نفت ایران در تنگنای تازه

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

شرق: آرایش نظامی آمریکا در آب‌های نزدیک به ایران سناریوی محاصره دریایی کشور و تشدید تنگنای اقتصادی برای ایران را در رسانه‌های داخلی و خارجی مطرح کرده است. این گمانه‌زنی‌ها به‌ویژه از آنجا تقویت شد که آمریکا به‌تازگی اعلام کرده است‌ هند می‌تواند به جای ایران نفت ونزوئلا را خریداری کند. از آن سو آمریکا همین ایده را برای چین اعلام کرده و درباره تحریم‌های گسترده‌تر برای شرکای تجاری ایران هشدار داده است.

‌محاصره دریایی ایران؟

آرایش نظامی آمریکا در آب‌های نزدیک ایران سناریوهای متعددی را مطرح کرده است که یکی از مهم‌ترین این سناریوها محاصره دریایی ایران و توقیف نفتکش‌های ایرانی با هدف توقف صادرات نفت است. سناریویی که گفته می‌شود با هدف تشدید فشار اقتصادی بر کشور طراحی شده است و اهرم فشار آمریکا برای تحمیل خواسته‌های خود را پر‌زورتر کند. حالا این گزینه مطرح می‌شود که آیا ایران تجربه فشار اقتصادی بر عراق در دهه ۹۰ میلادی را تجربه می‌کند؟ طرح موسوم به نفت در برابر غذا که در دوران صدام رخ داد یا دونالد ترامپ، سناریویی مشابه نفت ونزوئلا را برای نفت ایران در نظر دارد؟

سناریوی فشار اقتصادی با محاصره دریایی آنجا تقویت می‌شود که چندی پیش دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا تهدید کرد هر کشوری که با ایران مراوده تجاری داشته باشد، مشمول تعرفه ۲۵‌درصدی می‌شود. گذشته از این، رئیس‌جمهوری آمریکا، دونالد ترامپ در جدیدترین اظهاراتش گفته است هند نه نفت ایران، بلکه نفت ونزوئلا را خریداری خواهد کرد. او این اظهارات را شنبه در هواپیمای ریاست‌جمهوری آمریکا حین سفر از واشنگتن به اقامتگاه تفریحی‌اش در فلوریدا در گفت‌وگو با خبرنگاران گفت و افزود توافق در این زمینه انجام شده است. ترامپ همچنین گفت چین هم می‌تواند با آمریکا به توافقی برای خرید نفت ونزوئلا دست پیدا کند. رویترز یک روز قبل از این اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا به نقل از سه منبع آگاه گزارش کرد ایالات متحده به دهلی اطلاع داده به‌زودی می‌تواند خرید نفت ونزوئلا را از سر بگیرد تا به جایگزینی واردات نفت از روسیه کمک کند.

قبل از تحولات اخیر در ونزوئلا، هند در برابر فشارهای واشنگتن برای متوقف‌کردن خرید نفت روسیه می‌گفت که اگر اجازه نداشته باشد نفت را از کشورهایی مثل ایران و ونزوئلا که تحت تحریم هستند بخرد، عملا جایگزینی برای نفت روسیه ندارد. با آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ که به اعمال تحریم‌های غرب و کاهش قیمت نفت روسیه انجامید، هند به یکی از خریداران عمده نفت مسکو تبدیل شد. ترامپ در ماه آگوست برای تحت فشار قراردادن دهلی‌ نو، تعرفه واردات کالاهای هندی را به ۵۰ درصد افزایش داد و اوایل این ماه تهدید کرد اگر هند خرید نفت روسیه را کاهش ندهد، این نرخ ممکن است بار دیگر افزایش یابد. ترامپ همچنین در مارس ۲۰۲۵ تعرفه‌ ۲۵درصدی بر کشورهایی که نفت ونزوئلا را خریداری می‌کنند، اعمال کرد؛ اما بعد از حمله نظامی اخیر آمریکا به ونزوئلا و سرنگونی دولت مادورو بخشی از تحریم‌های کاراکاس را لغو کرد تا فروش نفت خام ونزوئلا توسط شرکت‌های آمریکایی تسهیل شود.

اگر ترامپ تهدید خود را عملی کند و علاوه بر هند، بخواهد بازار نفت ایران در چین را با نفت ونزوئلا جایگزین کند، شرایط دشوارتری برای نفت ایران پدید می‌آید؛ چراکه در حال حاضر بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران چین است.

گذشته از این نگرانی‌های دیگری برای تشدید فشار اقتصادی از سوی آمریکا به ایران وجود دارد. برخی کارشناسان می‌گویند: «هند پیش از این هم به عنوان خریدار و هم به عنوان واسطه در معاملات نفتی ایران نقش داشته است، اما گنجاندن نام شرکت‌های عمانی و اماراتی در فهرست تحریم‌های آمریکا تا حد زیادی تعجب‌برانگیز است».

آمریکا پس از اعمال تحریم‌های‌ جدید علیه ایران در بیانیه‌ای اعلام کرد‌ کشتی‌ها و شرکت‌های تحریم‌شده که به‌طور مستقیم در انتقال نفت خام و فرآورده‌های نفتی ایران به بازارهای خارجی دخیل بوده‌اند، یا مالکان و اپراتورهای این کشتی‌ها که در تسهیل فروش این محصولات و انتقال صدها میلیون دلار نفت ایران نقش داشته‌اند، مشمول تحریم می‌شوند. بر اساس این بیانیه، شرکت‌های تحریم‌شده در کشورهایی نظیر هند، عمان و امارات متحده عربی مستقر هستند.

‌تشدید فشار بر شرکای نفتی ایران

در همین زمینه حمیدرضا صالحی، کارشناس حوزه انرژی، به اقتصاد‌نیوز گفته است: «هند پیش از این، هم به‌ عنوان خریدار و هم به‌ عنوان واسطه در معاملات نفتی ایران نقش داشته است. اما گنجاندن نام کشتی‌ها و شرکت‌های تحریم‌شده عمانی و اماراتی در این فهرست تا حد زیادی تعجب‌برانگیز است».

به گفته صالحی، افزایش سخت‌گیرانه چنین رویکردی می‌تواند فشارهای بیشتری به شبکه‌های تجاری و نفتی ایران وارد کرده و مسیرهای دور‌زدن تحریم‌ها را پیچیده‌تر کند.

او در ادامه تأکید می‌کند: «واقعیت این است که صادرات نفت ایران، عمدتا از طریق واسطه‌ها وتراستی‌ها انجام می‌شده و مستقیم نبوده است. با توجه به تحریم‌های جدید آمریکا می‌توان گفت به احتمال زیاد بخشی از این واسطه‌گری از طریق سه کشور (هند، امارات و عمان) انجام می‌شده که اکنون در لیست تحریم‌ها قرار گرفته‌اند.

از سوی دیگر، به‌جز چین که همچنان خریدار عمده و مستقیم نفت ایران است، هند نیز در مقاطع مختلف مجوزهایی برای خرید نفت از آمریکا دریافت کرده بود. اما به نظر می‌رسد اکنون شرایط به‌گونه‌ای سخت‌تر شده است که احتمالا میزان خرید این کشورها از ایران به حداقل ممکن رسیده است. این تغییرات می‌تواند فشار بیشتری بر صادرات نفت ایران وارد کند و مسیر جدیدی را برای مذاکرات و تعاملات اقتصادی در پیش گیرد و این امکان وجود دارد که باعث ایجاد اختلال در زنجیره تأمین نفت ایران از طریق واسطه‌ها و شرکت‌های ثالث شود».

به گفته این کارشناس: «در این شرایط، ایران با چالش‌های جدی‌تری در زمینه حفظ و گسترش صادرات نفت خود مواجه خواهد شد و ممکن است مجبور به پیدا‌کردن مسیرهای جدید و پیچیده‌تری برای دور‌زدن تحریم‌ها باشد. از سوی دیگر، این نکته را باید در نظر گرفت که با توجه به کاهش صادرات نفت ونزوئلا در صورت اجرای تحریم‌های جدید از سوی آمریکا علیه ایران، شاهد افزایش قابل توجه قیمت نفت در بازار جهانی خواهیم بود».

این نگرانی‌ها آنجا تشدید می‌شود که احتمال محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا مطرح می‌شود؛ محاصره‌ای که می‌تواند خروج نفتکش‌های ایرانی را از مبدأ از سوی آمریکا دچار مشکل کند. این گمانه‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که دیروز ایرنا به نقل از آناتولی نوشت مقامات مالزی اعلام کرده‌اند این کشور دو نفتکش را به ظن انتقال نزدیک به ۱۳۰ میلیون دلار نفت خام به شکل کشتی به کشتی در سواحل جزیره پنانگ توقیف کرده‌اند.

خبرگزاری برناما مالزی اعلام کرد‌ مقامات پس از دریافت گزارش درباره توقیف دو کشتی‌ در ۲۴ مایل دریایی شمال غرب جزیره پنانگ لنگر، این نفتکش‌ها را مورد بازرسی قرار دادند.

مقامات مالزی اعلام کردند که این دو نفتکش ‌هنگام بازرسی به یکدیگر متصل و مظنون به انجام فعالیت‌های انتقال نفت به صورت کشتی به کشتی بودند. محمد صوفی محمد رملی، مدیر بخش دریایی جزیره پنانگ معتقد است‌ این دو کشتی فعالیت‌های انتقال نفت خام را با مشارکت ۵۳ خدمه شامل اتباع چینی، میانماری، ایرانی، پاکستانی و هندی انجام داده‌اند. او در بیانیه‌ای اعلام کرد: ارزش نفت خام توقیف‌شده بیش از ۵۱۲ میلیون رینگیت مالزی (حدود ۱۲۹.۸ میلیون دلار) است، در حالی که ارزش هر دو نفتکش ۷۱۸ میلیون رینگیت مالزی (۱۸۲.۱ میلیون دلار) است. این مقام توضیح داد‌ کاپیتان‌های کشتی‌ها بازداشت و به مأموران پلیس تحویل داده شدند. این پرونده تحت بررسی قرار دارد. تاکنون هیچ اطلاعاتی در مورد هویت این نفتکش‌ها یا مبدأ آنها ارائه نشده است. همچنین در ماه‌های اخیر تحریم‌های سخت‌گیرانه علیه برخی واسطه‌های فروش نفت ایران اعمال شده است. وزارت خزانه‌داری آمریکا در روز ۱۲ بهمن امسال نام بابک زنجانی را در فهرست تحریم‌های واشنگتن قرار داد.

همچنین در تیر‌ماه امسال بلومبرگ خبر داد‌ اتحادیه اروپا حسین شمخانی، تاجر نفت را تحریم کرده است. همچنین شرکت‌های او به نام‌های «گروه آدمیرال» و «میلاووس گروپ ال‌تی‌دی» (Milavous Group Ltd) که در دوبی مستقر هستند را نیز تحت تحریم قرار داده است. دلیل این تحریم از سوی اتحادیه اروپا نقش او در تجارت نفت روسیه و ناوگان در سایه این کشور خوانده شد. حالا آرایش نظامی آمریکا در آب‌های نزدیک ایران سناریوی محاصره نفتی کشور و پیچیده‌تر‌شدن صادرات نفت را مطرح کرده است. هرچند‌ برخی این اقدام ترامپ را در راستای فشار برای مذاکره و تسلیم ایران می‌دانند و احتمال جنگ نظامی را دور از ذهن می‌خوانند اما برخی دیگر از کارشناسان معتقد هستند که ترامپ دست خالی برنمی‌گردد.

علی بیگدلی، استاد روابط بین‌الملل، به ایلنا گفته است: «وقتی وزیر امور خارجه ما می‌گوید هیچ اتفاقی نمی‌افتد، نشان می‌دهد‌ هیچ‌کسی نمی‌داند قرار است چه اتفاقی رخ دهد. باید با درک این حجم از احتمال وقوع، این اتفاق را در نظر گرفت اما طرف دیگر قضیه این است که با ورود این حجم از تسلیحات آمریکا به منطقه و احتمال اقدامات اسرائیل، نباید انتظار داشت که آنها دست خالی به آمریکا بازگردند. این نیرو‌های آمریکایی‌ که برای گردش نیامدند. می‌خواهند کاری کنند که ما نمی‌دانیم. گفته‌های ترامپ هم چندان قابل اعتماد نیست. اولتیماتوم‌های او جای نگرانی دارد اما من نگران هستم از این بابت که با این حجم تسلیحات، آمریکا نمی‌تواند دست خالی برگردد و به نظر من احتمالا اقدام خواهد کرد». او تأکید می‌کند‌ نباید منتظر اقدام نظامی آمریکا و پاسخ بود و متولیان کشور باید هرچه سریع‌تر مسئله را از طریق دیپلماسی حل کنند. با این حال برخی معتقدند تکرار محاصره دریایی ونزوئلا در ایران دشوار است؛ چرا‌که ایران برخلاف ونزوئلا نیروی دریایی قدرتمندتری دارد. همچنین ایران و شبکه متحدانش می‌توانند اقداماتی تنبیهی داشته باشند. به طور خاص در تنگه باب‌المندب حوثی‌های یمن آمادگی خود را برای هدف قرار‌دادن ناوهای آمریکایی در صورت تجاوز به ایران و محاصره دریایی این کشور اعلام کرده‌اند.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.