شهرآورد؛ ضدفرهنگ در برابر فرهنگ
فرهاد توحیدی
روزهای برگزاری رقابتهای ورزشی و بهویژه فوتبال در همهجای دنیا، روزهای دیدن تصاویر عجیب از رقابتهاست. فوتبالدوستان که برای خودشان عالمی دارند؛ آنطورکه رقابتها در سطح باشگاههای اروپا باعث کشاندن طرفداران یک تیم از شهری به شهر دیگر و محاصره توسط طرفداران تیم فوتبال شهر میزبان و گاهی رویدادهایی میشود که همه میدانند. در دنیای فوتبال این شکل رقابت همهگیر است اما گاهی میبینیم رقابتهای ما در سایر عرصهها نیز حالوهوای فوتبالی به خود میگیرد؛ از رقابتهای سیاسی و اقتصادیمان گرفته تا رقابتهای فرهنگی. شاهد این مدعا تیترهای هر روز روزنامههای ماست؛ سیاسیون، اقتصادیها و حتی بعضی هنریها برای رقابت با یکدیگر حاضرند هر کاری بکنند، طوریکه شاید به نظر برسد این دیگر رقابت نیست، حسادت است. آنجا دیگر برای بیشتررأیآوردن، بیشترفروختن یا بیشتردیدهشدن، تلاش نمیشود؛ بلکه تلاش میشود میدان کلا از رقیب خالی شود. بنیاد این رقابتهای غیراخلاقی که گاهی با تخریب، توهین و ناسزا همراه است، این است که هر گروه یا دستهای میخواهد از منابع و اعتبارات سهم بیشتری ببرد و این بیشترسهمبردن را ممکن نمیداند مگر با از میدان بهدرکردن رقیب به هر شکل و شیوهای، حتی شکل و شیوه غیراخلاقی آن. این رقابتها از آنرو مهم هستند که از مشکلات دیگری پرده برمیدارند. در جامعهای توسعهیافته که رفاه اجتماعی و امنیت اقتصادی برای تکتک افراد آن مهیاست، در سبد مصرف افراد، جای بزرگی برای مصرف فرهنگی وجود دارد. برعکس زمانی که مصیبت اقتصادی یک جامعه را گرفتار میکند، اولین چیزی که از سبد مصرف افراد بیرون میافتد، فرهنگ است و وقتی فرهنگ کم شود، آنچه زیاد میشود، ضد فرهنگ است. این ضد فرهنگ است که از رقیب، دشمنی میسازد که نباید وجود داشته باشد. اما در شرایطی که آرامش ناشی از پشتوانه اقتصادی و تأمین اجتماعی حکمفرماست، در اقتصاد، رقبای تجاری با هم رقابت میکنند، در سیاست رقبای سیاسی و در جامعه نیز طرفداران گروههای مختلف اجتماعی؛ وگرنه رقابت از شکل طبیعی آن خارج میشود و رقابت فوتبالی تبدیل به دیگر اشکال همزیستی در جامعه سرایت میکند.
روزهای برگزاری رقابتهای ورزشی و بهویژه فوتبال در همهجای دنیا، روزهای دیدن تصاویر عجیب از رقابتهاست. فوتبالدوستان که برای خودشان عالمی دارند؛ آنطورکه رقابتها در سطح باشگاههای اروپا باعث کشاندن طرفداران یک تیم از شهری به شهر دیگر و محاصره توسط طرفداران تیم فوتبال شهر میزبان و گاهی رویدادهایی میشود که همه میدانند. در دنیای فوتبال این شکل رقابت همهگیر است اما گاهی میبینیم رقابتهای ما در سایر عرصهها نیز حالوهوای فوتبالی به خود میگیرد؛ از رقابتهای سیاسی و اقتصادیمان گرفته تا رقابتهای فرهنگی. شاهد این مدعا تیترهای هر روز روزنامههای ماست؛ سیاسیون، اقتصادیها و حتی بعضی هنریها برای رقابت با یکدیگر حاضرند هر کاری بکنند، طوریکه شاید به نظر برسد این دیگر رقابت نیست، حسادت است. آنجا دیگر برای بیشتررأیآوردن، بیشترفروختن یا بیشتردیدهشدن، تلاش نمیشود؛ بلکه تلاش میشود میدان کلا از رقیب خالی شود. بنیاد این رقابتهای غیراخلاقی که گاهی با تخریب، توهین و ناسزا همراه است، این است که هر گروه یا دستهای میخواهد از منابع و اعتبارات سهم بیشتری ببرد و این بیشترسهمبردن را ممکن نمیداند مگر با از میدان بهدرکردن رقیب به هر شکل و شیوهای، حتی شکل و شیوه غیراخلاقی آن. این رقابتها از آنرو مهم هستند که از مشکلات دیگری پرده برمیدارند. در جامعهای توسعهیافته که رفاه اجتماعی و امنیت اقتصادی برای تکتک افراد آن مهیاست، در سبد مصرف افراد، جای بزرگی برای مصرف فرهنگی وجود دارد. برعکس زمانی که مصیبت اقتصادی یک جامعه را گرفتار میکند، اولین چیزی که از سبد مصرف افراد بیرون میافتد، فرهنگ است و وقتی فرهنگ کم شود، آنچه زیاد میشود، ضد فرهنگ است. این ضد فرهنگ است که از رقیب، دشمنی میسازد که نباید وجود داشته باشد. اما در شرایطی که آرامش ناشی از پشتوانه اقتصادی و تأمین اجتماعی حکمفرماست، در اقتصاد، رقبای تجاری با هم رقابت میکنند، در سیاست رقبای سیاسی و در جامعه نیز طرفداران گروههای مختلف اجتماعی؛ وگرنه رقابت از شکل طبیعی آن خارج میشود و رقابت فوتبالی تبدیل به دیگر اشکال همزیستی در جامعه سرایت میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.