حملات به پتروشیمیهای کشور، صنایع تجهیزات پزشکی و بهداشتی، دارو و مواد غذایی را تحت تأثیر قرار داده است
جنگ علیه بیماران و معلولان
جنگ زندگی بسیاری از مردمان عادی را زیر فشار گذاشته و دسترسی اقشار آسیبپذیرتر را به کالاهای مورد نیاز خود دشوار کرده است. حمله اسرائیل و آمریکا به مجتمعهای پتروشیمی کشور، حالا تأمین مواد اولیه بسیاری از کارخانجات کشور را دشوارتر از همیشه کرده است؛ شاید بخش دردناکتر این ماجرا اختلال در تأمین مواد اولیه مورد نیاز بازار تجهیزات پزشکی باشد که زندگی میلیونها شهروند بیمار ایران و معلولان را تحت تأثیر قرار داده است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
کیمیا نعمتاله: جنگ زندگی بسیاری از مردمان عادی را زیر فشار گذاشته و دسترسی اقشار آسیبپذیرتر را به کالاهای مورد نیاز خود دشوار کرده است. حمله اسرائیل و آمریکا به مجتمعهای پتروشیمی کشور، حالا تأمین مواد اولیه بسیاری از کارخانجات کشور را دشوارتر از همیشه کرده است؛ شاید بخش دردناکتر این ماجرا اختلال در تأمین مواد اولیه مورد نیاز بازار تجهیزات پزشکی باشد که زندگی میلیونها شهروند بیمار ایران و معلولان را تحت تأثیر قرار داده است. این اتفاق در حالی رخ میدهد که حملات هوایی نهتنها به صورت مستقیم به بیمارستانها و مراکز درمانی اتفاق افتاده است، که به صورت غیرمستقیم با حمله به مجتمع پتروشیمی تندگویان و دهها مجتمع پتروشیمی دیگر، بار دیگر بیماران در ایران قربانی این جنگ شدهاند.
فشار جنگ بر زندگی مردمان عادی
داروخانهداران تهران میگویند که سفارش بسیاری از داروها و لوازم بهداشتی با اختلال مواجه شده است؛ بسیاری از بازاریابهای کارخانجات در پاسخ به تقاضای معمول داروخانهها و فروشندگان لوازم بهداشتی و دارویی میگویند که بستهبندی و ظرفهای مورد نیاز محصولات بهداشتی و دارویی در بازار کمیاب شده است و برای سفارشها محدودیت قائل میشوند. این روایت در فروشگاههای مواد غذایی و لوازم ضروری زندگی هم وجود دارد. هماکنون شماری از فروشگاههای کشور، برخی محصولات مانند روغن یا شویندههای خانگی را با محدودیت تعداد به فروش میرسانند. هرچند که اتحادیههای صنفی توضیح میدهند که در شرایط جنگی این ملاحظات طبیعی است و این کار برای جلوگیری از احتکار یا کمبود اقلام ضروری در بازار رخ میدهد اما این تنها وجه این ماجرا نیست و در حملات اسرائیل و آمریکا علیه ایران، بخشی از ظرفیت پتروشیمی ایران آسیب دید و همین مسئله موجب شده است که تأمین مواد اولیه بسیاری از صنایع مهم کشور مانند بازار دارو و تجهیزات پزشکی و مواد غذایی دشوار شود؛ موضوعی که مصداق بارز جنایت جنگی است. صبح روز شنبه 15 فروردین، منطقه ماهشهر و بندر امام و در ادامه آن مجتمعهای پتروشیمی عسلویه هدف جنگندههای آمریکایی-اسرائیلی قرار گرفت و بخشی از یک موج هدفمند به زیرساختهای صنعتی ایران بود که پیش از آن هم در روزهای هفتم و یازدهم فروردین حملات موشکی به فولاد مبارکه و فولاد اصفهان رخ داد که باعث توقف نزدیک به یکسوم ظرفیت تولید فولاد خام شد.
این تنها بخش ظاهری ماجرا بود و با حملات علیه زیرساختهای کشور شمار زیادی از صنایع پاییندستی ازجمله کارخانههای تولید دارو و تجهیزات پزشکی و کارخانههای مواد غذایی گرفتار دشواری در تأمین مواد اولیه شدند. در ادامه دولت ممنوعیت صادرات محصولات شیمیایی و پلیمری و پتروشیمی در شرایط اضطراری را به گمرک ابلاغ کرد تا بازار داخلی بیشازاین درگیر کمبود مواد اولیه نشود. با این حال باید گفت که با حمله به زیرساختهای اقتصادی کشور، ازجمله صنایع پتروشیمی، جنگ از ماهیت نظامی به جنگ اقتصادی تغییر چهره داد و زندگی شمار زیادی از شهروندان ایرانی را مختل کرد.
آسیب جنگ به بازار تجهیزات پزشکی
جنگ نهتنها به صورت مستقیم برخی مراکز درمانی ایران را نشانه گرفته است، که به صورت غیرمستقیم بر بازار تجهیزات پزشکی کشور تأثیر گذاشته و تأمین مواد اولیه را دشوارتر از همیشه کرده است. در حملات اسرائیل و آمریکا به ایران بخش درخورتوجهی از ظرفیت تولید پتروشیمی ایران آسیب دید. حالا فعالان بازار تجهیزات پزشکی میگویند که با آسیب به پتروشیمیها بخش درخورتوجهی از بازار لوازم مورد نیاز بیماران و معلولان کشور از این حملات متأثر شدهاند. به طور مشخص در حمله به پتروشیمیهای ایران، پتروشیمی تندگویان جزء یکی از مجتمعهای آسیبدیده بود که بخش عمده و تولید اصلی آن پلیاتیلن و انواع مواد شیمیایی است که این ماده مواد اولیه ساخت تجهیزات پزشکی و مواد شیمیایی به شمار میآید.
فعالان این بازار میگویند که اختلال در تولید مواد پایه تجهیزات پزشکی، بهویژه در محصولات میانی تأثیر مستقیمی بر صنایع مختلفی ازجمله بستهبندی و پلاستیک و تجهیزات پزشکی در سراسر دنیا گذاشته است. در همین راستا هزینه تولید پلیاتیلن در آسیا به طور چشمگیری افزایش یافته و در برخی موارد تا 50 درصد رشد کرده است که همین مورد میتواند فشار را بر صنایع پاییندستی افزایش دهد.
فعالان صنفی معتقدند اثرات این بحران بهسرعت در حال نمایانشدن است و اختلال در تأمین مواد اولیه به دنبال خود، افزایش هزینهها و بیکاری و حتی افت کیفیت را دارد که مجموعهای از چالشهای بههمپیوسته در یک زنجیره را تشکیل میدهد که میتواند برای مدت طولانی بر بازارها و زنجیرههای =تأمین مواد اولیه سایه سنگین خود را حفظ کند.
در همین زمینه علیرضا چیذری، رئیس انجمن صنفی تجهیزات پزشکی، در پی اتفاقی که برای پتروشیمی تندگویان رخ داد، به «شرق» توضیح داد: نگرانیهایی در حوزه تأمین مواد اولیه بهویژه در صنعت تجهیزات پزشکی به وجود آمده است و واقعیت این است که صنعت پزشکی وابستگی بسیار بالایی به محصولات پتروشیمی دارد و حتی اگر به سادهترین اقلام مثل سرم و لولههای انتقال مایعات تا ماسک و سوزن و بسیاری از تجهیزات مصرفی نگاه کنیم، متوجه میشویم بخش عمدهای از آنها مستقیما از مشتقات پتروشیمی تولید میشوند.
او در ادامه میگوید: برآوردها نشان میدهد که حدود 80 تا 90 درصد تجهیزات پزشکی به نوعی به این صنف وابسته هستند. در ایران محصولات پتروشیمی عملا با نرخهای جهانی قیمتگذاری میشوند و به عبارت دیگر اگر ماده در بازار جهانی به طور مثال 10 دلار قیمت داشته باشد، در داخل نیز با همان مبنا عرضه میشود و از سوی دیگر، هزینه خوراک پتروشیمیها بهشدت افزایش یافته و در کنار آن، به دلیل برخی محدودیتها و مشکلات، میزان تأمین خوراک نیز کاهش پیدا کرده است و این عوامل موجب شده تولید مواد اولیه با دشواری بیشتری دستوپنجه نرم کند.
این مقام صنفی با اشاره به تهاجم هوایی به پتروشیمی تندگویان ادامه میدهد: این پتروشیمی نقش مهمی در تأمین بخشی از مواد مورد نیاز این زنجیره بهویژه در حوزههای تخصصیتر داشته است. آسیب مقطعی این مجموعه میتوانست بحران جدیتر هم به وجود بیاورد اما خوشبختانه وجود ذخایر استراتژیک مناسب باعث شده در کوتاهمدت فشار مستقیمی به مصرفکننده نهایی وارد نشود. با این حال این یک راهحل موقتی است و در میانمدت و بلندمدت آثار آن بهتدریج نمایان میشود. از همین منظر با توجه به شرایط اقتصادی، افزایش قیمت مواد پتروشیمی در کنار نوسانات ارزی، شرایط را بسیار شکننده کرده است و نظام قیمتگذاری دستوری هم در حوزه پزشکی دیگر پاسخگوی این افزایش هزینهها نیست.
چیذری با اشاره به افزایش 60درصدی حقوق کارگران و کارمندان توضیح داد: این افزایش دستمزدها نیز فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان و تأمینکنندگان وارد کرده است و نتیجه طبیعی این وضعیت، احتمال تعدیل نیرو در آینده نزدیک و کاهش توان عملیاتی شرکتها خواهد بود. او در پایان با اشاره به تأمین مواد اولیه کارخانهها بیان کرد: در بخش تأمین مواد اولیه، تغییرات محسوسی رخ داده است و براساس برآوردها در ماه فروردین میزان خرید مواد اولیه بسته به نوع محصول بین 15 تا 40 درصد کاهش یافته و این کاهش خرید به معنای سختترشدن دسترسی به مواد اولیه است. از طرف دیگر افزایش هزینهها در حالی رخ میدهد که بودجه مراکز درمانی و بیمارستانها تقریبا ثابت مانده و این نبود توازن باعث میشود مطالبات مالی در زنجیره تأمین افزایش یابد و در نهایت توان خرید و تأمین تجهیزات پزشکی هم کاهش پیدا کند. اگر این روند ادامهدار باشد، میتواند به افت کیفیت خدمات درمانی منجر شود و درنهایت آنچه اتفاق افتاده است، تنها اختلال در واحد پتروشیمی نیست و به چالشی تبدیل شده که نیازمند تصمیمگیریهای کلان است، چراکه این چالش روی تمام ساختار نظام سلامت تأثیر میگذارد.
اما آسیبها به همینجا محدود نمیشود و جنگ بازار مواد غذایی و آشامیدنی کشور را هم به صورت غیرمستقیم تحت تأثیر قرار داده است. پیمان فروهر، دبیر انجمن تولیدکنندگان آبهای معدنی و آشامیدنی، در گفتوگو با «شرق» تأثیر جنگ بر بازار مواد غذایی و زیرساختهای حیاتی مردم را جنایت جنگی میخواند و میگوید که «حمله به پتروشیمیهای کشور به طور مستقیم بر صنعت بر عملکرد صنایع پاییندستی ازجمله صنعت تولید آب معدنی و نوشیدنیها، اثرگذار بوده است و بخشی از مواد اولیه حیاتی این صنایع بهویژه مواد مورد استفاده در تولید بطریها و برخی اقلام پایه در پتروشیمیها را دچار مشکل کرده است».
او در ادامه میگوید: «البته درحالحاضر این شرایط به معنای توقف تولید نیست و ما تلاش کردهایم با استفاده از ذخایر موجود و مدیریت منابع، روند تولید را با حداکثر توان نگه داریم. با این حال نمیتوان انکار کرد که تأمین مواد اولیه در مقایسه با گذشته دشوارتر شده است و اکنون فرایند تأمین با تأخیر و هزینههای بالاتر همراه شده است و در برخی موارد عرضه مواد اولیه از سوی پتروشیمیها برای دورههای کوتاه متوقف شده اما به دلیل اندوختههای قبلی در زنجیره تأمین، این وقفهها تاکنون به بحران جدی تبدیل نشده است. البته ادامه این روند میتواند در آینده مشکلساز شود، بهویژه اگر جایگزینی از طریق واردات یا بازگشت ظرفیتهای داخلی بهسرعت انجام نشود».
این مقام صنفی ادامه میدهد: «دراینمیان نقش دولت بسیار تعیینکننده است و تسریع در بازسازی و راهاندازی مجدد مجتمعهای آسیبدیده میتواند به بازار کمک کند. همچنین فعالان بخش خصوصی هم نیز در این مسیر تلاشهایی برای تأمین مواد از منابع خارجی را آغاز کردهاند اما این مسیر هم با محدودیت و هزینههای خودش همراه است. از منظر کلان، آینده این وضعیت هم به شرایط عمومی جامعه بستگی دارد و اگر فضای اقتصادی کشور به سمت ثبات و رونق حرکت کند، به گونهای که قدرت خرید افزایش یابد و گردش مالی در بازار تقویت شود، بخشی از این فشارها جبرانپذیر خواهد بود اما در سناریوی مقابل، یعنی تداوم شرایط فعلی، احتمال افزایش فشار بر بخش خصوصی وجود دارد و باعث دشواری در تأمین نقدینگی و افزایش هزینهها میشود که میتواند برخی واحدها را با تعطیلی مواجه کند. بههمیندلیل مدیریت همزمان عرضه و تقاضا و سیاستهای حمایتی برای عبور از این دوره حیاتی بسیار واجب است و اگر تدابیر لازم انجام نشود، بخشی از دستگاهها در کارخانهها خاموش میشود و نیروی کار هم تعدیل میشود».
مسئله فقط به آب معدنی محدود نمیشود و حمله به پتروشیمیها تأمین مواد اولیه طیف وسیعی از صنایع غذایی را با دشواری مواجه کرده است.
در همین زمینه محمدرضا اسماعیلی، مدیرعامل اسبق انجمن تعاونیهای لبنی کشور، به «شرق» میگوید که حمله به پتروشیمیها تأمین مواد اولیه مورد نیاز در صنایع غذایی و اقلام ضروری مانند لبنیات را با مشکل مواجه کرده است و دراینمیان برخی سودجویان با احتکار مواد اولیه و فروش آن با قیمت بالاتر به تولیدکنندگان، سبب شدهاند که هزینه تولید صعودی شود.
او توضیح میدهد: حادثهای که برای پتروشیمیهای کشور رخ داد، نهتنها به یک نیروگاه و واحدهای یوتیلیتی محدود نمیشود، بلکه یک زنجیره تولید و فروش محصولات را با مشکل مواجه کرده و تأمین و کمبود مواد اولیه در نتیجه روی افزایش هزینههای بستهبندی محصولات و در آخر روی فروش انواع کالا تأثیر میگذارد که در نهایت اگر این سناریو ادامهدار باشد، قطعا تأمین مواد اولیه با هزینههای بالاتری همراه خواهد بود».
نتیجه طبیعی این جنگ 40روزه و تحمیلی، نهتنها در بازار داخلی، بلکه در بازار جهانی اثری چندلایه گذاشته است که در بازارهای آسیایی مثل چین افزایش قیمت پلیاتیلن تا 50 درصد دیده میشود و این اختلال به دلیل جایگاه ایران در تأمین خوراک صنایع آسیایی به یک بحران فراملی تبدیل شده و معادلات منطقه را دستخوش تغییر کرده است.
