شاهدان عینی حادثه کابل در گفتوگو با «شرق»:
مثل یک فیلم بود
صدایش از پشت تلفن میلرزد و معلوم است هنوز در شوک رویداد است. نامش «فاطمه فیضی» است؛ خبرنگاری که شاهد عینی انفجار انتحاری کابل بوده. میگوید با محل انفجار فقط چند ثانیه فاصله داشته، تأکید میکند خیلی نزدیک بود: «وقتی انفجار اول اتفاق افتاد؛ گوشهایم کاملا قفل شد، دیدم مردم فرار میکردند، حس میکردم جایی در حال فیلمدیدن هستم. نمیتوانستم خودم را تکان دهم که انفجار دوم رخ داد، به اندازهای شوکه شده بودم که حتی صدای انفجار دوم را نشنیدم. فقط دیدم که از یک جایی از بدنم خون میآید و از دستانم میچکد که بعدا متوجه شدم از بینیام خون میآید». روایتی که از وضعیت مردم در لحظه حادثه دارد دردناک است. میگوید: «خیلی از مردم را دیدم که تکههای بدنشان این طرف و آن طرف افتاده بود». وقتی انفجار اتفاق افتاد، همه فرار کردند حتی پلیس: «همه مردم داشتند فرار میکردند و به نحوی سعی میکردند خود را از منطقه دور کنند. پلیس شلیک هوایی میکرد. به سمت مردم هم شلیک میکرد. مردم میکوشیدند خود را از محل حادثه دور کنند، ولی وقتی میدیدند افرادی روی زمین افتادهاند، دیگر ترسشان میریخت و دوباره برمیگشتند و تلاش میکردند زخمیها را
در ماشینهایی که آنجا بود، سوار کنند تا به شفاخانه (بیمارستان) انتقال داده شوند، حتی گوشت آدمها را با دستشان جمع میکردند».
پلیسهایی که به مردم شلیک میکردند
از او میپرسم آیا خودش دیده است که پلیس به سمت مردم شلیک کرده، میگوید: «بله من خودم دیدم که پلیس داشت به طرف مردم شلیک میکرد. از این طرف خیابان تا آن طرف خیابان با آن فاصله داشتم؛ دیدم پلیس به سمت مردم شلیک میکرد. حتی آقایی رفت طرف پلیس و گفت لطفا طرف ما شلیک نکن. اینهمه آدم در انتحار کشته شده، تو دیگر ما را نکش. همانجا چند نفر از مردم سمت پلیس رفتند تا نگذارند به طرف مردم شلیک کند. پلیسها بهشدت شلیک میکردند». این موضوع را یکی دیگر از شاهدان هم تأیید میکند. پلیس شهر کابل شماری از جادههای منتهی به محل تجمع را با کانتینر بسته بود و باعث دیرآمدن آمبولانس شد؛ فاطمه دراینباره میگوید: « میتوانم بگویم بعد از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، صدای هیچ آمبولانسی به گوش نمیرسید؛ با وجود اینکه مردم خیلی دادو فریاد میکردند. همه کوشش میکردند جنازهها را خودشان انتقال دهند. حتی چند نفر نیستند؛ نه جنازهای از آنها داریم و نه اثری از آنها وجود دارد. تا نیمساعت حتی آمبولانسی نزدیک محل نبود». وی میافزاید: «فقط چند رنجر محدود پلیس بود که دقیقا نمیدانم چند تا بودند. پلیسهایی هم بودند که حتی از منطقه فرار کردند و بعد از
اینکه دیدند مردم برگشتهاند، آنها هم برگشتند. مردم از کوچه و پسکوچه تلاش میکردند جنازهها را انتقال دهند. پلیس با مردم همکاری نمیکرد و بیشتر مردم بودند که میکوشیدند خودشان اوضاع را کنترل کنند». در انتهای گفتوگو، وقتی از دو همکار خبرنگارش میگوید، بغضش میترکد و میگوید فقط از یک منطقه، «جاغوری»، ۴۷ نفر کشته شدهاند: «من فقط میخواهم این را بگویم که دولت افغانستان مقصر است. درواقع به عنوان یک شهروند، کسی که واقعا دو شب که از حادثه میگذرد؛ نخوابیدهام. از وقتی حادثه را دیدهام دیگر نمیتوانم شب بخوابم. شب وقتی چشمانم را میبندم، حس میکنم کسانی در گوشم میگویند ما عدالت میخواهیم. آرامش خود را کاملا از دست دادهام. من میخواهم این را به دولت افغانستان بگویم که نهتنها این اتفاق روحیه من را تضعیف نکرده، بلکه به من روحیه و قوت بیشتر داده. من بیشتر مبارزه خواهم کرد. برای من این انگیزه خلق شد که ندای من حق است؛ اگر حق نبود من شاهد کشتهشدن ۵۰، ۶۰ نفر از یک ولایت نبودم. ۴۷ جنازه تنها از منطقه، جاغوری، هستند. تحملکردن این برای من خیلی سخت است. من حتی نمیتوانم تصور کنم ۴۷ جنازه را در یک منطقه چگونه به
خانوادههایشان تحویل میدهند».
در جادهای که انتحاری آمد، سربازی ندیدم
نامش رحمان است میگوید: «انفجار که اتفاق افتاد من در حدود ۲۰۰متری محل بودم. ما گرسنه شده بودیم، برای نانخوردن کمی دور شده بودیم که انفجار شد. انفجار اولی رخ داد و به دنبال آن دو انفجار دیگر. بعد از اینکه انفجار اول رخ داد، صدای شلیک گلوله نیز میآمد. یکی از انتحاریها هم نتوانست به صورت کامل خود را منفجر کند. صدای شلیک گلوله شاید به خاطر این بود که میخواستند انتحاریها را از پا درآورند. یک نفری که آنجا بود گفت من با چشم سر خود دیدم که پلیس شلیک کرد و یک نفر افتاد». درباره امنیت تأمینشده از سوی پلیس نیز میگوید: «کنار سرک (خیابان) سینما پامیر یک جاده بود که از سوی پلیس مسدود شده بود. پلیس ضدشورش خیلی بود. یکی از پلیسها در سایه نشسته بود که فرماندهاش به او گفت بیایید اینجا در صف بایستید تا عکس شما خوب و مقبول بیاید. در جاده دارلمان که انتحاری از آن جهت آمد، من اصلا هیچ پلیسی ندیدم. امنیت آنجا را نگرفته بودند که هرکسی میتوانست عبور کند». میگوید بیشتر کشتهشدهها دانشجو بودهاند و یکی از دوستانش نیز جز کشتههاست.
بیخیمه ماندیم
«حدود ۱۰ متر با محل انفجار فاصله داشتم. انفجار اول که اتفاق افتاد همه می گفتند بخوابید. مردم آمده بودند کمک کنند که انفجار بعدی رخ داد». خود را «مبارک جعفری» معرفی میکند و میگوید: «قرار بر این شد که ما خیمه بزنیم، چون دولت به خواست ما توجه نکرد، باید برای شب خیمه میزدیم و فکری میکردیم. گزارش آمد که در یکی از مناطق دولت جلوی خیمه را گرفته و باید چند نفر میرفتند تا از پلیسها بخواهند تا خیمه را رها کنند. وقتی ماشینها به آن طرف حرکت کردند، انفجار صورت گرفت. موقع انفجار نیروی پلیس حضور نداشت. کار دولت است. پلیسهایی هم که بودند فرار کردند و اصلا به فکر مردم نبودند». ادامه میدهد: «همه فریاد میزدند از زمین بلند نشوید بعد از چند ثانیه انفجار سوم هم صورت گرفت که پشت این انفجار فیر (شلیک) بهشدت جریان پیدا کرد. مردم بیشتر از انتحاری وحشت زده شدند. فکر میکردند که طالبان در ساختمانهایی در چوک (میدان) دهمزنگ جابهجا شده به مردم شلیک میکند. آن موقع بود که من دست به فرار زدم. طرف باغ وحش فرار کردم، ولی آن طرف کانتینر گذاشته بودند. خیلی ترسیده بودم. فکر میکردم محاصره شدیم. وقتی طرف چوک دهمزنگ دوباره آمدم،
دیدم شهدا را کسی بلند نمیکند. هیج وسیلهای نبود. طول کشید تا آمبولانسها آمدند، همه وحشت بود».
بار ملامت
حمید فرهادی، سردبیر یک هفتهنامه خصوصی در هرات هم میگوید: «یک روز پس از فاجعه دهمزنگ و به خاک و خون افتادن دهها شهروند کابل، درحالیکه مردم انتظار داشتند عاملان واقعی این حادثه شناسایی شوند و مورد پیگرد قرار بگیرند، دولت افغانستان در تلاش است عامل و مسبب این رویداد را رهبران جنبش روشنایی عنوان کند که چرا مردم را به خیابان کشیدند تا کشته شوند!» وی افزود: «دولت به جای اینکه کمکاریهای فرماندهی پلیس کابل، کمکاری ریاست عمومی امنیت افغانستان و ضعف مدیریت نهادهای امنیتی را به باد انتقاد بگیرد؛ میخواهد بار ملامت را بر دوش رهبران جنبش روشنایی بیندازد و خودش از این فاجعه بهنوعی شانه خالی کند». وی با اشاره به فعالیتهای مدنی گفت: «از سویی هم، اعتراضهای مدنی حق شهروندان افغانستان و هرکشور دیگری است و در این هیچ شکی نیست که تأمین امنیت اعتراضکنندگان نیز از وظيفههای دولت به شمار میآید».
صدایش از پشت تلفن میلرزد و معلوم است هنوز در شوک رویداد است. نامش «فاطمه فیضی» است؛ خبرنگاری که شاهد عینی انفجار انتحاری کابل بوده. میگوید با محل انفجار فقط چند ثانیه فاصله داشته، تأکید میکند خیلی نزدیک بود: «وقتی انفجار اول اتفاق افتاد؛ گوشهایم کاملا قفل شد، دیدم مردم فرار میکردند، حس میکردم جایی در حال فیلمدیدن هستم. نمیتوانستم خودم را تکان دهم که انفجار دوم رخ داد، به اندازهای شوکه شده بودم که حتی صدای انفجار دوم را نشنیدم. فقط دیدم که از یک جایی از بدنم خون میآید و از دستانم میچکد که بعدا متوجه شدم از بینیام خون میآید». روایتی که از وضعیت مردم در لحظه حادثه دارد دردناک است. میگوید: «خیلی از مردم را دیدم که تکههای بدنشان این طرف و آن طرف افتاده بود». وقتی انفجار اتفاق افتاد، همه فرار کردند حتی پلیس: «همه مردم داشتند فرار میکردند و به نحوی سعی میکردند خود را از منطقه دور کنند. پلیس شلیک هوایی میکرد. به سمت مردم هم شلیک میکرد. مردم میکوشیدند خود را از محل حادثه دور کنند، ولی وقتی میدیدند افرادی روی زمین افتادهاند، دیگر ترسشان میریخت و دوباره برمیگشتند و تلاش میکردند زخمیها را
در ماشینهایی که آنجا بود، سوار کنند تا به شفاخانه (بیمارستان) انتقال داده شوند، حتی گوشت آدمها را با دستشان جمع میکردند».
پلیسهایی که به مردم شلیک میکردند
از او میپرسم آیا خودش دیده است که پلیس به سمت مردم شلیک کرده، میگوید: «بله من خودم دیدم که پلیس داشت به طرف مردم شلیک میکرد. از این طرف خیابان تا آن طرف خیابان با آن فاصله داشتم؛ دیدم پلیس به سمت مردم شلیک میکرد. حتی آقایی رفت طرف پلیس و گفت لطفا طرف ما شلیک نکن. اینهمه آدم در انتحار کشته شده، تو دیگر ما را نکش. همانجا چند نفر از مردم سمت پلیس رفتند تا نگذارند به طرف مردم شلیک کند. پلیسها بهشدت شلیک میکردند». این موضوع را یکی دیگر از شاهدان هم تأیید میکند. پلیس شهر کابل شماری از جادههای منتهی به محل تجمع را با کانتینر بسته بود و باعث دیرآمدن آمبولانس شد؛ فاطمه دراینباره میگوید: « میتوانم بگویم بعد از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، صدای هیچ آمبولانسی به گوش نمیرسید؛ با وجود اینکه مردم خیلی دادو فریاد میکردند. همه کوشش میکردند جنازهها را خودشان انتقال دهند. حتی چند نفر نیستند؛ نه جنازهای از آنها داریم و نه اثری از آنها وجود دارد. تا نیمساعت حتی آمبولانسی نزدیک محل نبود». وی میافزاید: «فقط چند رنجر محدود پلیس بود که دقیقا نمیدانم چند تا بودند. پلیسهایی هم بودند که حتی از منطقه فرار کردند و بعد از
اینکه دیدند مردم برگشتهاند، آنها هم برگشتند. مردم از کوچه و پسکوچه تلاش میکردند جنازهها را انتقال دهند. پلیس با مردم همکاری نمیکرد و بیشتر مردم بودند که میکوشیدند خودشان اوضاع را کنترل کنند». در انتهای گفتوگو، وقتی از دو همکار خبرنگارش میگوید، بغضش میترکد و میگوید فقط از یک منطقه، «جاغوری»، ۴۷ نفر کشته شدهاند: «من فقط میخواهم این را بگویم که دولت افغانستان مقصر است. درواقع به عنوان یک شهروند، کسی که واقعا دو شب که از حادثه میگذرد؛ نخوابیدهام. از وقتی حادثه را دیدهام دیگر نمیتوانم شب بخوابم. شب وقتی چشمانم را میبندم، حس میکنم کسانی در گوشم میگویند ما عدالت میخواهیم. آرامش خود را کاملا از دست دادهام. من میخواهم این را به دولت افغانستان بگویم که نهتنها این اتفاق روحیه من را تضعیف نکرده، بلکه به من روحیه و قوت بیشتر داده. من بیشتر مبارزه خواهم کرد. برای من این انگیزه خلق شد که ندای من حق است؛ اگر حق نبود من شاهد کشتهشدن ۵۰، ۶۰ نفر از یک ولایت نبودم. ۴۷ جنازه تنها از منطقه، جاغوری، هستند. تحملکردن این برای من خیلی سخت است. من حتی نمیتوانم تصور کنم ۴۷ جنازه را در یک منطقه چگونه به
خانوادههایشان تحویل میدهند».
در جادهای که انتحاری آمد، سربازی ندیدم
نامش رحمان است میگوید: «انفجار که اتفاق افتاد من در حدود ۲۰۰متری محل بودم. ما گرسنه شده بودیم، برای نانخوردن کمی دور شده بودیم که انفجار شد. انفجار اولی رخ داد و به دنبال آن دو انفجار دیگر. بعد از اینکه انفجار اول رخ داد، صدای شلیک گلوله نیز میآمد. یکی از انتحاریها هم نتوانست به صورت کامل خود را منفجر کند. صدای شلیک گلوله شاید به خاطر این بود که میخواستند انتحاریها را از پا درآورند. یک نفری که آنجا بود گفت من با چشم سر خود دیدم که پلیس شلیک کرد و یک نفر افتاد». درباره امنیت تأمینشده از سوی پلیس نیز میگوید: «کنار سرک (خیابان) سینما پامیر یک جاده بود که از سوی پلیس مسدود شده بود. پلیس ضدشورش خیلی بود. یکی از پلیسها در سایه نشسته بود که فرماندهاش به او گفت بیایید اینجا در صف بایستید تا عکس شما خوب و مقبول بیاید. در جاده دارلمان که انتحاری از آن جهت آمد، من اصلا هیچ پلیسی ندیدم. امنیت آنجا را نگرفته بودند که هرکسی میتوانست عبور کند». میگوید بیشتر کشتهشدهها دانشجو بودهاند و یکی از دوستانش نیز جز کشتههاست.
بیخیمه ماندیم
«حدود ۱۰ متر با محل انفجار فاصله داشتم. انفجار اول که اتفاق افتاد همه می گفتند بخوابید. مردم آمده بودند کمک کنند که انفجار بعدی رخ داد». خود را «مبارک جعفری» معرفی میکند و میگوید: «قرار بر این شد که ما خیمه بزنیم، چون دولت به خواست ما توجه نکرد، باید برای شب خیمه میزدیم و فکری میکردیم. گزارش آمد که در یکی از مناطق دولت جلوی خیمه را گرفته و باید چند نفر میرفتند تا از پلیسها بخواهند تا خیمه را رها کنند. وقتی ماشینها به آن طرف حرکت کردند، انفجار صورت گرفت. موقع انفجار نیروی پلیس حضور نداشت. کار دولت است. پلیسهایی هم که بودند فرار کردند و اصلا به فکر مردم نبودند». ادامه میدهد: «همه فریاد میزدند از زمین بلند نشوید بعد از چند ثانیه انفجار سوم هم صورت گرفت که پشت این انفجار فیر (شلیک) بهشدت جریان پیدا کرد. مردم بیشتر از انتحاری وحشت زده شدند. فکر میکردند که طالبان در ساختمانهایی در چوک (میدان) دهمزنگ جابهجا شده به مردم شلیک میکند. آن موقع بود که من دست به فرار زدم. طرف باغ وحش فرار کردم، ولی آن طرف کانتینر گذاشته بودند. خیلی ترسیده بودم. فکر میکردم محاصره شدیم. وقتی طرف چوک دهمزنگ دوباره آمدم،
دیدم شهدا را کسی بلند نمیکند. هیج وسیلهای نبود. طول کشید تا آمبولانسها آمدند، همه وحشت بود».
بار ملامت
حمید فرهادی، سردبیر یک هفتهنامه خصوصی در هرات هم میگوید: «یک روز پس از فاجعه دهمزنگ و به خاک و خون افتادن دهها شهروند کابل، درحالیکه مردم انتظار داشتند عاملان واقعی این حادثه شناسایی شوند و مورد پیگرد قرار بگیرند، دولت افغانستان در تلاش است عامل و مسبب این رویداد را رهبران جنبش روشنایی عنوان کند که چرا مردم را به خیابان کشیدند تا کشته شوند!» وی افزود: «دولت به جای اینکه کمکاریهای فرماندهی پلیس کابل، کمکاری ریاست عمومی امنیت افغانستان و ضعف مدیریت نهادهای امنیتی را به باد انتقاد بگیرد؛ میخواهد بار ملامت را بر دوش رهبران جنبش روشنایی بیندازد و خودش از این فاجعه بهنوعی شانه خالی کند». وی با اشاره به فعالیتهای مدنی گفت: «از سویی هم، اعتراضهای مدنی حق شهروندان افغانستان و هرکشور دیگری است و در این هیچ شکی نیست که تأمین امنیت اعتراضکنندگان نیز از وظيفههای دولت به شمار میآید».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.