اصالت اقتصاد برای پیشرفت
عبدالرسول خلیلی . کارشناس مسائل اقتصادی
چه زمانی مردم در زندگی موفق میشوند؟ زمانی که مدیران و مسئولان اقتصادی جامعه، زندگی خود را در راه رفاه اقتصادی مردم صرف کنند و منافع آنها را بر منافع شخصی خود مقدم بدانند. این مسئله جلوه جبههگیری حضرت امیر (ع) در اعراض از دنیا و مبارزه با دنیاگرایی و نیز مبارزه با تجمل، اشرافیت، پولپرستی، کنز و... است که ابوذر آنقدر بر آن تکیه میکرد؛ یعنی همان چیزی که به گفته دکتر شریعتی، ما امروز خیلی خوب میفهمیم. به فرمایش امیرالمؤمنین(ع)، هیچ مالی اندوخته نمیشود، مگر اینکه حق مظلومی پایمال شده باشد. زهدی که حضرت امیر بر آن تکیه میکند، همان مسئله قناعت، سادهزیستی و اعراض از دنیاست؛ بنابراین، میفهمیم کلماتی که نشانه ارزشهای اخلاقی، فردی و زهد عرفانی هستند، در جهتگیری طبقاتی فقر و غنا معنا دارند؛ یعنی آنجا که با کنز مبارزه میکند، از تقوا سخن میگوید، آنجا که با فرعونیها یا اشد قوهها را میکوبد، از زهد صحبت میکند و آنجا که از رباخوارها حرف میزند و آنها را محارب خداوند تعبیر میکند، از قناعت و اعراض از دنیا، تقوا، زهد، قناعت، دنیاکوبی نه در یک مفهوم ذهنی صوفیانه، بلکه در یک مفهوم اجتماعی- انقلابی- علمی و جهتگیری خاص و مشخص اجتماعی سخن گفته میشود.
از نظر دکتر شریعتی، که نگاهش انگار برای امروز جامعه بوده، اعراض از دنیا به معنای زهدگرایی، انحرافی بیمعنا و بیهدف و غیرمسئولانه نیست که باعث انحطاط شود، بلکه درعینحال مکمل تأکید بر خیرات، نعمات، مغانم و امثال اینهاست؛ زیرا مغانم کثیره جزء نتایج و هدفهای هجرت بوده و چیزهای دنیای مادی است. دراینباره پیامبر میفرماید: «انی احببت حبالخیر»؛ نمیگوید من خودم مال دنیا را دوست دارم، ولی میگوید این گرایش را که مردم و مسلمانها مال دنیا را دوست داشته باشند، دوست دارم. البته این راه توجیه اشرافیت، سرمایهداری، پولپرستی و توجیه اشرافیت انحرافی و زراندوزی را باز نمیکند. هرچند گفته شده باشد مغانم کثیره برکت دین است و مسلمانها باید خوب و خوش زندگی کنند. بنابراین، آنجا که اعراض از دنیایی که عامل انحطاط زندگی اقتصادی و تمدن و انحطاط پیشرفت میشود، اسلام با آن مبارزه میکند و در این مبارزه، بر ارزش مادیگری، اقتصاد، زندگی، تولید و برخورداری تکیه میکند و همچنین بر ارزش نان، تا آنجا که میگوید به وسیله نان است که خداوند عبادت میشود. یا مثلا در حدیث «من لا معاش له لا معاد له» اصولا معاد را به زندگی مادی وابسته میکند. وقتی اقتصاد تعیینکننده است، معلوم است جوامعی که اقتصاد نادرست دارند، فرهنگ نادرست هم دارند و ارزشهای اخلاقی هم در آنها تضعیف میشود. به این صورت، جایی که مسئله فقر اقتصادی به معنای یک اصل جامعه فقیر و اقتصادی عقبمانده مطرح است، باید به اصالت اقتصاد، به پیشرفت و برخورداری هرچه بیشتر اقتصادی تکیه کرد. در اینجا از نظر مسئله اجتماعی بودن، به میزانی که از زندگی اقتصادی، مادی و اشرافی، اعراض میشود، بر آن تکیه میشود. ازاینرو، وجود یک نگاه دوجانبه با فهم درست قضیه برای زهد انقلابی از سوی مسئولان لازم است زمانی که بر مسند کار هستند، کار اقتصادی را کنار بگذارند.
چه زمانی مردم در زندگی موفق میشوند؟ زمانی که مدیران و مسئولان اقتصادی جامعه، زندگی خود را در راه رفاه اقتصادی مردم صرف کنند و منافع آنها را بر منافع شخصی خود مقدم بدانند. این مسئله جلوه جبههگیری حضرت امیر (ع) در اعراض از دنیا و مبارزه با دنیاگرایی و نیز مبارزه با تجمل، اشرافیت، پولپرستی، کنز و... است که ابوذر آنقدر بر آن تکیه میکرد؛ یعنی همان چیزی که به گفته دکتر شریعتی، ما امروز خیلی خوب میفهمیم. به فرمایش امیرالمؤمنین(ع)، هیچ مالی اندوخته نمیشود، مگر اینکه حق مظلومی پایمال شده باشد. زهدی که حضرت امیر بر آن تکیه میکند، همان مسئله قناعت، سادهزیستی و اعراض از دنیاست؛ بنابراین، میفهمیم کلماتی که نشانه ارزشهای اخلاقی، فردی و زهد عرفانی هستند، در جهتگیری طبقاتی فقر و غنا معنا دارند؛ یعنی آنجا که با کنز مبارزه میکند، از تقوا سخن میگوید، آنجا که با فرعونیها یا اشد قوهها را میکوبد، از زهد صحبت میکند و آنجا که از رباخوارها حرف میزند و آنها را محارب خداوند تعبیر میکند، از قناعت و اعراض از دنیا، تقوا، زهد، قناعت، دنیاکوبی نه در یک مفهوم ذهنی صوفیانه، بلکه در یک مفهوم اجتماعی- انقلابی- علمی و جهتگیری خاص و مشخص اجتماعی سخن گفته میشود.
از نظر دکتر شریعتی، که نگاهش انگار برای امروز جامعه بوده، اعراض از دنیا به معنای زهدگرایی، انحرافی بیمعنا و بیهدف و غیرمسئولانه نیست که باعث انحطاط شود، بلکه درعینحال مکمل تأکید بر خیرات، نعمات، مغانم و امثال اینهاست؛ زیرا مغانم کثیره جزء نتایج و هدفهای هجرت بوده و چیزهای دنیای مادی است. دراینباره پیامبر میفرماید: «انی احببت حبالخیر»؛ نمیگوید من خودم مال دنیا را دوست دارم، ولی میگوید این گرایش را که مردم و مسلمانها مال دنیا را دوست داشته باشند، دوست دارم. البته این راه توجیه اشرافیت، سرمایهداری، پولپرستی و توجیه اشرافیت انحرافی و زراندوزی را باز نمیکند. هرچند گفته شده باشد مغانم کثیره برکت دین است و مسلمانها باید خوب و خوش زندگی کنند. بنابراین، آنجا که اعراض از دنیایی که عامل انحطاط زندگی اقتصادی و تمدن و انحطاط پیشرفت میشود، اسلام با آن مبارزه میکند و در این مبارزه، بر ارزش مادیگری، اقتصاد، زندگی، تولید و برخورداری تکیه میکند و همچنین بر ارزش نان، تا آنجا که میگوید به وسیله نان است که خداوند عبادت میشود. یا مثلا در حدیث «من لا معاش له لا معاد له» اصولا معاد را به زندگی مادی وابسته میکند. وقتی اقتصاد تعیینکننده است، معلوم است جوامعی که اقتصاد نادرست دارند، فرهنگ نادرست هم دارند و ارزشهای اخلاقی هم در آنها تضعیف میشود. به این صورت، جایی که مسئله فقر اقتصادی به معنای یک اصل جامعه فقیر و اقتصادی عقبمانده مطرح است، باید به اصالت اقتصاد، به پیشرفت و برخورداری هرچه بیشتر اقتصادی تکیه کرد. در اینجا از نظر مسئله اجتماعی بودن، به میزانی که از زندگی اقتصادی، مادی و اشرافی، اعراض میشود، بر آن تکیه میشود. ازاینرو، وجود یک نگاه دوجانبه با فهم درست قضیه برای زهد انقلابی از سوی مسئولان لازم است زمانی که بر مسند کار هستند، کار اقتصادی را کنار بگذارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.