انتشار «آرامسایشگاه» فرسی
رمز اعداد
از بهمن فرسی اخیرا سه نمایشنامه منتشر شده: «موش»، «صدای شكستن» و «آرامسایشگاه». در این میان نمایشنامه آخری كه فرسی آن را بعد از دو نمایشنامه دیگر مینویسد، نسبت به دیگر آثار نمایشی او تا حدی مطرحتر است. «آرامسایشگاه» در سال 1356 نوشته شد و در همان سال هم به كارگردانی نویسنده آن روی صحنه رفت. در پرده یك، فرسی چشمانداز نمایش را تصویر میكند. یك داربست فلزی عظیم. داربست خانه خانه است. بلندی دهانه هر خانه چنان است كه آدمهای با قدهای متفاوت را قد میدهد. جهان آرامسایشگاهِ فرسی، زیرجهانی دارد كه بحران در آن پیگیر و هرروزه است. یک پیكره بزرگ بهشكل سندان، یك دستگاه تلفن هم در مركز صحنه قرار دارد. یك نرده سفید و موتور برهنه اتومبیل هم در گوشه صحنه جا خوش كرده. اینجا آرامسایشگاه است، جایی كه «مردمان آرامآرام ساییده میشوند تا به مطلق آرامگاه برسند». از لحظهای كه درهای سالن باز میشود، بازیگران روی صحنه میآیند، به تمرین حالات حركات خود و جوركردن وسایل میپردازند یا پرسه میزنند، بعد كه تماشاگران جاگیر شدند، بازیگران صحنه را ترك میكنند و همهجا تاریك میشود. ده نفر از بازیگران، در تاریكی و از اعماق صحنه اعداد صفر تا نُه را فریاد میزنند. و بعد از عدد نه، صدای شلیك نُه تیر توپ میآید. بعد نوبت به اعداد 20-32- 29-27-22 و 25 میرسد. تا پیش از چاپ نمایشنامه، این اعداد رمزی بود كه دستكم عوام از آن خبر نداشتند. اما فرسی در كتاب از این اعداد رمزگشایی میكند، حالا با صراحت بیشتر میتواند مصادیق اعداد را با وقایع تاریخی سرزمینمان چفت كرد دو به خوانش دوبارهای از «آرامسایشگاه» رسيد. «اگر به اعداد دورقمی كه بازیگران فریاد میكنند رقم 1300 افزوده شود تاریخ رویدادهای مهمی را در تاریخ سرزمینمان خواهیم یافت كه از كودتای حوت 1299 آغاز و به كودتای 28 مرداد ختم میشوند.» فرسی اعتراف میكند كه «در تمرینها و اجرای بازی من این راز را با كسی نگفتم.» خوشه، بعد از حضور جمعی بازیگران و غیبشدنشان از صحنه، اولین بازیگری است كه نمایش را آغاز میكند. خوشه تلفن را برمیدارد و بعد با خشم روی دستگاه میكوبد. گویا كسی هست كه مدام زنگ میزند و هیچ نمیگوید. دختر، یكی دیگر از آدمهای بازی است: راه میرود و مدام چیزی را از دیگران طلب میكند كه نمیداند چیست. خانومبزرگ، یا پرستاری كه گویا از قدیم، از ازل آنجا بوده به همه رسیدگی میكند. به دختر میگوید باید فكر كند ببیند چه میخواهد، به خوشه میگوید باید بیشتر استراحت كند. دكتر توما هم در این مكانِ بیمكان پرسه میزند. آقای ماشین مدام با موتور خالی ور میرود و گویا هفتماهی است كه در كارِ تعمیر آن است. بعد دیالوگهایی كه از فرط بیربطی به مونولوگ میماند، اما از خلال آنها مخاطب به جهانِ پیرامون آرامسایشگاه پی میبرد. آنطور كه پشتجلد هم آمده «آرامسایشگاه هنوز و همیشه برای جوینده اهل، سرشار از كاویدنی و گشودنیهاست.»
از بهمن فرسی اخیرا سه نمایشنامه منتشر شده: «موش»، «صدای شكستن» و «آرامسایشگاه». در این میان نمایشنامه آخری كه فرسی آن را بعد از دو نمایشنامه دیگر مینویسد، نسبت به دیگر آثار نمایشی او تا حدی مطرحتر است. «آرامسایشگاه» در سال 1356 نوشته شد و در همان سال هم به كارگردانی نویسنده آن روی صحنه رفت. در پرده یك، فرسی چشمانداز نمایش را تصویر میكند. یك داربست فلزی عظیم. داربست خانه خانه است. بلندی دهانه هر خانه چنان است كه آدمهای با قدهای متفاوت را قد میدهد. جهان آرامسایشگاهِ فرسی، زیرجهانی دارد كه بحران در آن پیگیر و هرروزه است. یک پیكره بزرگ بهشكل سندان، یك دستگاه تلفن هم در مركز صحنه قرار دارد. یك نرده سفید و موتور برهنه اتومبیل هم در گوشه صحنه جا خوش كرده. اینجا آرامسایشگاه است، جایی كه «مردمان آرامآرام ساییده میشوند تا به مطلق آرامگاه برسند». از لحظهای كه درهای سالن باز میشود، بازیگران روی صحنه میآیند، به تمرین حالات حركات خود و جوركردن وسایل میپردازند یا پرسه میزنند، بعد كه تماشاگران جاگیر شدند، بازیگران صحنه را ترك میكنند و همهجا تاریك میشود. ده نفر از بازیگران، در تاریكی و از اعماق صحنه اعداد صفر تا نُه را فریاد میزنند. و بعد از عدد نه، صدای شلیك نُه تیر توپ میآید. بعد نوبت به اعداد 20-32- 29-27-22 و 25 میرسد. تا پیش از چاپ نمایشنامه، این اعداد رمزی بود كه دستكم عوام از آن خبر نداشتند. اما فرسی در كتاب از این اعداد رمزگشایی میكند، حالا با صراحت بیشتر میتواند مصادیق اعداد را با وقایع تاریخی سرزمینمان چفت كرد دو به خوانش دوبارهای از «آرامسایشگاه» رسيد. «اگر به اعداد دورقمی كه بازیگران فریاد میكنند رقم 1300 افزوده شود تاریخ رویدادهای مهمی را در تاریخ سرزمینمان خواهیم یافت كه از كودتای حوت 1299 آغاز و به كودتای 28 مرداد ختم میشوند.» فرسی اعتراف میكند كه «در تمرینها و اجرای بازی من این راز را با كسی نگفتم.» خوشه، بعد از حضور جمعی بازیگران و غیبشدنشان از صحنه، اولین بازیگری است كه نمایش را آغاز میكند. خوشه تلفن را برمیدارد و بعد با خشم روی دستگاه میكوبد. گویا كسی هست كه مدام زنگ میزند و هیچ نمیگوید. دختر، یكی دیگر از آدمهای بازی است: راه میرود و مدام چیزی را از دیگران طلب میكند كه نمیداند چیست. خانومبزرگ، یا پرستاری كه گویا از قدیم، از ازل آنجا بوده به همه رسیدگی میكند. به دختر میگوید باید فكر كند ببیند چه میخواهد، به خوشه میگوید باید بیشتر استراحت كند. دكتر توما هم در این مكانِ بیمكان پرسه میزند. آقای ماشین مدام با موتور خالی ور میرود و گویا هفتماهی است كه در كارِ تعمیر آن است. بعد دیالوگهایی كه از فرط بیربطی به مونولوگ میماند، اما از خلال آنها مخاطب به جهانِ پیرامون آرامسایشگاه پی میبرد. آنطور كه پشتجلد هم آمده «آرامسایشگاه هنوز و همیشه برای جوینده اهل، سرشار از كاویدنی و گشودنیهاست.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.