|

به بهانه روز جهاني مقابله با كار كودك روزگار «بچه بی‌ادب» سر آمده

مسعود کرامتی

دفاع از حقوق کودکان و از‌میان‌بردن همه اشکال خشونت علیه آنان از آن‌دست موضوعات «اظهر من الشمس» است. آن‌قدر شفاف و آن‌قدر واضح که گاهی احساس می‌شود نیاز نیست درباره‌اش توضیح داد. با‌وجود‌این به نظر می‌رسد در کشور ما به تبع بسیاری از حوزه‌ها که در آن از دنیا عقب هستیم، در این زمینه هم عقب مانده‌ایم. فکر‌کردن به مسئله منع خشونت علیه کودکان و شناخت این موضوع باید جدی گرفته شود؛ چراکه کودکان به دلیل وضعیتشان و کم‌بودن توانایی‌هایشان در برابر بزرگ‌ترها، ضعیف هستند و از‌همین‌رو نیازمند مراقبت. نیازمند اینکه به عنوان انسان هوای آنها را داشته باشیم. نیازمند اینکه بدانیم بلاهایی که ما آدم‌بزرگ‌ها سر خودمان و دیگران می‌آوریم، بیشترین لطمه را ابتدا به کودکان و بعد به زنان وارد می‌کند؛ چراکه این دو گروه به خاطر شرایطشان بیشترین آسیب‌ها را متحمل می‌شوند و نیز بدانیم اعمالی که منجر به این آسیب‌ها می‌شود، غیرانسانی است. بیاییم انسان باشیم و موجودی به اسم کودک را درک کنیم و سعی کنیم حتی اگر از حقوق آنها دفاع نمی‌کنیم، دست‌کم به آنها آسیب نزنیم. در‌این‌میان رسانه اعم از سینما و تلویزیون همیشه تأثیرگذار بوده، هست و خواهد بود. به‌ویژه این روزها که جوامع به سمتی می‌روند که صاحب آگاهی شوند، عمده‌ترین کار را رسانه‌ها انجام می‌دهند. سینما و تلویزیون می‌تواند در زمینه حقوق کودکان و منع خشونت علیه آنان آگاهی‌بخش باشد. با‌وجود‌این گاهی همین سینما و تلویزیون خشونت علیه کودکان را ترویج می‌کند؛ اما این اتفاق بیش از همه چیز ناشی از ناآگاهی است. هم در ایران و هم در سایر کشورهای دنیا، هیچ سینماگری و هیچ آدم اهل رسانه‌ای‌ آگاهانه دنبال زیرپاگذاشتن حقوق کودکان نیست؛ اما در هر جامعه‌ای مجموعه‌ای از رفتارها وجود دارد که وقتی آنها را تجزیه و تحلیل و تفسیر و تعبیر می‌کنید، می‌بینید آنچه در پس آنهاست، بی‌توجهی به حقوق کودک و حتی در مواردی خشونت علیه اوست. در همین کشور خودمان برای سال‌ها کودکان به اندازه امروز از حق و حقوقی برخوردار نبودند و بیش از حق و حقوق، برای آنها ممنوعیت وجود داشت و چنانچه کودکی این ممنوعیت‌ها را رعایت نمی‌کرد، با برچسب «بچه بی‌ادب» از «بچه باادب» جدا و تنبیه می‌شد. شاید در آن روزگار رسانه‌ها هم به عنوان بخشی از فرهنگ، این خشونت‌ها را نمایش می‌دادند؛ اما این فرهنگ تغییر کرد؛ به‌طوری‌که حتی بسیاری قائل به این هستند که امروز شاهد نوعی کودک‌سالاری در ایران و دیگر جوامع دنیا هستیم و دیگر هیچ ممنوعیتی برای کودکان وجود ندارد و آنها هر کاری که تمایل داشته باشند، می‌توانند انجام دهند. حتی اگر به این جملات هم اعتقاد نداشته باشیم، می‌دانیم دیگر کمتر کسی است که تنبیه‌کردن کودکش به خاطر رعایت‌نکردن ممنوعیت‌ها را علنی جار بزند و این نشان می‌دهد این فرهنگ تغییر کرده است و به‌تبع‌آن باید رسانه‌ها نیز تغییر کنند. سینما و تلویزیون به خاطر نقش آگاهی‌بخشی‌ای که دارند، به رفتارهای خود بیشتر توجه کنند و مانع از این شوند که خود مروج خشونت باشند. تغییر تنها از این راه ممکن است.

دفاع از حقوق کودکان و از‌میان‌بردن همه اشکال خشونت علیه آنان از آن‌دست موضوعات «اظهر من الشمس» است. آن‌قدر شفاف و آن‌قدر واضح که گاهی احساس می‌شود نیاز نیست درباره‌اش توضیح داد. با‌وجود‌این به نظر می‌رسد در کشور ما به تبع بسیاری از حوزه‌ها که در آن از دنیا عقب هستیم، در این زمینه هم عقب مانده‌ایم. فکر‌کردن به مسئله منع خشونت علیه کودکان و شناخت این موضوع باید جدی گرفته شود؛ چراکه کودکان به دلیل وضعیتشان و کم‌بودن توانایی‌هایشان در برابر بزرگ‌ترها، ضعیف هستند و از‌همین‌رو نیازمند مراقبت. نیازمند اینکه به عنوان انسان هوای آنها را داشته باشیم. نیازمند اینکه بدانیم بلاهایی که ما آدم‌بزرگ‌ها سر خودمان و دیگران می‌آوریم، بیشترین لطمه را ابتدا به کودکان و بعد به زنان وارد می‌کند؛ چراکه این دو گروه به خاطر شرایطشان بیشترین آسیب‌ها را متحمل می‌شوند و نیز بدانیم اعمالی که منجر به این آسیب‌ها می‌شود، غیرانسانی است. بیاییم انسان باشیم و موجودی به اسم کودک را درک کنیم و سعی کنیم حتی اگر از حقوق آنها دفاع نمی‌کنیم، دست‌کم به آنها آسیب نزنیم. در‌این‌میان رسانه اعم از سینما و تلویزیون همیشه تأثیرگذار بوده، هست و خواهد بود. به‌ویژه این روزها که جوامع به سمتی می‌روند که صاحب آگاهی شوند، عمده‌ترین کار را رسانه‌ها انجام می‌دهند. سینما و تلویزیون می‌تواند در زمینه حقوق کودکان و منع خشونت علیه آنان آگاهی‌بخش باشد. با‌وجود‌این گاهی همین سینما و تلویزیون خشونت علیه کودکان را ترویج می‌کند؛ اما این اتفاق بیش از همه چیز ناشی از ناآگاهی است. هم در ایران و هم در سایر کشورهای دنیا، هیچ سینماگری و هیچ آدم اهل رسانه‌ای‌ آگاهانه دنبال زیرپاگذاشتن حقوق کودکان نیست؛ اما در هر جامعه‌ای مجموعه‌ای از رفتارها وجود دارد که وقتی آنها را تجزیه و تحلیل و تفسیر و تعبیر می‌کنید، می‌بینید آنچه در پس آنهاست، بی‌توجهی به حقوق کودک و حتی در مواردی خشونت علیه اوست. در همین کشور خودمان برای سال‌ها کودکان به اندازه امروز از حق و حقوقی برخوردار نبودند و بیش از حق و حقوق، برای آنها ممنوعیت وجود داشت و چنانچه کودکی این ممنوعیت‌ها را رعایت نمی‌کرد، با برچسب «بچه بی‌ادب» از «بچه باادب» جدا و تنبیه می‌شد. شاید در آن روزگار رسانه‌ها هم به عنوان بخشی از فرهنگ، این خشونت‌ها را نمایش می‌دادند؛ اما این فرهنگ تغییر کرد؛ به‌طوری‌که حتی بسیاری قائل به این هستند که امروز شاهد نوعی کودک‌سالاری در ایران و دیگر جوامع دنیا هستیم و دیگر هیچ ممنوعیتی برای کودکان وجود ندارد و آنها هر کاری که تمایل داشته باشند، می‌توانند انجام دهند. حتی اگر به این جملات هم اعتقاد نداشته باشیم، می‌دانیم دیگر کمتر کسی است که تنبیه‌کردن کودکش به خاطر رعایت‌نکردن ممنوعیت‌ها را علنی جار بزند و این نشان می‌دهد این فرهنگ تغییر کرده است و به‌تبع‌آن باید رسانه‌ها نیز تغییر کنند. سینما و تلویزیون به خاطر نقش آگاهی‌بخشی‌ای که دارند، به رفتارهای خود بیشتر توجه کنند و مانع از این شوند که خود مروج خشونت باشند. تغییر تنها از این راه ممکن است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.