|

مرور

ردای عزا
نسیم آصف: «مرگ شهریار سنگور» عنوان رمانی است از لوران گوده كه به‌تازگی با ترجمه پرویز شهدی در نشر كتاب‌پارسه به‌چاپ رسیده است. پیش از این، رمان دیگری از لوران گوده با عنوان «خورشید خانواده اسكورتا» با ترجمه شهدی به‌‌چاپ رسیده بود. گوده در داستان‌هایش تخیل و واقعیت را با هم درمی‌آمیزد و آن‌طور كه شهدی نیز در مقدمه‌اش نوشته، ظاهر تخیلی داستان و شخصیت‌ها در آثار او، نقابی است بر چهره‌های داستان كه در پس رفتار و گفتارشان حقیقت‌های تلخی را آشكار می‌كنند. «ادگار آلن‌پو هم دو قرن پیش از او، همین شیوه را به‌كار می‌برد، روشی كه به آن تمثیلی یا نمادین می‌گویند. این روش چه خاصیتی دارد و چرا از زمان‌های دور، بسیاری از نویسندگان به آن متوسل شده‌اند، از كلیله‌و‌دمنه گرفته تا رمان دورنارو فابل‌های لافونتن؟ چون گاه سخنی كه به مزاح یا طنز گفته می‌شود، حقیقت در آن به ‌صورت مسخ‌شده‌ای ارائه شده و بسیار تأثیرگذارتر است. لافونتن در داستان بره و گرگ اولین حرفی كه می‌زند این است: دلیل شخصی قوی‌تر همیشه بهترین است. این تمثیل‌ها را در مثنوی‌معنوی به درخشان‌ترین و گسترده‌ترین وجه می‌بینیم». گوده در «مرگ شهریار سنگور»، در قالب داستانی تخیلی پرده از روی «داستان دوستان موافق و یاران هم‌رنگ» كنار می‌زند تا قیافه حقیقی انسان‌ها را آن‌گاه كه در معرض شهوت قدرت‌طلبی، مال‌اندوزی یا لذت‌های جسمانی قرار می‌گیرند، نشان دهد و بر ادعاهای تاریخ درباره شهریارانی كه به‌غلط دادگستر، ملت‌نواز و كشورگشایان بلندآوازه خوانده شده‌اند، خط بطلان بكشد. در این داستان، افتخار شهریار سنگور افسانه‌ای، این است كه قلمرو ناچیز پدرش را به امپراتوری عظیمی تبدیل كرده كه حدود آن تا بی‌نهایت ادامه دارد. او بیست سال جنگیده و آدم‌ كشته و شهرها را آتش زده و ویران كرده است. او به پسر كوچكش دستور می‌دهد هفت آرامگاه به‌ نشانه چهره‌های هفت‌گانه‌اش بسازد. این چهره‌ها درنهایت خوی واقعی‌شان كه همان ظلم و بی‌رحمی است را بازتاب می‌دهند. گوده در «خورشید خانواده اسكورتا»، دهكده‌ای دورافتاده در آن سر دنیا را به‌تصویر می‌كشد كه سرزمینی خشك و سوزان است و در آن‌جا خانواده‌هایی زندگی می‌كنند كه كینه و نفرت تمام زندگی‌شان را دربر گرفته است. شهریار سنگور نیز، نشانه همه بدنامان تاریخ را در خود دارد. گوده در این كتاب، برای هر بخش از داستان و هر شخصیت‌،
با سر و وضع‌های عجیب‌وغریب آن‌ها و در مكانی كه ناكجاآباد است، دلیلی ارائه می‌دهد كه نشان‌دهنده ادعاهای پوچ و حقارت‌های انسان‌هاست. بخش نخست رمان با عنوان «شب بلند بی‌خوابی شهریار سنگور» این‌طور شروع می‌شود: «كاتابولونگا به‌طور معمول زودتر از همه در كاخ از خواب بیدار می‌شد. درحالی‌كه بیرون، تاریكی شب هنوز تپه‌ها را زیر پوشش خود داشت. او در راهروهای خلوت قدم می‌زد. بی‌صدا راه می‌رفت. از اتاقش تا تالار كرسی طلا به هیچ‌كس برنخورد و قامتش مانند شبحی ابرگونه بود كه كنار دیوارها می‌لغزید، او ساكت وظایفش را آغاز می‌كرد...»

دوباره در آلمان
«من به دلایل كافی نه بورژوا هستم، نه سوسیالیست، گرچه هر آینه از پایگاه سیاسی بخواهم بگویم، سوسیالیسم را در شرایط موجود بهترین می‌دانم. تو بعدها به‌عنوان دكوراتور در نظامی خدمت خواهی كرد كه با آن همسو نیستی. پس شایسته است تحقیق كنی و این دشمن را كه همان نظام سرمایه‌داری است بشناسی و به فراگیری دانش و سوسیالیسم بپردازی. تاكید می‌كنم كه سوسیالیسم هم ایرادهای فراوان دارد، لیك در شرایط حاضر تنها موضعی است كه به پایه و اساس رفتارها و كردارهای اجتماعی و شیوه‌های زندگی اجتماعی غلط و نادرست خرده می‌گیرد و آن را به نقد می‌كشد». این بخشی است از یكی از نامه‌های هرمان هسه كه در سال 1930 میلادی به فرزندش هاینر نوشته است. نامه‌‌‌ها معمولا بهترین فرم نوشتاری است كه در آن می‌توان روحیات و مواضع و پشت‌پرده زندگی و آثار نویسندگان و شاعران را دید. این موضوع درباره نامه‌های هرمان هسه هم صادق است. هسه از مشهورترین نویسندگان و شاعران آلمانی است كه از سال‌ها پیش در ایران شناخته می‌شده است. در این كتاب سیزده نامه از هسه انتخاب و ترجمه شده است و مواضع سیاسی هسه را در این نامه‌ها می‌توان به‌وضوح دید. در بخشی از نامه‌ای با عنوان «بازگشت زرتشت: سخنی با جوانان آلمانی» می‌خوانیم: «روزگاری یك روح آلمانی وجود داشت، در آلمانی‌ها شجاعت آلمانی و مردانگی آلمانی وجود داشت. شجاعتی پسندیده و نه این‌چنین گله‌وار و نسنجیده كه امروزه از توده‌های مردم سر می‌زند. آخرین اندیش‌مند بزرگ آن شجاعت‌ها نیچه بود كه در آن دوره سازندگی و بنیان‌گذاری‌ها -دوره سوم قرن نوزدهم- و با آن اندیشه‌ها و باورهای مردمی در آلمان، او را نیز برخی یك خائن به میهن و یك ضدآلمانی نامیدند. ندای من یادآور او خواهد بود، یادآور شهامت او، یادآور تنهایی‌اش. به‌جای فریادهای بی‌ارزش توده‌گرایانه كه تأثیر اشك‌برانگیز آن‌ها به هیچ‌روی خوشایندتر از تأثیر خشن و گزاف‌گویی آن دوران بزرگ نیست، امروز این ندا برخی حقیقت‌ها، تجربه‌ها و زوال‌ناپذیری روح و روان را به خردمندان نسل جوان آلمان یادآور می‌شود. باشد كه هر كس بر مبنای نیاز و براساس وجدان، در برابر مردم و جامعه رفتار كند، چون هركس كه خود و روانش را در این راه نادیده گیرد، بی‌ارزش خواهد بود. تنها افراد اندكی در آلمان فقرزده و شكست‌خورده، به‌جای اشك‌ریختن و دشنام‌دادن بی‌ثمر به گذشته با پشتكار و مردانگی آماده رویارویی با سرنوشت جدید شده‌اند. تنها افراد اندكی اندیش‌مندانه روحیه و ذهنیت آلمانی را كه سال‌ها پیش از جنگ در آن زندگی می‌كردیم حس می‌كنند. اگر باز هم خواهان داشتن مردان و اندیش‌مندانی هستیم كه آینده را برای ما گران‌مایه كنند، نباید از انتها و با شكل‌های حكومت و روش‌های سیاسی جاری، بلكه باید از ابتدا و با ساختن شخصیت‌ها آغاز كنیم. نوشته كوتاه من، از این نكات سخن می‌گوید...».

ردای عزا
نسیم آصف: «مرگ شهریار سنگور» عنوان رمانی است از لوران گوده كه به‌تازگی با ترجمه پرویز شهدی در نشر كتاب‌پارسه به‌چاپ رسیده است. پیش از این، رمان دیگری از لوران گوده با عنوان «خورشید خانواده اسكورتا» با ترجمه شهدی به‌‌چاپ رسیده بود. گوده در داستان‌هایش تخیل و واقعیت را با هم درمی‌آمیزد و آن‌طور كه شهدی نیز در مقدمه‌اش نوشته، ظاهر تخیلی داستان و شخصیت‌ها در آثار او، نقابی است بر چهره‌های داستان كه در پس رفتار و گفتارشان حقیقت‌های تلخی را آشكار می‌كنند. «ادگار آلن‌پو هم دو قرن پیش از او، همین شیوه را به‌كار می‌برد، روشی كه به آن تمثیلی یا نمادین می‌گویند. این روش چه خاصیتی دارد و چرا از زمان‌های دور، بسیاری از نویسندگان به آن متوسل شده‌اند، از كلیله‌و‌دمنه گرفته تا رمان دورنارو فابل‌های لافونتن؟ چون گاه سخنی كه به مزاح یا طنز گفته می‌شود، حقیقت در آن به ‌صورت مسخ‌شده‌ای ارائه شده و بسیار تأثیرگذارتر است. لافونتن در داستان بره و گرگ اولین حرفی كه می‌زند این است: دلیل شخصی قوی‌تر همیشه بهترین است. این تمثیل‌ها را در مثنوی‌معنوی به درخشان‌ترین و گسترده‌ترین وجه می‌بینیم». گوده در «مرگ شهریار سنگور»، در قالب داستانی تخیلی پرده از روی «داستان دوستان موافق و یاران هم‌رنگ» كنار می‌زند تا قیافه حقیقی انسان‌ها را آن‌گاه كه در معرض شهوت قدرت‌طلبی، مال‌اندوزی یا لذت‌های جسمانی قرار می‌گیرند، نشان دهد و بر ادعاهای تاریخ درباره شهریارانی كه به‌غلط دادگستر، ملت‌نواز و كشورگشایان بلندآوازه خوانده شده‌اند، خط بطلان بكشد. در این داستان، افتخار شهریار سنگور افسانه‌ای، این است كه قلمرو ناچیز پدرش را به امپراتوری عظیمی تبدیل كرده كه حدود آن تا بی‌نهایت ادامه دارد. او بیست سال جنگیده و آدم‌ كشته و شهرها را آتش زده و ویران كرده است. او به پسر كوچكش دستور می‌دهد هفت آرامگاه به‌ نشانه چهره‌های هفت‌گانه‌اش بسازد. این چهره‌ها درنهایت خوی واقعی‌شان كه همان ظلم و بی‌رحمی است را بازتاب می‌دهند. گوده در «خورشید خانواده اسكورتا»، دهكده‌ای دورافتاده در آن سر دنیا را به‌تصویر می‌كشد كه سرزمینی خشك و سوزان است و در آن‌جا خانواده‌هایی زندگی می‌كنند كه كینه و نفرت تمام زندگی‌شان را دربر گرفته است. شهریار سنگور نیز، نشانه همه بدنامان تاریخ را در خود دارد. گوده در این كتاب، برای هر بخش از داستان و هر شخصیت‌،
با سر و وضع‌های عجیب‌وغریب آن‌ها و در مكانی كه ناكجاآباد است، دلیلی ارائه می‌دهد كه نشان‌دهنده ادعاهای پوچ و حقارت‌های انسان‌هاست. بخش نخست رمان با عنوان «شب بلند بی‌خوابی شهریار سنگور» این‌طور شروع می‌شود: «كاتابولونگا به‌طور معمول زودتر از همه در كاخ از خواب بیدار می‌شد. درحالی‌كه بیرون، تاریكی شب هنوز تپه‌ها را زیر پوشش خود داشت. او در راهروهای خلوت قدم می‌زد. بی‌صدا راه می‌رفت. از اتاقش تا تالار كرسی طلا به هیچ‌كس برنخورد و قامتش مانند شبحی ابرگونه بود كه كنار دیوارها می‌لغزید، او ساكت وظایفش را آغاز می‌كرد...»

دوباره در آلمان
«من به دلایل كافی نه بورژوا هستم، نه سوسیالیست، گرچه هر آینه از پایگاه سیاسی بخواهم بگویم، سوسیالیسم را در شرایط موجود بهترین می‌دانم. تو بعدها به‌عنوان دكوراتور در نظامی خدمت خواهی كرد كه با آن همسو نیستی. پس شایسته است تحقیق كنی و این دشمن را كه همان نظام سرمایه‌داری است بشناسی و به فراگیری دانش و سوسیالیسم بپردازی. تاكید می‌كنم كه سوسیالیسم هم ایرادهای فراوان دارد، لیك در شرایط حاضر تنها موضعی است كه به پایه و اساس رفتارها و كردارهای اجتماعی و شیوه‌های زندگی اجتماعی غلط و نادرست خرده می‌گیرد و آن را به نقد می‌كشد». این بخشی است از یكی از نامه‌های هرمان هسه كه در سال 1930 میلادی به فرزندش هاینر نوشته است. نامه‌‌‌ها معمولا بهترین فرم نوشتاری است كه در آن می‌توان روحیات و مواضع و پشت‌پرده زندگی و آثار نویسندگان و شاعران را دید. این موضوع درباره نامه‌های هرمان هسه هم صادق است. هسه از مشهورترین نویسندگان و شاعران آلمانی است كه از سال‌ها پیش در ایران شناخته می‌شده است. در این كتاب سیزده نامه از هسه انتخاب و ترجمه شده است و مواضع سیاسی هسه را در این نامه‌ها می‌توان به‌وضوح دید. در بخشی از نامه‌ای با عنوان «بازگشت زرتشت: سخنی با جوانان آلمانی» می‌خوانیم: «روزگاری یك روح آلمانی وجود داشت، در آلمانی‌ها شجاعت آلمانی و مردانگی آلمانی وجود داشت. شجاعتی پسندیده و نه این‌چنین گله‌وار و نسنجیده كه امروزه از توده‌های مردم سر می‌زند. آخرین اندیش‌مند بزرگ آن شجاعت‌ها نیچه بود كه در آن دوره سازندگی و بنیان‌گذاری‌ها -دوره سوم قرن نوزدهم- و با آن اندیشه‌ها و باورهای مردمی در آلمان، او را نیز برخی یك خائن به میهن و یك ضدآلمانی نامیدند. ندای من یادآور او خواهد بود، یادآور شهامت او، یادآور تنهایی‌اش. به‌جای فریادهای بی‌ارزش توده‌گرایانه كه تأثیر اشك‌برانگیز آن‌ها به هیچ‌روی خوشایندتر از تأثیر خشن و گزاف‌گویی آن دوران بزرگ نیست، امروز این ندا برخی حقیقت‌ها، تجربه‌ها و زوال‌ناپذیری روح و روان را به خردمندان نسل جوان آلمان یادآور می‌شود. باشد كه هر كس بر مبنای نیاز و براساس وجدان، در برابر مردم و جامعه رفتار كند، چون هركس كه خود و روانش را در این راه نادیده گیرد، بی‌ارزش خواهد بود. تنها افراد اندكی در آلمان فقرزده و شكست‌خورده، به‌جای اشك‌ریختن و دشنام‌دادن بی‌ثمر به گذشته با پشتكار و مردانگی آماده رویارویی با سرنوشت جدید شده‌اند. تنها افراد اندكی اندیش‌مندانه روحیه و ذهنیت آلمانی را كه سال‌ها پیش از جنگ در آن زندگی می‌كردیم حس می‌كنند. اگر باز هم خواهان داشتن مردان و اندیش‌مندانی هستیم كه آینده را برای ما گران‌مایه كنند، نباید از انتها و با شكل‌های حكومت و روش‌های سیاسی جاری، بلكه باید از ابتدا و با ساختن شخصیت‌ها آغاز كنیم. نوشته كوتاه من، از این نكات سخن می‌گوید...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.