به یاد شیرین تعاونی

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

‌حسین روحانی‌صدر-کارشناس سازمان اسناد و کتابخانه ملی:  آوازه کتابخانه ملی ایران با مدرنیسم و خرد ایرانی پیوندی ابدی دارد. دانش‌آموختگان فرنگ‌دیده سده پیشین، با درک اهمیت حفظ میراث فرهنگی کهن‌دیارشان، با همه تنگناها و مشکلات فراوانی که با آن دست‌به‌گریبان بودند، رسیدن به یک وضع مطلوب در این عرصه را سرلوحه فعالیت‌های نوین عمرانی قرار دادند و با استفاده از هوش مهندسان فرانسوی، بالاخره توانستند ساختمانی مطابق با استانداردهای مطلوب برای خزانه معنوی این سرزمین فراهم آورند. این حرکت درخشان بعدها با اهدای منابعی از سوی شرق‌شناسان به هزاره فردوسی، به جاذبه‌های این کتابخانه افزود. به‌ تدریج، مهم‌ترین وظیفه این مجموعه فاخر تعریف و تعیین استانداردهای کتابخانه‌ای و جمع‌آوری و حفظ و نگهداری و اطلاع‌رسانی شد. این مسیر ظریف و پیچیده بر عهده نیروهایی توانمند و متبحر و مجهز به علوم و فنون جدید و مدرن از نسخ خطی تا فضای دیجیتال، به‌صورت چراغ‌خاموش قرار داده شد. آنان با صبر و سکوت‌شان به تبیین نیازها و خدمات فنی حوزه‌های مختلف علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی سروسامان حرفه‌ای و تخصصی دادند. اما این فضیلت و مأموریت ذاتی پس از حضور نیروهای به حاشیه رانده‌شده سیاسی و تبدیل صحن و سرای کتابخانه ملی به پناهگاه فیزیکی و معنوی مردان سیاست به محاق رفته است. دغدغه‌های ناشی از جنگ فرسایشی اخیر، زمینه‌ای برای درگذشت خاموش سرکار خانم شیرین تعاونی، از خدمتگزاران متعهد و متخصص حوزه استانداردسازی خدمات فنی کتابخانه ملی ایران شد. اگرچه مراکز و مؤسسات علوم کتابداری خانم تعاونی را فقط به‌ عنوان مترجم منابع کارگروه‌های تخصصی ایفلا می‌شناختند، اما ایشان ازجمله مشاوران طراحی و ساخت ساختمان جدید کتابخانه ملی منطبق با استانداردهای جهانی بودند. یکی از حوزه‌های فعالیت ایشان که توفیق آشنایی این‌جانب با آن بانوی متفکر و سردرگریبان را فراهم آورد، تکاپوی مستمرشان در تهیه و تنظیم استانداردسازی منابع گویای مورد نیاز توان‌خواهان بینایی مبتنی بر پیش‌بینی‌های ایفلا بود.

از نوجوانی هر وقت اوراق کم‌حجم اخبار کتاب و کتابخانه‌های نابینایی را در مرکز رودکی یا حسینیه ارشاد می‌دیدم که با امکانات کمی اطلاعات مفصل و قابل ملاحظه‌ای از اخبار ویژه معلولین ایران و جهان تنظیم می‌شود، به دنبال آشنایی با پدیدآور آن بودم تا اینکه به مناسبتی اواخر سال 1379‌، با موبایل من تماس گرفته شد. فردی با صدایی آرام و محکم خود را تعاونی -‌تهیه‌کننده خبرنامه کتاب و کتاب‌خوانی نابینایان- معرفی کرد. با اشتیاق خطاب به ایشان گفتم: «من اخبار مندرج در این خبرنامه را دنبال می‌کنم‌». ایشان از من خواست‌ فعالیت‌ها و دستاوردهای مجموعه‌ای را که با آن همکاری داشتم، برای انعکاس در اختیارشان بگذارم. در هر تماس، ایشان افق و نکته جدیدی را در حوزه به‌روزرسانی سخت‌افزاری و نرم‌افزاری به من یادآور می‌شدند. در همین مسیر، ایشان پس از جمع‌آوری داده‌ها و بررسی کیفیت منابع گویا و بریل، ضمن تهیه فهرستگان از آن منابع، شیوه‌نامه استانداردسازی تولید کتاب گویا را نیز منطبق با نیازها و استانداردهای بین‌المللی منتشر و همچنین‌ ایده تجهیز بخش‌های خدمت ویژه کتابخانه‌ای برای معلولین را دنبال کرد. با حسن روابط، تسلط و نفوذی که در مجموعه‌های وابسته به ایفلا داشتند، نرم‌افزارهای مرتبط با OCR فارسی و سخت‌افزار و نرم‌افزار دِیزی (Dasy)، نوت تیکر‌ و بریل لاک را مطرح کردند و به‌اصطلاح اهل فن می‌توان ایشان را میس دیزی ( Ms Dasy) فارسی‌زبانان دانست. ایشان به دنبال انتقال تجربه استفاده از book charge machine در کتابخانه‌های عمومی و تخصصی بود.

امید است با گشایش فضای باز برای فعالیت مثمرثمر نسل‌های جدید مطالعات کتابداری و اطلاع‌رسانی، فضای ابتکار و جنب‌و‌جوش نسل پیشین حفظ شود و دستاوردهای ایشان سرلوحه موفقیت نسل‌های بعد باشد.