|

تجربه روبه‌روشدن با فاجعه!

علی‌اصغر سیدآبادی

خدا نصیب هیچ‌کس نکند؛ اما اگر سروکارتان به بهشت‌زهرا افتاده باشد، خواهید دید کارآمد‌ترین دستگاه اداری ایران است، یا بهتر است بگویم جزء کارآمد‌ترین‌هاست، چون من که با همه دستگاه‌های اداری کشور سروکار نداشته‌ام. تازه بهتر است قید زمانی هم بگذارم که اگر کسی در زمان دیگری سروکارش به آنجا افتاد و با وضعیت متفاوتی روبه‌رو شد، من مسئولش نباشم.

تا هفت، هشت ماه قبل که سروکار من به بهشت زهرا افتاد، به نظرم سازمان بهشت‌زهرا کارآمد‌ترین دستگاه اداری ایران بود. چرا این را می‌گویم؟ چون احساس می‌کردم نسبت به یک سال قبل‌ترش که گذرم افتاده بود، افت داشت. شاید شانسی بود و مثلا آدم قبلی که آنجا کارم را راه می‌انداخت، آدم بهتری بود.
نظم و ترتیب انجام کار‌ها و خلق‌وخوی کسانی که کار‌ها را راه می‌انداختند، با اینکه در فضای مستعد تنش کار می‌کردند، قابل مقایسه با هیچ سازمان دیگری نبود. همه مراحل کار در زمان تعیین‌شده و بدون نیاز به مراجعه چندباره انجام می‌شد و یک نفر را همراه‌مان کرده بودند که راهنمایی‌مان کند و او کارش را به‌درستی انجام می‌داد. با اینکه در آن لحظات ذهن آدمی درگیر‌تر از آن است که بتواند به چنین اموری فکر کند، نحوه انجام کار‌ها و رفتار متولیان نسبت به ادارات دیگر چنان متفاوت بود که نمی‌شد به آن فکر نکرد و نپرسید اگر در جایی از کشور می‌توانیم چنین نظم و ترتیبی را مراعات کنیم و با چنان رفتار تحسین‌برانگیزی کار مردم را راه بیندازیم، چرا در جاهای دیگر نمی‌توانیم؟
چرا وقتی به برخی از ادارات می‌رویم، اولین چهره‌ای که با او روبه‌رو می‌شویم از ما طلبکار است؟ چرا کار ساده‌ای که انجامش زمان و انرژی زیادی نمی‌برد، در ادارات ما این‌قدر دشوار و نشدنی جلوه می‌دهد؟
این پرسش‌ها پایان‌ناپذیرند و می‌شود تا امور بزرگ‌تر گسترشش داد و مثلا پرسید چرا نتیجه یک حادثه کوچک فاجعه‌بار و خسارات و تلفات آن بیشتر از استاندارد جهانی است؟
همان اول به معنای نمادین این ماجرا فکر کردم و این پرسش برایم پیش آمد که آیا معنادار نیست سازمانی که با مرگ سروکار دارد، کارش را بی‌عیب‌ونقص انجام می‌دهد و سازمان‌هایی که به زندگی ما قرار است سروسامان دهند، معیوب و مختل و پر از نقص‌اند؟ چرایی این تفاوت بسیار مهم است و گذشته از معنای نمادین آن، قابل تحلیل.
برای ما مهم است که دریابیم کارآمدی آن سازمان و ناکارآمدی این سازمان و سازمان‌های دیگر چه دلایل و عللی دارد؟ مثلا آیا اگر در بهشت‌زهرا کار‌ها با نظم‌وترتیب و روی خوش انجام می‌شود، به دلیل خواست محکم ما مردم نیست؟ آیا به این دلیل نیست که آنجا منافع همه‌مان (مراجعان، دست‌اندرکاران، حاضران و....) در یک راستاست؟
سؤال اساسی برای من این بود و هست که اگر در یک سازمان می‌توانیم به چنین کارآمدی‌هایی برسیم، چرا در سازمان‌های دیگر نتوانیم و مهم‌ترین جواب پیشنهادی‌ام به نقش و خواست عمومی و توافق نانوشته مردمی برمی‌گردد.
نمونه دیگری که می‌تواند این موضوع را روشن‌تر کند، مقایسه عواقب بارندگی‌های گسترده اخیر با موارد مشابه قبلی است.
با خواندن اظهار نگرانی‌های مردم و مسئولان محلی در شبکه‌های اجتماعی و همچنین دیدگاه‌های کارشناسانی که به ساخت‌وساز در مسیل‌ها و دست کاری‌های یکی، دو دهه اخیر در طبیعت پرداخته بودند، به نظر می‌رسید احتمال وقوع فاجعه‌ای بزرگ بالاست. سابقه ناتوانی در مدیریت چنین حوادثی همیشه فاجعه‌های بزرگ به بار آورده و سیل‌ها و بارندگی‌هایی به‌مراتب کوچک‌تر مصیبت‌بار بوده است.
با اینکه کشته‌شدن حتی یک نفر در چنین حوادثی زیاد است و افزون بر کشته‌شدن چند هم‌وطن عزیز، بسیاری از هم‌وطنان گرامی‌مان در لرستان، خوزستان، کهگیلویه‌وبویراحمد و دیگر استان‌ها خانه و زندگی و محصولات خود را از دست داده‌اند، اما این سیل با وجود گستره‌اش که ۹ استان را دربرگرفته، تلفات‌ جانی بسیار کمتری از موارد قبلی داشته است.
این‌بار چه تفاوتی با بارهای پیشین دارد؟ آیا این توافق و خواست و آگاهی عمومی نیست که موجب تحرک نسبتا سریع و وسیع مقامات مسئول شد؟
تأمل در چنین پرسش‌هایی و بررسی تجربه‌هایمان در روبه‌روشدن با فجایع، نه‌تنها برای مقامات که برای مردم هم راهگشاست. نه اینکه در موارد قبلی خواست عمومی رسیدگی نباشد، اما این‌بار این خواست پیش از وقوع حادثه و به دلیل وجود شبکه‌های اجتماعی و انسجام و هم‌بستگی مردم در قالب محفل‌های متعدد که نوعی جامعه مدنی را شکل داده است، این خواست به طور منسجم منتقل و مؤثر واقع شد.

خدا نصیب هیچ‌کس نکند؛ اما اگر سروکارتان به بهشت‌زهرا افتاده باشد، خواهید دید کارآمد‌ترین دستگاه اداری ایران است، یا بهتر است بگویم جزء کارآمد‌ترین‌هاست، چون من که با همه دستگاه‌های اداری کشور سروکار نداشته‌ام. تازه بهتر است قید زمانی هم بگذارم که اگر کسی در زمان دیگری سروکارش به آنجا افتاد و با وضعیت متفاوتی روبه‌رو شد، من مسئولش نباشم.

تا هفت، هشت ماه قبل که سروکار من به بهشت زهرا افتاد، به نظرم سازمان بهشت‌زهرا کارآمد‌ترین دستگاه اداری ایران بود. چرا این را می‌گویم؟ چون احساس می‌کردم نسبت به یک سال قبل‌ترش که گذرم افتاده بود، افت داشت. شاید شانسی بود و مثلا آدم قبلی که آنجا کارم را راه می‌انداخت، آدم بهتری بود.
نظم و ترتیب انجام کار‌ها و خلق‌وخوی کسانی که کار‌ها را راه می‌انداختند، با اینکه در فضای مستعد تنش کار می‌کردند، قابل مقایسه با هیچ سازمان دیگری نبود. همه مراحل کار در زمان تعیین‌شده و بدون نیاز به مراجعه چندباره انجام می‌شد و یک نفر را همراه‌مان کرده بودند که راهنمایی‌مان کند و او کارش را به‌درستی انجام می‌داد. با اینکه در آن لحظات ذهن آدمی درگیر‌تر از آن است که بتواند به چنین اموری فکر کند، نحوه انجام کار‌ها و رفتار متولیان نسبت به ادارات دیگر چنان متفاوت بود که نمی‌شد به آن فکر نکرد و نپرسید اگر در جایی از کشور می‌توانیم چنین نظم و ترتیبی را مراعات کنیم و با چنان رفتار تحسین‌برانگیزی کار مردم را راه بیندازیم، چرا در جاهای دیگر نمی‌توانیم؟
چرا وقتی به برخی از ادارات می‌رویم، اولین چهره‌ای که با او روبه‌رو می‌شویم از ما طلبکار است؟ چرا کار ساده‌ای که انجامش زمان و انرژی زیادی نمی‌برد، در ادارات ما این‌قدر دشوار و نشدنی جلوه می‌دهد؟
این پرسش‌ها پایان‌ناپذیرند و می‌شود تا امور بزرگ‌تر گسترشش داد و مثلا پرسید چرا نتیجه یک حادثه کوچک فاجعه‌بار و خسارات و تلفات آن بیشتر از استاندارد جهانی است؟
همان اول به معنای نمادین این ماجرا فکر کردم و این پرسش برایم پیش آمد که آیا معنادار نیست سازمانی که با مرگ سروکار دارد، کارش را بی‌عیب‌ونقص انجام می‌دهد و سازمان‌هایی که به زندگی ما قرار است سروسامان دهند، معیوب و مختل و پر از نقص‌اند؟ چرایی این تفاوت بسیار مهم است و گذشته از معنای نمادین آن، قابل تحلیل.
برای ما مهم است که دریابیم کارآمدی آن سازمان و ناکارآمدی این سازمان و سازمان‌های دیگر چه دلایل و عللی دارد؟ مثلا آیا اگر در بهشت‌زهرا کار‌ها با نظم‌وترتیب و روی خوش انجام می‌شود، به دلیل خواست محکم ما مردم نیست؟ آیا به این دلیل نیست که آنجا منافع همه‌مان (مراجعان، دست‌اندرکاران، حاضران و....) در یک راستاست؟
سؤال اساسی برای من این بود و هست که اگر در یک سازمان می‌توانیم به چنین کارآمدی‌هایی برسیم، چرا در سازمان‌های دیگر نتوانیم و مهم‌ترین جواب پیشنهادی‌ام به نقش و خواست عمومی و توافق نانوشته مردمی برمی‌گردد.
نمونه دیگری که می‌تواند این موضوع را روشن‌تر کند، مقایسه عواقب بارندگی‌های گسترده اخیر با موارد مشابه قبلی است.
با خواندن اظهار نگرانی‌های مردم و مسئولان محلی در شبکه‌های اجتماعی و همچنین دیدگاه‌های کارشناسانی که به ساخت‌وساز در مسیل‌ها و دست کاری‌های یکی، دو دهه اخیر در طبیعت پرداخته بودند، به نظر می‌رسید احتمال وقوع فاجعه‌ای بزرگ بالاست. سابقه ناتوانی در مدیریت چنین حوادثی همیشه فاجعه‌های بزرگ به بار آورده و سیل‌ها و بارندگی‌هایی به‌مراتب کوچک‌تر مصیبت‌بار بوده است.
با اینکه کشته‌شدن حتی یک نفر در چنین حوادثی زیاد است و افزون بر کشته‌شدن چند هم‌وطن عزیز، بسیاری از هم‌وطنان گرامی‌مان در لرستان، خوزستان، کهگیلویه‌وبویراحمد و دیگر استان‌ها خانه و زندگی و محصولات خود را از دست داده‌اند، اما این سیل با وجود گستره‌اش که ۹ استان را دربرگرفته، تلفات‌ جانی بسیار کمتری از موارد قبلی داشته است.
این‌بار چه تفاوتی با بارهای پیشین دارد؟ آیا این توافق و خواست و آگاهی عمومی نیست که موجب تحرک نسبتا سریع و وسیع مقامات مسئول شد؟
تأمل در چنین پرسش‌هایی و بررسی تجربه‌هایمان در روبه‌روشدن با فجایع، نه‌تنها برای مقامات که برای مردم هم راهگشاست. نه اینکه در موارد قبلی خواست عمومی رسیدگی نباشد، اما این‌بار این خواست پیش از وقوع حادثه و به دلیل وجود شبکه‌های اجتماعی و انسجام و هم‌بستگی مردم در قالب محفل‌های متعدد که نوعی جامعه مدنی را شکل داده است، این خواست به طور منسجم منتقل و مؤثر واقع شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.