فرصت ازدست‌رفته روز افشاگری

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

حالا دیگر بیشتر از یک ماه است که فیلم «روز افشاگری» آخرین ساخته «استیون اسپیلبرگ» روی پرده‌های سینماها به نمایش درآمده است. فیلمی که دغدغه‌های برآمده از داستان «ای‌تی» و سرنوشت او را بار دیگر مطرح کرده است. فیلمی که از یک مسابقه بوکس و با لگدهای یکی از مبارزان به دوربین (مخاطب) آغاز می‌شود. فیلمی که با طرح سؤال‌های بی‌جواب آغاز می‌شود و فیلم‌نامه‌نویس معروف آن «دیوید کپ» پس از ۴۲ بار بازنویسی بی‌خیال جواب‌دادن به پرسش‌ها می‌شود و سؤال‌های مطرح‌شده بی‌جواب باقی می‌ماند. حتی اگر مخاطب فراموش کند نام «اسپیلبرگ» به عنوان کارگردان و نویسنده بر این فیلم قرار دارد، یک بار دیدن فیلم چندان کار آسانی نیست. شاید بهترین توصیف برای فیلم همان تیتری باشد که تلگراف برای آن انتخاب کرد، «اسپیلبرگ طرح داستان را گم کرده است».

فیلم «روز افشاگری» می‌توانست با تمام ظرافت‌های خاص کارگردان فیلم‌برداری شود. کارگردان در ترکیب فیلم‌های سرگرم‌کننده با فیلم‌های جدی توانایی برجسته‌ای دارد، اما این بار طرح داستان مبهم است و لحن آن ترکیبی ناشیانه از جدیت و حماقت است و نتیجه به طرز عجیبی تهی و با وجود تمام پیچیدگی‌های سطحی‌اش، تقلیدی نیز به نظر می‌رسد: مانند «مردان سیاه‌پوش» بدون شوخی‌ها.

این فیلم یک تریلر توطئه‌آمیز است که در آن قرار است از یک پنهان‌کاری ۷۰ ساله درمورد بشقاب‌پرنده‌ها و آدم فضایی‌ها پرده بردارد. زمین در آستانه جنگ جهانی سوم است، اما «دنیل»، چیزهای دیگری در ذهن دارد. او ویدئوهای طبقه‌بندی‌شده‌ای که وجود حیات فرازمینی را اثبات می‌کنند، از واردکس، یک آژانس مرموز، جمع‌آوری کرده است؛ آژانسی که دست‌اندرکارانش قصد دارند این اطلاعات را دوباره پیدا کنند. اما قضیه به همین سادگی‌ها نیست. مارگارت فیرچایلد با بازی بلانت، مجری هواشناسی در یک شبکه خبری محلی، در این نقشه - به دلایلی که در ابتدا مرموز هستند - نقش مهمی ایفا می‌کند و کد آغاز فعالیت از گلوی او خارج می‌شود. مارگارت، که هیچ سرنخی از آنچه اتفاق می‌افتد ندارد، متوجه می‌شود که توسط نیرویی ناشناخته به سمت دنیل هدایت می‌شود. دنیل و دوست دخترش، جین (ایو هیوسون)، به دلایلی که دنیل تمایلی به فاش‌کردن آنها ندارد، به سراغ هوگو ویکفیلد (دومینگو)، کارمند سابق واردکس می‌روند. در فیلم «امیلی بلانت» نقش «مارگارت فیرچایلد» را بازی می‌کند، «جاش اوکانر» نقش «دنیل کلنر» افشاگر امنیت سایبری را بازی می‌کند که ویدئوها را دزدیده است و نوح اسکنلون با بازی «کالین فرث»، آژانس مرموز واردکس را اداره می‌کند و در تلاش است تا شواهدی از حیات فرازمینی را که به سرقت رفته است، بازیابی کند.

فیلم براساس فرضیه‌ای است که توسط اسپیلبرگ مطرح شده و توسط دیوید کپ به فیلم‌نامه تبدیل شده است، تعدادی از ایده‌های کلیشه‌ای را‌ از دوسوم اول فهرست آثار قبلی‌شان برداشته‌‌اند؛ بنابراین در فیلم عناصری از فیلم‌های «برخورد نزدیک از نوع سوم»، «جنگ دنیاها» و «گزارش اقلیت» بیرون کشیده می‌شود و سپس آنها را از طریق جهان‌بینی خاکستری‌تر و جدی‌تر «مونیخ»، «پل جاسوس‌ها» و «فابلمن‌ها» فیلتر می‌کند.

در کنار هم، این دو طرح داستانی مخاطب را از اهمیت‌دادن به آنچه اتفاق می‌افتد، باز می‌دارند: یکی از شخصیت‌ها نمی‌داند چه کاری انجام می‌دهد یا چرا، درحالی‌که دیگری از گفتن آن امتناع می‌کند. همچنین این کمکی نمی‌کند که همه طرف‌ها به طور متناوب به یک شیء فرازمینی دسترسی داشته باشند، یک شیء گرانیتی که حتی یکی از شخصیت‌ها به طرز خنده‌داری از آن به عنوان «چیز» یاد می‌کند. آن شیء به دارنده آن اجازه می‌دهد تقریبا هرکاری انجام دهد، از دوگانگی روانی تا کنترل ذهن. این حس که قهرمانان و تبهکاران فیلم می‌توانند تقریبا هر اتفاقی را رقم بزنند، باعث ایجاد یک فروپاشی عاطفی ناگوار می‌شود. شاید انتخاب شکل موجود فضایی به همان شکلی که در ذهن‌ها وجود دارد ایده آگاهانه‌ای قلمداد شود اما در عین حال تعجب‌برانگیز است. شخصیت فضایی که در فیلم‌ها کوچک و قدکوتاه است، وقتی روی صحنه می‌آید قدی بلند دارد و اوست که تکلیف را مشخص می‌کند.

در واقع در طول فیلم مدام مخاطب با شخصیت‌هایی روبه‌روست که در حال انجام کارهای قهرمانانه هستند ولی دلیلی هم ارائه نمی‌دهند که چرا این اتفاق در حال رخ‌دادن است. روز افشا با تأملاتی درمورد همه‌چیز، از دولت مسئول تا انگیزه مذهبی ذاتی بشریت، بدون شک یک چرخش بزرگ در آثار اسپیلبرگ است. اما فیلم «روز افشاگری» فقط به‌طور اجمالی دربرگیرنده اتفاقاتی است که قرار است به‌زور به هم بچسبند. در نهایت قرار است دولت به‌خاطر پنهان‌کاری و عدم اعتماد به مردم برای دانستن رازها مقصر شناخته شود اما تکلیف مخاطب معلوم نمی‌شود، همان‌طورکه معلوم نیست شخصیت‌ها چه خواهند شد و چه خواهند کرد.