|

روایت خسرو سينايي از مجسمه‌ساز پیشرو

ژازه و من

بهناز شيرباني: نمایشگاه آثار «ژازه تباتبایی» در حالی از پنجم آذر تا سوم دی در گالري شهريور برگزار می‌شود که طبق گفته اميرحسين زندي، مدير این گالري، اين نمايشگاه به همت مجموعه‌داران يا دوستان نزديك ژازه تشكيل شده است. بخش زیادی از آثار نمایشگاه از طریق كساني فراهم شده كه رفت‌وآمد خانوادگي با اين هنرمند داشته‌اند. خانواده خسرو سينايي، فيلم‌ساز صاحب نام كشورمان نيز سهم بزرگي در برگزاري اين نمايشگاه دارند، چراكه برخي از آثار اين نمايشگاه، آثاري است كه ژازه به یادگار در اختیار آنها گذاشته بود. اين‌بار خانواده سينايي براي برگزاري نمايشگاه او اين آثار را زير يك سقف به نمايش مي‌گذارند، ليلي گلستان و برخي ديگر از هنرمندان كه آثاري از او به يادگار داشتند نيز در برگزاري اين نمايشگاه سهيم هستند؛ اما در حاشيه برگزاري اين نمايشگاه، نمايش دو فيلم از آثار خسرو سينايي درباره زندگي هنري «ژازه تباتبایی» و البته برگزاري نشستي با هدف تحليل آثار هنري او با حضور جواد مجابي، محمدحسن حامدي و بهروز دارش به فهم بیشتر ابعاد مختلف زندگی حرفه‌ای تباتبایی کمک خواهد کرد. به همين مناسبت با خسرو سينايي از دوستان نزديك «ژازه تباتبایی» كه دو فيلم درباره زندگي هنري او ساخته گفت‌وگويي کردیم كه بخشي از آن را در ادامه مي‌خوانيد.

‌ظاهرا بخشي از آثاري كه براي نمايشگاه «ژازه تباتبایی» در نظر گرفته شده است از طرف شما، خانم اصولي و گيزلا سينايي به اين نمايشگاه داده شده تا به بهانه برگزاري اين نمايشگاه بار ديگر يادي از اين هنرمند ‌شود، كدام‌يك از آثاري كه از او به يادگار داشتيد در نمايشگاه خواهد بود؟
آن چيزي كه به گالري شهريور براي برگزاري اين نمايشگاه داده شد، از طرف خانواده من بود، زنده‌ياد تباتبايي ارتباط نزديكي با خانواده من داشت و شايد بهتر بتوان گفت عضوي از خانواده ما بود، به مناسبت‌هاي مختلف مانند تولد فرزندان و... از آثاري كه خودش مي‌ساخت به ما هديه مي‌داد و زماني كه گالري شهريور براي برگزاري اين نمايشگاه از ما درخواست همكاري كرد، فكر كرديم بهتر است يك مجسمه و دو تابلو نقاشي خودش در اين نمايشگاه به نمايش گذاشته شود.
‌شما بارها به تأثير آقاي تباتبايي در زندگي هنري‌تان اشاره كرده‌ايد و در همه اين سال‌ها پلي بين هنرهاي تجسمي و فيلم‌سازي برقرار كرده‌ايد، در حاشيه برگزاري اين نمايشگاه دو فيلمي كه درباره زندگي هنري زنده‌ياد تباتبايي ساختيد نيز نمايش داده خواهد شد و از كامل‌ترين فيلم‌هايي است كه معرف خوبي براي شخصيت و كار هنري اوست، ايده ساخت اين دو فيلم چطور شكل گرفت؟
همان‌طور كه گفتيد بارها به بهانه‌هاي مختلف تأكيد كرده‌ام «ژازه تباتبايي» تأثير زيادي در زندگي و كار هنري من داشت. سال‌هاي 1334 و 1335 از جمله سال‌هاي مهم زندگي من است، چراكه به‌واسطه دوستي و معاشرت با او و انرژي خاصي كه براي انجام كارهايش داشت و اساسا همين روحيه خوب را به اطرافيانش نيز انتقال مي‌داد، دريافتم هنر نيز مي‌تواند راهي براي زندگي باشد و لازم نيست بسياري از هنرها مانند شعر را هنري جنبي در نظر گرفت. سال‌هاي سال رفاقت كرديم و به‌يقين يكي از خاص‌ترين هنرمنداني بود كه در اين 60 سال شناختم. هرگز نيت مديريت و مسائل اين‌چنيني نداشت و به مقام و منصب فكر نمي‌كرد و همه انرژي و توانش را در كار هنري‌اش مي‌گذاشت و براي اطرافيانش منبع الهام بود. به‌واسطه كمك‌هاي او در سال 42 مجموعه شعرم را چاپ كردم و همچنين براي همسرم گيزلا نيز كارهاي بزرگي انجام داد و نخستين نمايشگاه نقاشي او با حمايت ژازه برگزار شد و باعث شد همسرم به فعاليت‌هاي نقاشي‌اش در ايران ادامه بدهد و گيزلا امروز به‌عنوان يكي از هنرمندان تثبيت‌شده رشته‌اش معرفي مي‌شود و شناخته‌شده است. ايده ساخت فيلم‌هايي درباره او نيز به سال 46-47 برمي‌گردد و پيشنهاد كارهايي تصويري از آثار و زندگي او مطرح شد. اتفاقا فيلم كوتاه «شرح حال» وقتي شكل گرفت كه ژازه دوربيني داشت و تصميم گرفتيم يك فيلم كوتاه بسازيم. اين فيلم را خودم فيلم‌برداري و مونتاژ كردم و به بهانه‌هاي مختلف پخش شده است و با يك فاصله قرار شد يك فيلم بلندتر از زندگي هنري او بسازم و حاصلش فيلم «کوچه پاییز» است كه سال 76 ساخته شد. ژازه هنرمندي بسيار خاص و با جرئت و بسيار رها بود و اگر در فضايي جز ايران بود، بيشتر از اينها مطرح مي‌شد؛ البته در زماني كه ژازه زندگي مي‌كرد مراودات فرهنگي مثل الان نبود، چند سالي است كه سينماي ايران حضورهاي بين‌المللي خوبي را تجربه مي‌كند و درها به روي اتفاقات فرهنگي ايران باز شده است و البته شامل حال ساير هنرهاي ما نيز شده؛ اما جالب اينجاست كه ژازه در زمان حياتش و مواقعي كه به ديگر كشورها سفر مي‌كرد به نوعي معرف هنر ايران بود و آثار بسياري از هنرمندان را در ديگر كشورها نمايش مي‌داد.
‌بعد از گذشت سال‌ها قرار است بار ديگر دو فيلمي كه از اين هنرمند ساخته‌ايد به نمايش گذاشته شود و براي كساني كه با هنر زنده‌ياد تباتبايي آشنا نيستند، اتفاق خوبي است، آيا برنامه خاصي براي نمايش يا نقد و بررسي آن در نظر گرفته شده است؟
سعي مي‌كنم در كار برگزاركنندگان اين برنامه دخالتي نداشته باشم و اينكه چه برنامه‌ريزي‌اي براي نمايش اين دو فيلم در نظر گرفته شده است مشخص نيست؛ اما طبق صحبت‌هاي انجام‌شده فيلم «كوچه پاييز» 13 آذر نمايش داده خواهد شد و بعد از نمايش اين فيلم چند دقيقه‌اي، درباره زنده‌ياد تباتبايي و جايگاه او در هنر ايران صحبت خواهم كرد و فيلم نيز نمايشي از زندگي و فعاليت‌هاي هنري او است و فيلم كوتاه «شرح حال» بعد از نشستي كه با حضور چهره‌هاي مطرح حوزه تجسمي برگزار خواهد شد، به نمايش گذاشته مي‌شود. ترجيح دادم زمان برگزاري اين نشست درباره فيلم صحبت نكنم، به اين دليل كه اين نشست تخصصي با حضور افراد مطرح اين حوزه تشكيل مي‌شود و آنها بهتر مي‌توانند از زاويه ديگري به آثار او نگاه كنند.

بهناز شيرباني: نمایشگاه آثار «ژازه تباتبایی» در حالی از پنجم آذر تا سوم دی در گالري شهريور برگزار می‌شود که طبق گفته اميرحسين زندي، مدير این گالري، اين نمايشگاه به همت مجموعه‌داران يا دوستان نزديك ژازه تشكيل شده است. بخش زیادی از آثار نمایشگاه از طریق كساني فراهم شده كه رفت‌وآمد خانوادگي با اين هنرمند داشته‌اند. خانواده خسرو سينايي، فيلم‌ساز صاحب نام كشورمان نيز سهم بزرگي در برگزاري اين نمايشگاه دارند، چراكه برخي از آثار اين نمايشگاه، آثاري است كه ژازه به یادگار در اختیار آنها گذاشته بود. اين‌بار خانواده سينايي براي برگزاري نمايشگاه او اين آثار را زير يك سقف به نمايش مي‌گذارند، ليلي گلستان و برخي ديگر از هنرمندان كه آثاري از او به يادگار داشتند نيز در برگزاري اين نمايشگاه سهيم هستند؛ اما در حاشيه برگزاري اين نمايشگاه، نمايش دو فيلم از آثار خسرو سينايي درباره زندگي هنري «ژازه تباتبایی» و البته برگزاري نشستي با هدف تحليل آثار هنري او با حضور جواد مجابي، محمدحسن حامدي و بهروز دارش به فهم بیشتر ابعاد مختلف زندگی حرفه‌ای تباتبایی کمک خواهد کرد. به همين مناسبت با خسرو سينايي از دوستان نزديك «ژازه تباتبایی» كه دو فيلم درباره زندگي هنري او ساخته گفت‌وگويي کردیم كه بخشي از آن را در ادامه مي‌خوانيد.

‌ظاهرا بخشي از آثاري كه براي نمايشگاه «ژازه تباتبایی» در نظر گرفته شده است از طرف شما، خانم اصولي و گيزلا سينايي به اين نمايشگاه داده شده تا به بهانه برگزاري اين نمايشگاه بار ديگر يادي از اين هنرمند ‌شود، كدام‌يك از آثاري كه از او به يادگار داشتيد در نمايشگاه خواهد بود؟
آن چيزي كه به گالري شهريور براي برگزاري اين نمايشگاه داده شد، از طرف خانواده من بود، زنده‌ياد تباتبايي ارتباط نزديكي با خانواده من داشت و شايد بهتر بتوان گفت عضوي از خانواده ما بود، به مناسبت‌هاي مختلف مانند تولد فرزندان و... از آثاري كه خودش مي‌ساخت به ما هديه مي‌داد و زماني كه گالري شهريور براي برگزاري اين نمايشگاه از ما درخواست همكاري كرد، فكر كرديم بهتر است يك مجسمه و دو تابلو نقاشي خودش در اين نمايشگاه به نمايش گذاشته شود.
‌شما بارها به تأثير آقاي تباتبايي در زندگي هنري‌تان اشاره كرده‌ايد و در همه اين سال‌ها پلي بين هنرهاي تجسمي و فيلم‌سازي برقرار كرده‌ايد، در حاشيه برگزاري اين نمايشگاه دو فيلمي كه درباره زندگي هنري زنده‌ياد تباتبايي ساختيد نيز نمايش داده خواهد شد و از كامل‌ترين فيلم‌هايي است كه معرف خوبي براي شخصيت و كار هنري اوست، ايده ساخت اين دو فيلم چطور شكل گرفت؟
همان‌طور كه گفتيد بارها به بهانه‌هاي مختلف تأكيد كرده‌ام «ژازه تباتبايي» تأثير زيادي در زندگي و كار هنري من داشت. سال‌هاي 1334 و 1335 از جمله سال‌هاي مهم زندگي من است، چراكه به‌واسطه دوستي و معاشرت با او و انرژي خاصي كه براي انجام كارهايش داشت و اساسا همين روحيه خوب را به اطرافيانش نيز انتقال مي‌داد، دريافتم هنر نيز مي‌تواند راهي براي زندگي باشد و لازم نيست بسياري از هنرها مانند شعر را هنري جنبي در نظر گرفت. سال‌هاي سال رفاقت كرديم و به‌يقين يكي از خاص‌ترين هنرمنداني بود كه در اين 60 سال شناختم. هرگز نيت مديريت و مسائل اين‌چنيني نداشت و به مقام و منصب فكر نمي‌كرد و همه انرژي و توانش را در كار هنري‌اش مي‌گذاشت و براي اطرافيانش منبع الهام بود. به‌واسطه كمك‌هاي او در سال 42 مجموعه شعرم را چاپ كردم و همچنين براي همسرم گيزلا نيز كارهاي بزرگي انجام داد و نخستين نمايشگاه نقاشي او با حمايت ژازه برگزار شد و باعث شد همسرم به فعاليت‌هاي نقاشي‌اش در ايران ادامه بدهد و گيزلا امروز به‌عنوان يكي از هنرمندان تثبيت‌شده رشته‌اش معرفي مي‌شود و شناخته‌شده است. ايده ساخت فيلم‌هايي درباره او نيز به سال 46-47 برمي‌گردد و پيشنهاد كارهايي تصويري از آثار و زندگي او مطرح شد. اتفاقا فيلم كوتاه «شرح حال» وقتي شكل گرفت كه ژازه دوربيني داشت و تصميم گرفتيم يك فيلم كوتاه بسازيم. اين فيلم را خودم فيلم‌برداري و مونتاژ كردم و به بهانه‌هاي مختلف پخش شده است و با يك فاصله قرار شد يك فيلم بلندتر از زندگي هنري او بسازم و حاصلش فيلم «کوچه پاییز» است كه سال 76 ساخته شد. ژازه هنرمندي بسيار خاص و با جرئت و بسيار رها بود و اگر در فضايي جز ايران بود، بيشتر از اينها مطرح مي‌شد؛ البته در زماني كه ژازه زندگي مي‌كرد مراودات فرهنگي مثل الان نبود، چند سالي است كه سينماي ايران حضورهاي بين‌المللي خوبي را تجربه مي‌كند و درها به روي اتفاقات فرهنگي ايران باز شده است و البته شامل حال ساير هنرهاي ما نيز شده؛ اما جالب اينجاست كه ژازه در زمان حياتش و مواقعي كه به ديگر كشورها سفر مي‌كرد به نوعي معرف هنر ايران بود و آثار بسياري از هنرمندان را در ديگر كشورها نمايش مي‌داد.
‌بعد از گذشت سال‌ها قرار است بار ديگر دو فيلمي كه از اين هنرمند ساخته‌ايد به نمايش گذاشته شود و براي كساني كه با هنر زنده‌ياد تباتبايي آشنا نيستند، اتفاق خوبي است، آيا برنامه خاصي براي نمايش يا نقد و بررسي آن در نظر گرفته شده است؟
سعي مي‌كنم در كار برگزاركنندگان اين برنامه دخالتي نداشته باشم و اينكه چه برنامه‌ريزي‌اي براي نمايش اين دو فيلم در نظر گرفته شده است مشخص نيست؛ اما طبق صحبت‌هاي انجام‌شده فيلم «كوچه پاييز» 13 آذر نمايش داده خواهد شد و بعد از نمايش اين فيلم چند دقيقه‌اي، درباره زنده‌ياد تباتبايي و جايگاه او در هنر ايران صحبت خواهم كرد و فيلم نيز نمايشي از زندگي و فعاليت‌هاي هنري او است و فيلم كوتاه «شرح حال» بعد از نشستي كه با حضور چهره‌هاي مطرح حوزه تجسمي برگزار خواهد شد، به نمايش گذاشته مي‌شود. ترجيح دادم زمان برگزاري اين نشست درباره فيلم صحبت نكنم، به اين دليل كه اين نشست تخصصي با حضور افراد مطرح اين حوزه تشكيل مي‌شود و آنها بهتر مي‌توانند از زاويه ديگري به آثار او نگاه كنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.