دعوای آزادی
کریم ارغندهپور
پس از انتخابات هیأترئیسه مجلس، بحثهای زیادی در گرفت که به گمانم مجموع آن مثبت بود و میتواند جامعه را به طرف عقلانیترشدن و آشنایی بیشتر با سازوکارهای انتخاباتی پیش ببرد. انتقاداتی مطرح شد از قبیل ضعف عملکرد اصلاحطلبان در مجلس یا ضعف مدیریت فراکسیون، پایبندنبودن برخی از نمایندههای لیست امید به وعدههایشان و امثال آن. رویکرد این یادداشت، ارزیابی هریک از این انتقادها نیست بلکه پرداختن به مقتضیات دموکراسی است. یکی از نقاط ضعف مهم ساختار سیاسی ما فقدان سیستم حزبی است. مادامی که حزب حرفهای به معنای واقعی کلمه و با حقوق به رسمیت شناختهشده نداشته باشیم، مفهوم دموکراسی در گامهای اولیه باقی خواهد ماند. دعوای ما کارکردیتربودن سیستم دو حزبی نسبت به چند حزبی نیست. موضوع اصلی این است که اصل حزب، موقعیتی در نظام تصمیمگیری ما ندارد. اگر گفتمانهای سیاسی (و نه چهرهها و تک فردها) توسط احزاب مشخص نمایندگی شوند، هم جامعه و هم بخش قدرت بهتر میتواند منافع خود را در آنها بیابد. در این صورت جامعه مطالبه خود را از طریق حزب دنبال میکند و حزب هم از طریق ارکان و نیز رسانه آن به جامعه پاسخگو خواهد بود. نمایندههای راهیافته به قدرت هم نه تنها در برابر موکلان خود مسئولند، بلکه باید در قبال حزب خود نیز متعهد باشند. به این ترتیب اعوجاجهای فردی کمتر و مهارشدهتر و در نتیجه مسئولیتهای تعریفشدهتر و شناختهشدهتر است. در کشور ما تاریخچه احزاب نوعا کوتاه و ناموفق است. دلایلش هم تاریخی و ساختاری است، اما این پیشینه ناموفق، دلیل موجهی در چشمپوشی از یک راه درست نیست، چنانکه امکان نقص فنی و سقوط هواپیما دلیلی بر استفادهنکردن از آن نیست. سالمترین و مطلوبترین راه رقابت سیاسی، رقابت حزبی و این است که جامعه ابتدا فرصت شنیدن نظرات گوناگون و نقد آنها را داشته باشد و سپس در بین آنها، آنچه را بیشتر میپسندد انتخاب کند. حزب همیشه مرا به یاد رسانه میاندازد.
میزان آزادی در جامعه به کیفیت رسانهها و احزاب آن گره خورده است. جامعه به رسانه نیاز دارد. نمیتوان در جامعه از انتخابات و حقوق عمومی سخن گفت ولی رسانه مستقل نداشت. دقیقا همین سخن درباره حزب هم مصداق دارد. یک جامعه دموکراتیک نیست، مگر آنکه رسانه آزاد و نیز احزاب (حامی دولت و مخالف دولت) در چارچوب یک حق پذیرفتهشده و با پشتوانه و پناه قانون، در آن امکان حضور و فعالیت داشته باشد. اگر نمایندهها امروز و هر زمان، اعضای احزاب باشند، آرایآنها استوارتر، ساختارمندتر و قابل پیشبینیتر خواهد بود. باید به آن سو رفت. تا آن روز حداقل انتظار از نمایندهها، پایبندی به تصمیمات جمعی است. چنین باد!
پس از انتخابات هیأترئیسه مجلس، بحثهای زیادی در گرفت که به گمانم مجموع آن مثبت بود و میتواند جامعه را به طرف عقلانیترشدن و آشنایی بیشتر با سازوکارهای انتخاباتی پیش ببرد. انتقاداتی مطرح شد از قبیل ضعف عملکرد اصلاحطلبان در مجلس یا ضعف مدیریت فراکسیون، پایبندنبودن برخی از نمایندههای لیست امید به وعدههایشان و امثال آن. رویکرد این یادداشت، ارزیابی هریک از این انتقادها نیست بلکه پرداختن به مقتضیات دموکراسی است. یکی از نقاط ضعف مهم ساختار سیاسی ما فقدان سیستم حزبی است. مادامی که حزب حرفهای به معنای واقعی کلمه و با حقوق به رسمیت شناختهشده نداشته باشیم، مفهوم دموکراسی در گامهای اولیه باقی خواهد ماند. دعوای ما کارکردیتربودن سیستم دو حزبی نسبت به چند حزبی نیست. موضوع اصلی این است که اصل حزب، موقعیتی در نظام تصمیمگیری ما ندارد. اگر گفتمانهای سیاسی (و نه چهرهها و تک فردها) توسط احزاب مشخص نمایندگی شوند، هم جامعه و هم بخش قدرت بهتر میتواند منافع خود را در آنها بیابد. در این صورت جامعه مطالبه خود را از طریق حزب دنبال میکند و حزب هم از طریق ارکان و نیز رسانه آن به جامعه پاسخگو خواهد بود. نمایندههای راهیافته به قدرت هم نه تنها در برابر موکلان خود مسئولند، بلکه باید در قبال حزب خود نیز متعهد باشند. به این ترتیب اعوجاجهای فردی کمتر و مهارشدهتر و در نتیجه مسئولیتهای تعریفشدهتر و شناختهشدهتر است. در کشور ما تاریخچه احزاب نوعا کوتاه و ناموفق است. دلایلش هم تاریخی و ساختاری است، اما این پیشینه ناموفق، دلیل موجهی در چشمپوشی از یک راه درست نیست، چنانکه امکان نقص فنی و سقوط هواپیما دلیلی بر استفادهنکردن از آن نیست. سالمترین و مطلوبترین راه رقابت سیاسی، رقابت حزبی و این است که جامعه ابتدا فرصت شنیدن نظرات گوناگون و نقد آنها را داشته باشد و سپس در بین آنها، آنچه را بیشتر میپسندد انتخاب کند. حزب همیشه مرا به یاد رسانه میاندازد.
میزان آزادی در جامعه به کیفیت رسانهها و احزاب آن گره خورده است. جامعه به رسانه نیاز دارد. نمیتوان در جامعه از انتخابات و حقوق عمومی سخن گفت ولی رسانه مستقل نداشت. دقیقا همین سخن درباره حزب هم مصداق دارد. یک جامعه دموکراتیک نیست، مگر آنکه رسانه آزاد و نیز احزاب (حامی دولت و مخالف دولت) در چارچوب یک حق پذیرفتهشده و با پشتوانه و پناه قانون، در آن امکان حضور و فعالیت داشته باشد. اگر نمایندهها امروز و هر زمان، اعضای احزاب باشند، آرایآنها استوارتر، ساختارمندتر و قابل پیشبینیتر خواهد بود. باید به آن سو رفت. تا آن روز حداقل انتظار از نمایندهها، پایبندی به تصمیمات جمعی است. چنین باد!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.