فهرستی از کتابهای خوب برای کودکان و نوجوانان
علیاصغر سیدآبادی
بازار کتابهای کودک و نوجوان شلوغ و آشفته است. بسیاری از ناشران برای فروش کتابهایشان ناگزیر به بزککردن و ریختن رنگولعاب اضافی روی جلد کتابها هستند. در سالنهای کودک و نوجوان نمایشگاه هم که راه بروید، در غرفههای ناشران چنین ویژگیهایی را میبینید. تصور تا حدودی درست این است که هرچه رنگولعاب غرفه بیشتر باشد، امکان جذب مشتری بیشتر است و هرچه رنگولعاب جلد کتاب بیشتر باشد، بهتر فروخته میشود. این نگاه باعث شده است انتخاب برای کتاب خوب کودک برای خانوادهها دشوار باشد؛ کتابهای خوبی که در هیاهوی این بازار آشفته از چشم خانوادهها گم و پنهان است. از طرفی بسیاری از خانوادهها نیز نگاهشان به کتاب کودک همان است و بازار گرم کتابهای عامهپسند کودک گواه آن است؛ کتابهایی که ارزشهای ادبی و هنری ندارند و سرشار از ترویج کلیشههای گوناگون تبعیض هستند. بااینحال، کتاب کودک در ایران سویه دیگری نیز دارد و کتابهای تألیفی زیادی میتوان یافت که از نظر فنی و کتابسازی نزدیک به استانداردهای جهانی باشد و از نظر ارزشهای ادبی و هنری قابلاعتنا و از منظر ارزشهای انسانی قابلدفاع. با اینهمه گاهی برخی علت کتابنخواندن را به کیفیت کتابها ربط میدهند. این موضوع باعث تعجب میشود، وقتی بدانیم سرعت ترجمه کتاب کودک در ایران بسیار بالاست و برجستهترین آثار جهانی در زمانی کوتاه ترجمه و منتشر میشود، تا جایی که اغلب آثار غیرانگلیسی اروپا زودتر از آمریکا در ایران ترجمه و منتشر میشود. در ایران چند نهاد غیردولتی و دولتی در ارائه فهرستهای مناسب کتاب فعالیت دارند. قدیمیترین نهاد، شورای کتاب کودک است با چند دهه فعالیت که هر سال فهرستی از کتابهای مناسب ارائه میکند. گروه دیگری که در این زمینه چند سالی است فعال است، گروه لاکپشت پرنده است که هر فصل فهرستی را ارائه میکند. به سیاق این ستون میخواستم امروز چند کتاب کودک و نوجوان معرفی کنم که دیدم خوشبختانه گروه لاکپشت پرنده به مناسبت نمایشگاه کتاب فهرست پروپیمانی براساس گروه سنی برای خانوادهها و مدارس و مهدکودکها منتشر و فایل پیدیاف آن را ارائه کرده است. در این فهرست علاوه بر ردهبندی سنی، کتابها براساس نوعشان نیز ردهبندی شده و به دلیل مسائل محیطزیستی کتابهای این حوزه جداگانه معرفی شدهاند.
بازار کتابهای کودک و نوجوان شلوغ و آشفته است. بسیاری از ناشران برای فروش کتابهایشان ناگزیر به بزککردن و ریختن رنگولعاب اضافی روی جلد کتابها هستند. در سالنهای کودک و نوجوان نمایشگاه هم که راه بروید، در غرفههای ناشران چنین ویژگیهایی را میبینید. تصور تا حدودی درست این است که هرچه رنگولعاب غرفه بیشتر باشد، امکان جذب مشتری بیشتر است و هرچه رنگولعاب جلد کتاب بیشتر باشد، بهتر فروخته میشود. این نگاه باعث شده است انتخاب برای کتاب خوب کودک برای خانوادهها دشوار باشد؛ کتابهای خوبی که در هیاهوی این بازار آشفته از چشم خانوادهها گم و پنهان است. از طرفی بسیاری از خانوادهها نیز نگاهشان به کتاب کودک همان است و بازار گرم کتابهای عامهپسند کودک گواه آن است؛ کتابهایی که ارزشهای ادبی و هنری ندارند و سرشار از ترویج کلیشههای گوناگون تبعیض هستند. بااینحال، کتاب کودک در ایران سویه دیگری نیز دارد و کتابهای تألیفی زیادی میتوان یافت که از نظر فنی و کتابسازی نزدیک به استانداردهای جهانی باشد و از نظر ارزشهای ادبی و هنری قابلاعتنا و از منظر ارزشهای انسانی قابلدفاع. با اینهمه گاهی برخی علت کتابنخواندن را به کیفیت کتابها ربط میدهند. این موضوع باعث تعجب میشود، وقتی بدانیم سرعت ترجمه کتاب کودک در ایران بسیار بالاست و برجستهترین آثار جهانی در زمانی کوتاه ترجمه و منتشر میشود، تا جایی که اغلب آثار غیرانگلیسی اروپا زودتر از آمریکا در ایران ترجمه و منتشر میشود. در ایران چند نهاد غیردولتی و دولتی در ارائه فهرستهای مناسب کتاب فعالیت دارند. قدیمیترین نهاد، شورای کتاب کودک است با چند دهه فعالیت که هر سال فهرستی از کتابهای مناسب ارائه میکند. گروه دیگری که در این زمینه چند سالی است فعال است، گروه لاکپشت پرنده است که هر فصل فهرستی را ارائه میکند. به سیاق این ستون میخواستم امروز چند کتاب کودک و نوجوان معرفی کنم که دیدم خوشبختانه گروه لاکپشت پرنده به مناسبت نمایشگاه کتاب فهرست پروپیمانی براساس گروه سنی برای خانوادهها و مدارس و مهدکودکها منتشر و فایل پیدیاف آن را ارائه کرده است. در این فهرست علاوه بر ردهبندی سنی، کتابها براساس نوعشان نیز ردهبندی شده و به دلیل مسائل محیطزیستی کتابهای این حوزه جداگانه معرفی شدهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.