علی خرم كارشناس مسائل بينالملل در گفتوگو با «شرق» مطرح کرد
هراس فرانسه و اروپا از راستگرایان افراطی
سعید شمس: میزبانی از مسابقات جام ملتهای فوتبال اروپا (EURO 2016) کافی است تا دولت فرانسه شدیدا به این فکر باشد تا آرامش را در کشور به وجود بیاورد. این خواسته دولت اما در شرایطی است که معترضان یا بهتر است گفته شود کارگران و جوانان فرانسوی عزم خود را برای اصلاح در تغییر قانون کار جزم کردهاند. به همین دلیل «احتمال خشونتهای خیابانی» و در نتیجه «احتمال قدرتگیری راستگرایان» بهشدت رهبران فرانسه و حتی کشورهای دیگر اروپایی را نگران کرده است. بههرحال اینکه راستگرایان روی کار بیایند و عرصه تصمیمگیری را در اختیار بگیرند، کابوسی است که همیشه در کمین کشورهای اروپایی است. دقیقا به همین دلیل است که «فرانسوا اولاند»، رئیسجمهوری فرانسه، با وجود اصرار بر اعمالِ تغییر در قانون کار، تا حد مشخصی سیاست مدارا با کارگران معترض را انتخاب کرده است و حاضر است تا به آنها امتیاز بدهد، البته نه تجدیدنظر در تغییر قانون کار. «تا زمانی که درگیریهای خیابانی شدت نگیرد، محال است که آنها بتوانند قدرت را در دست بگيرند. اگر در فرانسه دولتی بهشدت راستگرا روی کار بیاید، زمینه را برای کشورهای دیگری چون اتریش و... فراهم میکند تا راستگراها در آنجا هم فرصت تصمیمگیری و... داشته باشند. دقیقا به همین دلیل، اتحادیه اروپا تلاش دارد تا بهنوعی بحران فرانسه را مدیریت کند تا اعتراضها به بزنبزن و آشوبهای خیابانی تبدیل نشود. واقعیت هم چیزی نیست جز اینکه فرانسه و اروپا از خودنمایی راستگرایان هراس دارند». «علی خرم»، تحلیلگر مسائل بینالملل و نماینده اسبق ایران در مقر اروپایی سازمان ملل، با گفتن این سخنان به پرسشهای «شرق» درباره جنبش «شب ایستاده» در فرانسه پاسخ میگوید.
خاستگاه جنبش شب ایستاده پاریس را در کجا میتوان مشاهده کرد؟
پاریس این روزها تحتتأثیر اقداماتی است که در گذشته انجام و باعث شده تا بخشی از مقررات بهنفع کارگران را تعدیل کند تا بلکه وضعیت اقتصادی را کمی بهبود ببخشد. این در شرایطی است که این خطمشی بهطور واضح با سیاستهای حزب سوسیالیست این کشور منافات دارد و به همین دلیل شهروندانی که روی مواضع سوسیالیستی حساب کرده بودند را ناامید کرده است. به عبارت دیگر باید گفت وضعیت بهوجودآمده در فرانسه خودش را به حزب سوسیالیست دیکته کرد و به همین دلیل دولت فرانسوا اولاند تصمیم به تعدیل در قوانین کارگری گرفت تا به طور قابلانتظاری صدای اعتراض کارگران فرانسه بلند شود، چراکه آنها این احساس را دارند که قانون جدید منافعشان را تهدید میکند. آنها بر این باورند که قانون جدید کارفرمایان را در شرایطی قرار میدهد که مثل برخی کشورهای دیگر اروپایی چون آلمان و انگلیس بتوانند با قدرت بيشتر با کارگران خود همکاری داشته باشند. این وضعیت میتواند شرایط را برای ترمیم فضای اقتصادی فرانسه مهیا کند.
بااینحال کارگران اعتراض دارند و اعتراضشان هم طبیعی است دیگر.
دولت سوسیالیست عزمش را برای بهبود اقتصاد جزم کرده و در این راه کارگران هستند که باید هزینه بدهند.
اعتراضهایی که احتمالا به سایر حوزهها هم سرایت خواهد کرد.
طبیعی است که بخشهای اجتماعی و سیاسی هم از فضای فعلی تأثیر بگیرند و موجب ناآرامی بيشتر در فرانسه شوند. مخصوصا اینکه اتفاقات چندسال گذشته نشان داده که اولاند و دولتش نمیتوانند آنطور که باید از عهده ناآرامیها برآیند. در این وضعیت است که کارگران به این فکر افتادهاند که با توسل به هرجومرج و ناآرامی، دولت جاری را از کار برکنار و دولتی همخوان با نظرات خودشان را در کاخ الیزه مستقر کنند.
ناامنیها تا چه اندازه نگاه فرانسویها را تغییر داده است؟
در فرانسه مردم در اثر ناآرامیهای دوسال گذشته بهطور نگرانکنندهای ناامید شده و نگران امنیت خود و هویت کشورشان هستند. به همین دلیل آنها در شرایطی این روزها میزبانی یورو 2016 را دارند که تصمیمگیران این کشور امید زیادی دارند تا قهرمانی شاگردان «دیدیه دشان» (سرمربی تیمملی فوتبال فرانسه) باعث شود تا پرستیژ ازدسترفته مردم بازگردد و آنها بهانهای برای شادی عمومی و البته یکصدایی داشته باشند.
جنبش اعتراضی حاضر چه ضعفهایی دارد؟
اینکه جنبش شب ایستاده پاریس چه ضعفی دارد، این است که بخشی از بدنه کارگری فرانسه حاضر به حضور در راهپیمایی و میتینگهای اعتراضی نشدند که میتواند اثر منفی بر نتیجه داشته باشد. البته گفته میشود تنها کاری که در شرایط فعلی میتوانست انجام بگیرد همین نوع اعتراض است که باید کوشش کنند تا گروههای ساکت را هم به جمعشان بیفزایند تا بلکه نخستوزیر فرانسه به زانو درآید تا دولتی راستگرا با گرایشهای لیبرالی روی کار بیاید. با وجود همه ضعفها، آنها این روزها امید زیادی دارند تا هدفشان را محققشده ببینند.
این جنبش را مسئلهای ملی بدانیم یا بحرانی دولتی؟
هر حرکت اعتراضی و کار صنفیای ابتدا از یک مسئله کوچک شروع میشود و خواه یا ناخواه از یک جنبش حزبی به یک جنبش ملی تبدیل شده و موجب تغییر در ساختار قدرت و عرصه تصمیمگیری میشود. جنبش شب ایستاده پاریس هم درحالحاضر به تحرکی بدل شده تا دولت سوسیالیست کنار برود و لیبرالها روی کار بیایند.
کارگران فرانسوی البته در ماههای اولیه شروع به کار دولت اولاند، موضعی متفاوت از آنچه اکنون از خود بروز میدهند، داشتند.
دلیل تغییر نگاه کارگران این بود که قشر کارگری در این کشور به این نتیجه مشخص رسید که آقای اولاند نهتنها در اجرای برنامههای مختص اقتصادی ناکام بوده، بلکه حتی نتوانسته است فضای داخلی کشور را هم بهطور مطلوبی مدیریت کند و به همین دلیل مردم این مسئله را متوجه شدهاند که دولت مستقر در کاخ الیزه نمیتواند فرانسه را به آرامش لازم برساند. مخصوصا بعد از حملات داعش در پاریس. این حملات باعث شد شهروندان این کشور حتی دچار نوعی افسردگی شوند و دقیقا به همین دلیل عمومِ مردم فرانسه دولت سوسیالیست را دولتی ناکارآمد میدانند.
احتمال دارد شرایط موجود باعث خروج راست افراطی از حاشیهنشینی و حضورشان در اداره امور شود؟
امکان دارد که راستگرایان روی کار بیایند، اما لیبرالها شانس بیشتری دارند تا بتوانند دولت را از سوسیالیستها بگیرند. اما اگر فضای فعلی منجر به درگیریهای خشونتبار شود، احتمال حضور دولت راستگرا در قدرت بیشاز پیش خواهد شد. اینگونه دولتها معمولا در ماههای اول رضایت نسبی مردم را جلب میکنند، اما روال به حالت قبلی برمیگردد و شعلههای اعتراض باز هم نمایان میشود. همچنین باید اذعان کرد که ظهور راستگرایان باعث میشود تا موقعیت فرانسه در اتحادیه اروپا بهشدت تضعیف شود که این حالت برای این کشور مهم، اصلا خوشایند نیست.
نفوذ احتمالی راستگرایان در فرانسه، کشورهای دیگر قاره سبز را هم با چنین تهدیدی روبهرو میکند؟
قبل از جوابدادن به این سؤال، تأکید میکنم تا زمانی که درگیریهای خیابانی شدت نگیرد، محال است که آنها بتوانند فضا را برای دردستداشتن قدرت ببینند. در پاسخ به سؤال شما باید بگویم که اگر در فرانسه دولتی بهشدت راستگرا روی کار بیاید، زمینه را برای کشورهای دیگری مانند اتریش و... فراهم میکند تا راستگراها در آنجا هم فرصت تصمیمگیری داشته باشند. دقیقا به همین دلیل، اتحادیه اروپا تلاش دارد تا بهنوعی بحران فرانسه را مدیریت کند تا اعتراضها به بزنبزن و آشوبهای خیابانی تبدیل نشود. واقعیت هم چیزی نیست جز اینکه فرانسه و اروپا از خودنمایی راستگرایان هراس دارند.
چقدر احتمال دارد که موج فعال در فرانسه به کشورهای دیگر هم برسد؟
باید بدانید که موقعیت اروپا را نمیتوان با وضعیتی که چندسال پیش در خاورمیانه رخ داد، قیاس کرد. اما بااینحال امکان دارد کشورهایی که اقتصادشان وضعیت خوبی ندارد، تحتتأثیر جنبش شب ایستاده پاریس شاهد حرکتهای اعتراضی اینچنینی باشند. در پایان ذکر این نکته ضرورت دارد که فرانسه با اولاند درجا زده است و این، هم برای این کشور و هم برای کل اروپا تهدیدآمیز است.
سعید شمس: میزبانی از مسابقات جام ملتهای فوتبال اروپا (EURO 2016) کافی است تا دولت فرانسه شدیدا به این فکر باشد تا آرامش را در کشور به وجود بیاورد. این خواسته دولت اما در شرایطی است که معترضان یا بهتر است گفته شود کارگران و جوانان فرانسوی عزم خود را برای اصلاح در تغییر قانون کار جزم کردهاند. به همین دلیل «احتمال خشونتهای خیابانی» و در نتیجه «احتمال قدرتگیری راستگرایان» بهشدت رهبران فرانسه و حتی کشورهای دیگر اروپایی را نگران کرده است. بههرحال اینکه راستگرایان روی کار بیایند و عرصه تصمیمگیری را در اختیار بگیرند، کابوسی است که همیشه در کمین کشورهای اروپایی است. دقیقا به همین دلیل است که «فرانسوا اولاند»، رئیسجمهوری فرانسه، با وجود اصرار بر اعمالِ تغییر در قانون کار، تا حد مشخصی سیاست مدارا با کارگران معترض را انتخاب کرده است و حاضر است تا به آنها امتیاز بدهد، البته نه تجدیدنظر در تغییر قانون کار. «تا زمانی که درگیریهای خیابانی شدت نگیرد، محال است که آنها بتوانند قدرت را در دست بگيرند. اگر در فرانسه دولتی بهشدت راستگرا روی کار بیاید، زمینه را برای کشورهای دیگری چون اتریش و... فراهم میکند تا راستگراها در آنجا هم فرصت تصمیمگیری و... داشته باشند. دقیقا به همین دلیل، اتحادیه اروپا تلاش دارد تا بهنوعی بحران فرانسه را مدیریت کند تا اعتراضها به بزنبزن و آشوبهای خیابانی تبدیل نشود. واقعیت هم چیزی نیست جز اینکه فرانسه و اروپا از خودنمایی راستگرایان هراس دارند». «علی خرم»، تحلیلگر مسائل بینالملل و نماینده اسبق ایران در مقر اروپایی سازمان ملل، با گفتن این سخنان به پرسشهای «شرق» درباره جنبش «شب ایستاده» در فرانسه پاسخ میگوید.
خاستگاه جنبش شب ایستاده پاریس را در کجا میتوان مشاهده کرد؟
پاریس این روزها تحتتأثیر اقداماتی است که در گذشته انجام و باعث شده تا بخشی از مقررات بهنفع کارگران را تعدیل کند تا بلکه وضعیت اقتصادی را کمی بهبود ببخشد. این در شرایطی است که این خطمشی بهطور واضح با سیاستهای حزب سوسیالیست این کشور منافات دارد و به همین دلیل شهروندانی که روی مواضع سوسیالیستی حساب کرده بودند را ناامید کرده است. به عبارت دیگر باید گفت وضعیت بهوجودآمده در فرانسه خودش را به حزب سوسیالیست دیکته کرد و به همین دلیل دولت فرانسوا اولاند تصمیم به تعدیل در قوانین کارگری گرفت تا به طور قابلانتظاری صدای اعتراض کارگران فرانسه بلند شود، چراکه آنها این احساس را دارند که قانون جدید منافعشان را تهدید میکند. آنها بر این باورند که قانون جدید کارفرمایان را در شرایطی قرار میدهد که مثل برخی کشورهای دیگر اروپایی چون آلمان و انگلیس بتوانند با قدرت بيشتر با کارگران خود همکاری داشته باشند. این وضعیت میتواند شرایط را برای ترمیم فضای اقتصادی فرانسه مهیا کند.
بااینحال کارگران اعتراض دارند و اعتراضشان هم طبیعی است دیگر.
دولت سوسیالیست عزمش را برای بهبود اقتصاد جزم کرده و در این راه کارگران هستند که باید هزینه بدهند.
اعتراضهایی که احتمالا به سایر حوزهها هم سرایت خواهد کرد.
طبیعی است که بخشهای اجتماعی و سیاسی هم از فضای فعلی تأثیر بگیرند و موجب ناآرامی بيشتر در فرانسه شوند. مخصوصا اینکه اتفاقات چندسال گذشته نشان داده که اولاند و دولتش نمیتوانند آنطور که باید از عهده ناآرامیها برآیند. در این وضعیت است که کارگران به این فکر افتادهاند که با توسل به هرجومرج و ناآرامی، دولت جاری را از کار برکنار و دولتی همخوان با نظرات خودشان را در کاخ الیزه مستقر کنند.
ناامنیها تا چه اندازه نگاه فرانسویها را تغییر داده است؟
در فرانسه مردم در اثر ناآرامیهای دوسال گذشته بهطور نگرانکنندهای ناامید شده و نگران امنیت خود و هویت کشورشان هستند. به همین دلیل آنها در شرایطی این روزها میزبانی یورو 2016 را دارند که تصمیمگیران این کشور امید زیادی دارند تا قهرمانی شاگردان «دیدیه دشان» (سرمربی تیمملی فوتبال فرانسه) باعث شود تا پرستیژ ازدسترفته مردم بازگردد و آنها بهانهای برای شادی عمومی و البته یکصدایی داشته باشند.
جنبش اعتراضی حاضر چه ضعفهایی دارد؟
اینکه جنبش شب ایستاده پاریس چه ضعفی دارد، این است که بخشی از بدنه کارگری فرانسه حاضر به حضور در راهپیمایی و میتینگهای اعتراضی نشدند که میتواند اثر منفی بر نتیجه داشته باشد. البته گفته میشود تنها کاری که در شرایط فعلی میتوانست انجام بگیرد همین نوع اعتراض است که باید کوشش کنند تا گروههای ساکت را هم به جمعشان بیفزایند تا بلکه نخستوزیر فرانسه به زانو درآید تا دولتی راستگرا با گرایشهای لیبرالی روی کار بیاید. با وجود همه ضعفها، آنها این روزها امید زیادی دارند تا هدفشان را محققشده ببینند.
این جنبش را مسئلهای ملی بدانیم یا بحرانی دولتی؟
هر حرکت اعتراضی و کار صنفیای ابتدا از یک مسئله کوچک شروع میشود و خواه یا ناخواه از یک جنبش حزبی به یک جنبش ملی تبدیل شده و موجب تغییر در ساختار قدرت و عرصه تصمیمگیری میشود. جنبش شب ایستاده پاریس هم درحالحاضر به تحرکی بدل شده تا دولت سوسیالیست کنار برود و لیبرالها روی کار بیایند.
کارگران فرانسوی البته در ماههای اولیه شروع به کار دولت اولاند، موضعی متفاوت از آنچه اکنون از خود بروز میدهند، داشتند.
دلیل تغییر نگاه کارگران این بود که قشر کارگری در این کشور به این نتیجه مشخص رسید که آقای اولاند نهتنها در اجرای برنامههای مختص اقتصادی ناکام بوده، بلکه حتی نتوانسته است فضای داخلی کشور را هم بهطور مطلوبی مدیریت کند و به همین دلیل مردم این مسئله را متوجه شدهاند که دولت مستقر در کاخ الیزه نمیتواند فرانسه را به آرامش لازم برساند. مخصوصا بعد از حملات داعش در پاریس. این حملات باعث شد شهروندان این کشور حتی دچار نوعی افسردگی شوند و دقیقا به همین دلیل عمومِ مردم فرانسه دولت سوسیالیست را دولتی ناکارآمد میدانند.
احتمال دارد شرایط موجود باعث خروج راست افراطی از حاشیهنشینی و حضورشان در اداره امور شود؟
امکان دارد که راستگرایان روی کار بیایند، اما لیبرالها شانس بیشتری دارند تا بتوانند دولت را از سوسیالیستها بگیرند. اما اگر فضای فعلی منجر به درگیریهای خشونتبار شود، احتمال حضور دولت راستگرا در قدرت بیشاز پیش خواهد شد. اینگونه دولتها معمولا در ماههای اول رضایت نسبی مردم را جلب میکنند، اما روال به حالت قبلی برمیگردد و شعلههای اعتراض باز هم نمایان میشود. همچنین باید اذعان کرد که ظهور راستگرایان باعث میشود تا موقعیت فرانسه در اتحادیه اروپا بهشدت تضعیف شود که این حالت برای این کشور مهم، اصلا خوشایند نیست.
نفوذ احتمالی راستگرایان در فرانسه، کشورهای دیگر قاره سبز را هم با چنین تهدیدی روبهرو میکند؟
قبل از جوابدادن به این سؤال، تأکید میکنم تا زمانی که درگیریهای خیابانی شدت نگیرد، محال است که آنها بتوانند فضا را برای دردستداشتن قدرت ببینند. در پاسخ به سؤال شما باید بگویم که اگر در فرانسه دولتی بهشدت راستگرا روی کار بیاید، زمینه را برای کشورهای دیگری مانند اتریش و... فراهم میکند تا راستگراها در آنجا هم فرصت تصمیمگیری داشته باشند. دقیقا به همین دلیل، اتحادیه اروپا تلاش دارد تا بهنوعی بحران فرانسه را مدیریت کند تا اعتراضها به بزنبزن و آشوبهای خیابانی تبدیل نشود. واقعیت هم چیزی نیست جز اینکه فرانسه و اروپا از خودنمایی راستگرایان هراس دارند.
چقدر احتمال دارد که موج فعال در فرانسه به کشورهای دیگر هم برسد؟
باید بدانید که موقعیت اروپا را نمیتوان با وضعیتی که چندسال پیش در خاورمیانه رخ داد، قیاس کرد. اما بااینحال امکان دارد کشورهایی که اقتصادشان وضعیت خوبی ندارد، تحتتأثیر جنبش شب ایستاده پاریس شاهد حرکتهای اعتراضی اینچنینی باشند. در پایان ذکر این نکته ضرورت دارد که فرانسه با اولاند درجا زده است و این، هم برای این کشور و هم برای کل اروپا تهدیدآمیز است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.