انواع روبهتکثیر تروریسم در اروپا
مسئله تروریسم در اروپا فراتر از دوگانه «سکولاریسم- اسلام» است. بعضی آن را فراتر از رابطه یک انسان مسلمان با دیگری میدانند زیرا یک مسلمان نیز بخشی از بافت اجتماعی اروپا به حساب میآید. اما برخی دیگر آن را دخیل در این بافت اجتماعی تلقی کرده و در نتیجه خطری برای امنیت اجتماعی و هویتی کشورهای اروپایی به حساب میآورند. این تعارض خود را در آلمان بهشدت نشان داد که در آن شاهد تظاهرات ضد مسلمانان بودیم. اما این مسئله در مورد فرانسه پیچیدهتر میشود زیرا اکثریت مسلمانان اروپا در این کشور مقیم هستند.کشورهای اروپایی تاکنون به تروریسم وارداتی عادت داشتند اما این وضعیت طی سالهای اخیر تغییر کرده و علاوه بر تروریسم محلی، ما شاهد تروریستهای جهادی هستیم. کشورهای اروپایی امروزه در معرض تروریستهایی قرار میگیرند که در داخل تولید و پخش میشوند؛ برای مثال دانمارک یکی از کشورهایی است که بیشترین افراد را در مقایسه با ساکنانش به سوریه و عراق فرستاده است.کشورهای اروپایی سه مشکل فوقالعاده پیچیده دارند: یکی اینکه چگونه انتقال جهادیها به سرزمینهای جنگ در خاورمیانه را متوقف کنند (یک موضوع کاملا امنیتی)، دیگری اینکه چگونه از ورود این جهادیهای آموزشدیده به خاک اروپا جلوگیری کنند (موضوع کاملا امنیتی دیگر) و سوم چگونه جلو جوانان اروپایی را بگیرند که به افرادی منحرف و مجرم به تروریست تبدیل نشوند (موضوعی کاملا تربیتی و اجتماعی). این در حالی است که تاکنون تلاشهای امنیتی در تحرکات کشورهای اروپایی بیشتر ملاحظه شده است تا تحرکات اجتماعی و تربیتی. تا پیش از این اروپاییها با نوعی تروریسم مواجه بودند که شهروندان این کشور را در داخل اروپا یا حتی در کشورهای شرق در معرض ترور قرار میداد؛ برای مثال حمله به گردشگران فرانسوی یا بهگروگانگرفتن شهروندان اروپایی برای مجبورکردن سیاستمداران این کشور به اتخاذ تدابیری خاص یا عقبکشیدن نیروهای فرانسوی از برخی کشورهای آفریقایی. هدف از اینها همه فشارآوردن بر دولتهای اروپایی از جمله دولت فرانسه بود.اما امروزه کشورهای اروپایی با انواع جدیدی از تروریسم مواجه هستند و آن ملحقشدن شهروندان اروپایی به گروههای جهادی در سوریه یا عراق است. حوادث تروریستی در بلژیک و فرانسه یا حتی در آمریکا تاکنون نشان میدهد که عوامل تروریستی با گروههای جهادی ارتباط داشته یا برای مدتی هم که شده، به سرزمینهای جنگی در عراق و سوریه سفر کردهاند. کسانی که از این سفرها بازمیگردند به دلیل آموزشهایی که دیدهاند افرادی خطرناک شده و میتوانند حملاتی خونین و مرگبار را ترتیب دهند. دراینمیان یک نمونه دیگر مشاهده میشود که گویی زاییده دو نمونه قبلی است و آن ظهور یک نوع تروریسم داخلی است. برای همین مقابلهکردن با این نوع تروریسم دشوارتر از دو نوع قبلی است. زیرا دستگاههای امنیتی در چارچوب قانون با شهروندان خود برخورد میکنند و به همین دلیل کشف یا کنترل این عناصر دشوار میشود. انتظار میرود با وقوع حوادث تروریستی، در نحوه عمل نیروهای امنیتی و مأموران پلیس تجدیدنظر یا اختیارات جدیدی به آنها واگذار شود تا آنها بتوانند به بهانه پیشگیری از حوادث تروریستی کنترل بیشتری بر افراد و شهروندان خود داشته باشند. از نمونههای قبلی یک نوع تروریسم دیگر در اروپا شکل گرفت که میتوان به آن «تروریسم فردی و انزواطلبانه» گفت. در این نمونه، دیگر یک فرد کار یک سازمان را میکند و خودش مسئولیت تمام کارها؛ از طراحی عملیات گرفته تا تهیه و تدارک ابزارهای لازم را برعهده میگیرد و حتی ممکن است هیچ ارتباط تشکیلاتی یا هرمیای با گروه خود نداشته باشد. نمونههای تروریستی در بلژیک و فرانسه اینها را کاملا نشان میدهد. در دانمارک افراد دست به اقداماتی تروریستی زدند بدون اینکه در ورای آنها یک تشکیلات وجود داشته باشد. به این معنا که تنها یک اقناع ایدئولوژیک کافی بود تا افرادی را به تحرک واداشته و به سمت اقداماتی تروریستی سوق دهد.کشورهای اروپایی از سال 2015 در زمره ائتلاف جهانی مبارزه با تروریسم درآمدند و به غیر از کمکهای اطلاعاتی و تجهیزاتی به صورت مستقیم نیز در سرکوبی گروههای تروریستی نقش داشتهاند. از سوی دیگر کشورهای اروپایی و غربی همواره تلاش کردهاند بین مسلمانان و تروریستها تفکیک قائل شوند. بااینحال عملیات تروریستی در پاریس و کپنهاگ شکاف بین جوامع اروپایی بهخصوص در رابطه با نحوه برخورد با مسلمانان را تشدید کرد. درست است که برخی، تروریستها را یک اقلیت ناچیز میدانند که خود را مسلمان معرفی میکنند اما گروهی دیگر غالب مسلمانان را دارای فکری خطرناک معرفی میکنند که باید از معاشرت با آنها پرهیز کرد. نکته عجیب اینکه با وقوع حوادث تروریستی در کشورهای اروپایی، ما کمتر میبینیم در کشورهای اسلامی تظاهراتی به نشان همبستگی با قربانیان این حوادث شکل گیرد. دلیل آن هم روشن است زیرا حاکمان کشورهای عرب و مسلمان به دلیل سیاستهای سرکوبگرانه خود نمیتوانند به شهروندانشان اجازه دهند دست به چنین اقداماتی بزنند.
مسئله تروریسم در اروپا فراتر از دوگانه «سکولاریسم- اسلام» است. بعضی آن را فراتر از رابطه یک انسان مسلمان با دیگری میدانند زیرا یک مسلمان نیز بخشی از بافت اجتماعی اروپا به حساب میآید. اما برخی دیگر آن را دخیل در این بافت اجتماعی تلقی کرده و در نتیجه خطری برای امنیت اجتماعی و هویتی کشورهای اروپایی به حساب میآورند. این تعارض خود را در آلمان بهشدت نشان داد که در آن شاهد تظاهرات ضد مسلمانان بودیم. اما این مسئله در مورد فرانسه پیچیدهتر میشود زیرا اکثریت مسلمانان اروپا در این کشور مقیم هستند.کشورهای اروپایی تاکنون به تروریسم وارداتی عادت داشتند اما این وضعیت طی سالهای اخیر تغییر کرده و علاوه بر تروریسم محلی، ما شاهد تروریستهای جهادی هستیم. کشورهای اروپایی امروزه در معرض تروریستهایی قرار میگیرند که در داخل تولید و پخش میشوند؛ برای مثال دانمارک یکی از کشورهایی است که بیشترین افراد را در مقایسه با ساکنانش به سوریه و عراق فرستاده است.کشورهای اروپایی سه مشکل فوقالعاده پیچیده دارند: یکی اینکه چگونه انتقال جهادیها به سرزمینهای جنگ در خاورمیانه را متوقف کنند (یک موضوع کاملا امنیتی)، دیگری اینکه چگونه از ورود این جهادیهای آموزشدیده به خاک اروپا جلوگیری کنند (موضوع کاملا امنیتی دیگر) و سوم چگونه جلو جوانان اروپایی را بگیرند که به افرادی منحرف و مجرم به تروریست تبدیل نشوند (موضوعی کاملا تربیتی و اجتماعی). این در حالی است که تاکنون تلاشهای امنیتی در تحرکات کشورهای اروپایی بیشتر ملاحظه شده است تا تحرکات اجتماعی و تربیتی. تا پیش از این اروپاییها با نوعی تروریسم مواجه بودند که شهروندان این کشور را در داخل اروپا یا حتی در کشورهای شرق در معرض ترور قرار میداد؛ برای مثال حمله به گردشگران فرانسوی یا بهگروگانگرفتن شهروندان اروپایی برای مجبورکردن سیاستمداران این کشور به اتخاذ تدابیری خاص یا عقبکشیدن نیروهای فرانسوی از برخی کشورهای آفریقایی. هدف از اینها همه فشارآوردن بر دولتهای اروپایی از جمله دولت فرانسه بود.اما امروزه کشورهای اروپایی با انواع جدیدی از تروریسم مواجه هستند و آن ملحقشدن شهروندان اروپایی به گروههای جهادی در سوریه یا عراق است. حوادث تروریستی در بلژیک و فرانسه یا حتی در آمریکا تاکنون نشان میدهد که عوامل تروریستی با گروههای جهادی ارتباط داشته یا برای مدتی هم که شده، به سرزمینهای جنگی در عراق و سوریه سفر کردهاند. کسانی که از این سفرها بازمیگردند به دلیل آموزشهایی که دیدهاند افرادی خطرناک شده و میتوانند حملاتی خونین و مرگبار را ترتیب دهند. دراینمیان یک نمونه دیگر مشاهده میشود که گویی زاییده دو نمونه قبلی است و آن ظهور یک نوع تروریسم داخلی است. برای همین مقابلهکردن با این نوع تروریسم دشوارتر از دو نوع قبلی است. زیرا دستگاههای امنیتی در چارچوب قانون با شهروندان خود برخورد میکنند و به همین دلیل کشف یا کنترل این عناصر دشوار میشود. انتظار میرود با وقوع حوادث تروریستی، در نحوه عمل نیروهای امنیتی و مأموران پلیس تجدیدنظر یا اختیارات جدیدی به آنها واگذار شود تا آنها بتوانند به بهانه پیشگیری از حوادث تروریستی کنترل بیشتری بر افراد و شهروندان خود داشته باشند. از نمونههای قبلی یک نوع تروریسم دیگر در اروپا شکل گرفت که میتوان به آن «تروریسم فردی و انزواطلبانه» گفت. در این نمونه، دیگر یک فرد کار یک سازمان را میکند و خودش مسئولیت تمام کارها؛ از طراحی عملیات گرفته تا تهیه و تدارک ابزارهای لازم را برعهده میگیرد و حتی ممکن است هیچ ارتباط تشکیلاتی یا هرمیای با گروه خود نداشته باشد. نمونههای تروریستی در بلژیک و فرانسه اینها را کاملا نشان میدهد. در دانمارک افراد دست به اقداماتی تروریستی زدند بدون اینکه در ورای آنها یک تشکیلات وجود داشته باشد. به این معنا که تنها یک اقناع ایدئولوژیک کافی بود تا افرادی را به تحرک واداشته و به سمت اقداماتی تروریستی سوق دهد.کشورهای اروپایی از سال 2015 در زمره ائتلاف جهانی مبارزه با تروریسم درآمدند و به غیر از کمکهای اطلاعاتی و تجهیزاتی به صورت مستقیم نیز در سرکوبی گروههای تروریستی نقش داشتهاند. از سوی دیگر کشورهای اروپایی و غربی همواره تلاش کردهاند بین مسلمانان و تروریستها تفکیک قائل شوند. بااینحال عملیات تروریستی در پاریس و کپنهاگ شکاف بین جوامع اروپایی بهخصوص در رابطه با نحوه برخورد با مسلمانان را تشدید کرد. درست است که برخی، تروریستها را یک اقلیت ناچیز میدانند که خود را مسلمان معرفی میکنند اما گروهی دیگر غالب مسلمانان را دارای فکری خطرناک معرفی میکنند که باید از معاشرت با آنها پرهیز کرد. نکته عجیب اینکه با وقوع حوادث تروریستی در کشورهای اروپایی، ما کمتر میبینیم در کشورهای اسلامی تظاهراتی به نشان همبستگی با قربانیان این حوادث شکل گیرد. دلیل آن هم روشن است زیرا حاکمان کشورهای عرب و مسلمان به دلیل سیاستهای سرکوبگرانه خود نمیتوانند به شهروندانشان اجازه دهند دست به چنین اقداماتی بزنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.