بازداشتهای گسترده در روسیه و بیخبری از جسد الکسی ناوالنی مخالف سرشناس پوتین
سکوت متهم
با گذشت سه روز از اعلام جانباختن «الکسی ناوالنی»، مخالف سرشناس ولادیمیر پوتین در زندان سیبری، نزدیکان ناوالنی روز گذشته اعلام کردند که همچنان از دسترسی به جسد ناوالنی منع شدهاند و مادر او نیز اجازه ورود به سردخانهای که احتمال میرود جسد فرزندش در آنجا نگهداری شود را ندارد. سازمان زندانهای روسیه اعلام کرد که ناوالنی روز جمعه پس از قدمزدن در زندانی در قطب شمال درگذشت. مادر او، لیودمیلا، به این تبعیدگاه دورافتاده سفر کرد، اما هنوز اجازه دسترسی به جسد پسرش را نداشته است.
با گذشت سه روز از اعلام جانباختن «الکسی ناوالنی»، مخالف سرشناس ولادیمیر پوتین در زندان سیبری، نزدیکان ناوالنی روز گذشته اعلام کردند که همچنان از دسترسی به جسد ناوالنی منع شدهاند و مادر او نیز اجازه ورود به سردخانهای که احتمال میرود جسد فرزندش در آنجا نگهداری شود را ندارد. سازمان زندانهای روسیه اعلام کرد که ناوالنی روز جمعه پس از قدمزدن در زندانی در قطب شمال درگذشت. مادر او، لیودمیلا، به این تبعیدگاه دورافتاده سفر کرد، اما هنوز اجازه دسترسی به جسد پسرش را نداشته است.
کیرا یارمیش سخنگوی ناوالنی نوشت: «مادر الکسی و وکلایش صبح زود خود را به سردخانه رساندند، اما اجازه ورود آنها به سردخانه داده نشد. همچنین، یکی از وکلا را به معنای واقعی کلمه بیرون کردند. وقتی از کارکنان آن مجموعه پرسیدند پس جسد الکسی آنجاست، آنها پاسخی ندادند». ناوالنی چهرهای کاریزماتیک و اصلیترین مخالف سیاسی ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه بود. پوتین هنوز درمورد این مرگ اظهارنظری نکرده است. در همین حال، از زمان مرگ الکسی ناوالنی بیش از ۴۰۰ نفر در رویدادهایی که دستکم در ۳۲ شهر در ادای احترام به او برگزار شده بودند، بازداشت شدند. این خبر از سوی گروه حقوق بشری «OVD-Info» اعلام شد.
با وجود این شهروندان روسیه همچنان به تجمع و اهدای گل به یاد ناوالنی ادامه میدهند. در جریان این تجمعات مسالمتآمیز معترضان گل و شمع میگذارند، برخی سرود میخوانند و برخی دیگر همدیگر را در آغوش میگیرند و اشک میریزند. این بزرگترین موج دستگیریها در جریان رویدادهای سیاسی روسیه از سپتامبر ۲۰۲۲ است، یعنی زمانی که بیش از هزارو 300 نفر در تظاهرات علیه «بسیج» نیروهای ذخیره به دستور پوتین برای جنگ اوکراین دستگیر شدند.
این گروه حقوقبشری همچنین از دستگیری شماری در برخی شهرهای کوچکتر در سراسر روسیه خبر داده است؛ از جمله در شهر مرزی بلگورود (جایی که روز پنجشنبه هفت نفر نیز در حمله موشکی اوکراین کشته شدند) تا شهر معدنی «وورکوتا» در قطب شمال که زمانی مرکز اردوگاههای کار گولاگ دوران استالین بود. در لوهانسک، قلمرو اوکراینی که اکنون تحت کنترل روسیه است نیز ساکنان به یاد الکسی ناوالنی مقابل بنای یادبود قربانیان ژوزف استالین، رهبر اتحاد جماهیر شوروی پیشین گل گذاشتند.
رسانههای گوشبهفرمان
با وجود این در رسانههای روسیه که تحت فرمان کرملین هستند، هیچ اشارهای به این تجمعات و بازداشتها نشده است. هیچ داستانی نیز درباره اقدام صدها نفر در سراسر روسیه که با سرپیچی از دستور مقامات به اهدای گل در مقابل بناهای یادبود ناوالنی ادامه دادند، منتشر نشده است. این رسانهها با تکرار ادعای مقامهای روسی گفتهاند که الکسی ناوالنی لخته خون داشته است. اما منتقدان و تحلیلگران مستقل میگویند که شرایط مرگ او مشکوک است و آزار، شکنجه و سوءقصد سناریوی «قتل» را محتمل میکند.
برخی از نزدیکان ناوالنی نیز معتقدند او «به قتل» رسیده است. طبق پیام رسمی ارسالی به مادر الکسی، مرگ او در ۱۶ فوریه در ساعت ۲:۱۷ بعدازظهر به وقت محلی رخ داده است.
«اگر کشته شوید، اگر این اتفاق بیفتد، چه پیامی از خود برای مردم روسیه به جا میگذارید؟» این اولین سؤالی است که دانیل روهر، کارگردان کانادایی در مستند خود تحت عنوان «ناوالنی» از منتقد سرسخت ولادیمیر پوتین میپرسد. این مستند در سال ۲۰۲۲ برنده جایزه بهترین فیلم مستند از آکادمی اسکار شد. جوابی که الکسی ناوالنی در پاسخ به این پرسش میدهد، اکنون با انتشار خبر مرگ این فعال سیاسی ۴۷ساله در تبعیدگاهی در قطب، رنگ و بوی جدیدی به خود گرفته است.
این فعال روس و مبارز ضد فساد که از همان زمان به قدرتمندترین رقیب سیاسی ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه تبدیل شده بود، در پاسخ میگوید: «اگر آنها تصمیم به کشتن من بگیرند، به این معنی است که ما خیلی قوی شدهایم. پس باید از این قدرت خود استفاده کنیم و تسلیم نشویم، یادمان باشد که ما یک قدرت تنومند هستیم که توسط این افراد شرور سرکوب میشویم».
به گزارش رویترز، مسئولان زندانی که الکسی ناوالنی در آن به سر میبرد، به مادرش اطلاع دادند که الکسی ناوالنی، رهبر اپوزیسیون روسیه بر اثر «سندرم مرگ ناگهانی» درگذشت. سازمان زندانهای روسیه اعلام کرد که ناوالنی پس از یک پیادهروی، به طور ناگهانی احساس ناخوشی کرده و سپس جان باخته است. همین کافی بود که گمانهزنیهای فوری و گستردهای از سوی مقامات رسمی کشورها از جمله از سوی جو بایدن، رئیسجمهوری ایالات متحده و ولادیمیر زلنسکی، رئیسجمهوری اوکراین مبنی بر دستداشتن پوتین انتشار یابد. بهویژه اینکه «سندرم مرگ ناگهانی» یک اصطلاح کلی برای انواع مختلف ایست قلبی است. تمام چهرههای مخالف و منتقد پوتین در دهههای اخیر به روشهای عجیب در داخل یا خارج روسیه جان باختهاند یا به سختی جان به در بردهاند.
با این حال لولا داسیلوا، رئیسجمهوری برزیل گفت که قبل از طرح هرگونه اتهامی باید تحقیقات کاملی درباره مرگ الکسی ناوالنی انجام شود. لولا گفت: «یک شهروند در زندان فوت کرده است، نمیدانم بیمار بود یا مشکلی داشت. تهمتزدن به معنای بیاهمیت جلوهدادن است. امیدوارم پزشکی قانونی توضیح دهد که چرا این فرد مرده است، همین».
محل جسد ناوالنی هنوز نامشخص است. به گفته نزدیکان او، سردخانه نزدیک زندان محل درگذشت او، جسد ناوالنی را تحویل نگرفته است. به گفته کیرا یارمیش، سخنگوی ناوالنی، بعدا مقامات روسیه به آنها گفتهاند که تا تکمیل تحقیقات جسد او تحویل داده نخواهد شد.
هرچند خانم یارمیش خبر داد که به آنها گفته شده که در اولین تحقیقات درباره مرگ ناوالنی هیچ عمل مجرمانهای یافت نشده است و آنها نیز این نتیجهگیری را «دروغ» خواندند. در چشم بسیاری از شهروندان روسیه، الکسی ناوالنی به عنوان بهترین و آخرین امید آنها برای تغییر پس از سالها تحمل فساد و ظلم و ستم دولتی فزاینده بود. با وجود خطرات آشکاری که ناوالنی در روسیه با آن روبهرو بود، اما خبر مرگ او جهان را در شوک فروبرد. لئونید ولکوف، یکی از متحدان ارشد ناوالنی در تلگرام نوشت: «این یک مرگ نبود، قتل بود».
روزنامه گاردین در مقاله خود به این موضوع پرداخت که پوتین احتمالا انگیزههای کافی برای سر به نیست کردن الکسی ناوالنی را در این برهه زمانی داشته است. بر این اساس، حرکت احتمالی پوتین ممکن است به «انتخابات ریاستجمهوری» ماه آینده در روسیه مرتبط باشد. چه بسا حذف تمام مخالفان سرشناس سیاسی برای پوتین به این معنی است که او از پیروزی خود مطمئنتر میشود. این امکان نیز وجود دارد که پوتین فکر کند که در رویارویی خود با غرب بهویژه بر سر جنگ در اوکراین، آنطورکه انتظار داشته پیش نرفته است، اما ناکامی کشورهای اروپایی در دستیابی به اهداف خود برای تولید مهمات کافی و ساخت گلولههای توپخانه در کنار ضعف سیاسی آمریکا در ارائه بسته کمک نظامی جدید به اوکراین از جمله عوامل دیگری است که ممکن است با هم ترکیب شده باشند تا پوتین را متقاعد کنند که این لحظه مناسبی برای خلاصشدن از شر ناوالنی است. ناوالنی منتقد سرسخت چیزی بود که آن را «جنگ احمقانه» پوتین «دیوانه» علیه اوکراین توصیف میکرد.
قتل برنامهریزیشده؟
سرگئی بیزیوکین، یک فعال فراری و از نیروهای اپوزیسیون روس گفت، حتی اگر الکسی ناوالنی را در آن روز مستقیما نکشته باشند، شکنجههای چندین سال نیز راه دیگری برای کشتن او بوده است. گنادی گودکوف، افسر سابق اطلاعاتی و از مخالفان کرملین نیز گفت «البته که این یک قتل است. او سالها تحت شکنجه کشنده بوده است».
گروه حقوقبشری OVD Info که دستگیریها و آزار و شکنجه منتقدان کرملین را زیر نظر دارد، گفت: «ناوالنی در نتیجه یک قتل از پیش برنامهریزیشده، یک قتل از روی قاعده و اسلوب است و مقصر آن دولت روسیه است». در بیانیه این گروه آمده است: «نیازی به مسمومکردن یا کشتن او به روش خشونتآمیز دیگری نیست. فقط لازم بود منتظر ماند».
ناوالنی پیشتر هم مورد سوء قصد قرار گرفته بود. پزشکان روسی در جولای ۲۰۱۹ اعلام کردند که الکسی ناوالنی با «واکنش حاد آلرژیک» و ورم در بیمارستان بستری شد، اما هرگز علت آن معلوم نشد. ناوالنی و پزشک شخصی او گفتند که او آلرژی نداشته و این «واکنش فیزیکی» ناشی از یک سم نامشخص بود. یک سال بعد، او در تابستان سال ۲۰۲۰ در یک پرواز داخلی از مبدأ سیبری احساس ناخوشی کرد و سپس به کما رفت.
نزدیکان الکسی ناوالنی که مشکوک به مسمومیت او بودند، دو روز بعد او را برای درمان به آلمان منتقل کردند. مقامهای پزشکی در آلمان مدتی بعد تأیید کردند که الکسی ناوالنی با یک عامل عصبی مسموم شده بود. الکسی ناوالنی از این حادثه جان به در برد و کرملین را مسئول تلاش برای قتل خود معرفی کرد. اما او پنج ماه پس از مسمومیتش به روسیه بازگشت و در فرودگاه بازداشت شد و تا لحظه مرگ در زندان به سر برد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.