گزارش ناکامی شوخی در برابر فاجعه
علیاصغر سیدآبادی
با اینکه نویسندهاش «سوتلانا آلکسیویچ» برنده جایزه نوبل است، اما کتاب چنانکه باید دیده نشده. شاید بهخاطر اینکه مترجمان نامآشنایی سراغش نرفتهاند. دستکم دو ترجمه از کتاب «صداهایی از چرنوبیل» را میتوان در نمایشگاه کتاب و کتابفروشیها پیدا کرد، اما من ترجیح میدهم ترجمه حدیث حسینی در نشر کولهپشتی را پیشنهاد دهم که با اجازه نویسنده و خرید حق چاپ منتشر شده است. صداهایی از چرنوبیل، پازلی است با قطعات ریز که درنهایت تصویری کلی از فاجعه اتمی چرنوبیل ارائه میدهد، بااینحال هر قطعه از این پازل خود روایتی مستقل است. این قطعهها اغلب روایتهای شخصی آدمهایی است که به این فاجعه بزرگ ربط دارند. این قطعات بهظاهر، نه ارتباط ساختاری و ارگانیک با هم دارند و نه نام رمان بر آن میتوان نهاد، اما چینش آنها در کنار هم کلیتی یکپارچه را تشکیل میدهد که نویسنده از آن بهعنوان رمان جمعی یاد میکند. بخشی از این روایتها از مردمانی است که در نزدیکی نیروگاه اتمی چرنوبیل زندگی میکنند و در آغاز این حادثه را جدی نمیگیرند. روایتهای آنان، نسبت این فاجعه با زندگی روزمره را تصویر میکند. این مردم در آغاز میکوشند به کمک طنز و شوخی با آنچه در چرنوبیل رخ داده است روبهرو شوند، بعد میکوشند با ریزدیدن حادثه آن را مهار کنند و همچون حادثهای گذرا با آن روبهرو شوند، اما کمکم واقعیت چهره تلخ و سیاه خود را بر همه زندگی آنان میگستراند، بر حشرات باغچههایشان، بر سیبزمینی مزرعههایشان، بر خاک، درخت، گلوگیاه و آخر سر بر بدنهایشان. این کتاب گزارشی است از ناکامی آدمی در به سخرهگرفتن فاجعه، همزمان گزارشی است از ناکامی سیاست در مهار فاجعه که با کوچکانگاری شروع میشود و سپس به قهرمانسازی و درنهایت به انکار و سرپوشگذاشتن بر حقایق میرسد. در پارههایی درخشان فیلمبردار و مستندساز با مقایسه تصویرهایی که دوست دارد از آنها فیلم بگیرد و با تصویرهایی که از آنها فیلم میگیرد، شکل تصویرسازی شدهای از فاجعه را نشان میدهد. این کتاب بیانیهای است هنری علیه این نوع تصویرسازی و تحریف و برملاکردن رنجها و مرارتهای آدمهایی که قربانی شدند و هنوز هم قربانی هستند.
با اینکه نویسندهاش «سوتلانا آلکسیویچ» برنده جایزه نوبل است، اما کتاب چنانکه باید دیده نشده. شاید بهخاطر اینکه مترجمان نامآشنایی سراغش نرفتهاند. دستکم دو ترجمه از کتاب «صداهایی از چرنوبیل» را میتوان در نمایشگاه کتاب و کتابفروشیها پیدا کرد، اما من ترجیح میدهم ترجمه حدیث حسینی در نشر کولهپشتی را پیشنهاد دهم که با اجازه نویسنده و خرید حق چاپ منتشر شده است. صداهایی از چرنوبیل، پازلی است با قطعات ریز که درنهایت تصویری کلی از فاجعه اتمی چرنوبیل ارائه میدهد، بااینحال هر قطعه از این پازل خود روایتی مستقل است. این قطعهها اغلب روایتهای شخصی آدمهایی است که به این فاجعه بزرگ ربط دارند. این قطعات بهظاهر، نه ارتباط ساختاری و ارگانیک با هم دارند و نه نام رمان بر آن میتوان نهاد، اما چینش آنها در کنار هم کلیتی یکپارچه را تشکیل میدهد که نویسنده از آن بهعنوان رمان جمعی یاد میکند. بخشی از این روایتها از مردمانی است که در نزدیکی نیروگاه اتمی چرنوبیل زندگی میکنند و در آغاز این حادثه را جدی نمیگیرند. روایتهای آنان، نسبت این فاجعه با زندگی روزمره را تصویر میکند. این مردم در آغاز میکوشند به کمک طنز و شوخی با آنچه در چرنوبیل رخ داده است روبهرو شوند، بعد میکوشند با ریزدیدن حادثه آن را مهار کنند و همچون حادثهای گذرا با آن روبهرو شوند، اما کمکم واقعیت چهره تلخ و سیاه خود را بر همه زندگی آنان میگستراند، بر حشرات باغچههایشان، بر سیبزمینی مزرعههایشان، بر خاک، درخت، گلوگیاه و آخر سر بر بدنهایشان. این کتاب گزارشی است از ناکامی آدمی در به سخرهگرفتن فاجعه، همزمان گزارشی است از ناکامی سیاست در مهار فاجعه که با کوچکانگاری شروع میشود و سپس به قهرمانسازی و درنهایت به انکار و سرپوشگذاشتن بر حقایق میرسد. در پارههایی درخشان فیلمبردار و مستندساز با مقایسه تصویرهایی که دوست دارد از آنها فیلم بگیرد و با تصویرهایی که از آنها فیلم میگیرد، شکل تصویرسازی شدهای از فاجعه را نشان میدهد. این کتاب بیانیهای است هنری علیه این نوع تصویرسازی و تحریف و برملاکردن رنجها و مرارتهای آدمهایی که قربانی شدند و هنوز هم قربانی هستند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.