیم‌گیری شهر روشن نیست، تا چه اندازه می‌تواند مبنای قابل اتکایی 

برای آینده‌نگری باشد؟

یادداشت کامل را در سایت شرق بخوانید