|

بازگشت مجسمه‌های بورقیبه در تونس

به مناسبت شانزدهمین سال مرگ «حبیب بورقیبه»، رئیس‌جمهوری اسبق تونس، یک‌بار دیگر مجسمه‌های او به میادین تونس بازگشت؛ این در حالی است که «زین‌العابدین بن‌علی»، رئیس‌جمهوری سابق، دستور داده بود مجسمه‌های او را از خیابان‌ها جمع کنند. حال، «باجی قائد السبسی»، رئیس‌جمهور کنونی تونس -که پیوسته در سخنرانی‌هایش از سجایای اخلاقی حبیب بورقیبه می‌گوید- تصمیم گرفته است دوباره مجسمه‌های بورقیبه را در شهرهایی ازجمله «المنستر» زادگاهش که در مرکز تونس واقع است، نصب کند.
تاریخ‌نگاران تونس نقش زیادی را برای بورقیبه و سایر رهبران ملی این کشور در رهایی این کشور از استعمار فرانسه قائل هستند. در دوران او بود که نخستین قانون اساسی جدید کشور نوشته شد و به مسائل جدیدی مانند حقوق زنان و سرمایه‌گذاری در زمینه‌های آموزش و بهداشت توجه شد. بااین‌حال بازگرداندن مجسمه‌های بورقیبه به خیابان‌ها بحث‌وجدل‌های تازه‌ای را در محافل سیاسی این کشور برانگیخته است. برخی با حمایت از این اقدام می‌گویند نصب مجسمه‌های بورقیبه نه‌تنها نشانه احترام به او، بلکه نشانه گرامی‌داشت مرحله تاریخی مقاومت تونس علیه استعمار فرانسه و کسب استقلال این کشور است. در آن دوران نبردهایی رخ داد که هنوز خاطراتش در اذهان بسیاری از مردم باقی مانده است. در مقابل، مخالفان می‌گویند نصب مجدد مجسمه‌های بورقیبه به معنای تأیید حکومت‌های فردی و بازگشت کشور به دوران استبداد است. ضمن اینکه چنین کاری موجب اتلاف اموال عمومی آن هم در شرایطی می‌شود که کشور به‌شدت از لحاظ اقتصادی دست‌تنگ است.
پاداش نیک
«عبدالعزیز القطی»، یکی از نمایندگان جنبش «ندای تونس» (حزب حاکم)، می‌گوید گرامی‌داشت بورقیبه و نصب مجدد مجسمه‌هایش که قبلا در دوران بن‌علی برداشته شده بود، درواقع به معنای دادن پاداش نیک به رهبر استقلال کشور است؛ به کسی که پایه‌های دولت مدرن را در تونس بینان گذاشت. او درگفت‌وگو با «الجزیره» می‌گوید: مسئولیت رئیس‌جمهوری کنونی تونس حفظ خاطره ملی و میراث گذشتگان و دادن پاداش مناسب به رهبرانی مانند بورقیبه است؛ او نخستین رئیس‌جمهوری تونس بود و نقش زیادی در آزادی این کشور داشت. او با ایجاد نهادهای دولتی توانست جامعه تونس را وارد مرحله نوینی کند که یکی از وجوه آن آزادی زنان بود.
او در واکنش به برخی انتقادها نیز می‌گوید: «به‌استثنای برخی قلب‌های بیمار که هر عمل نیکی را رد می‌کنند، هردولتی که به خودش احترام می‌گذارد، وظیفه دارد به رهبران پیش از خود نیز احترام بگذارد». به گفته او، بورقیبه در زمینه‌های آموزشی، بهداشتی و اقتصادی دستاوردهای زیادی داشته است. حزب ندای تونس چنان‌که او می‌گوید، بر مبنای «میراث بورقیبه» بنا شده است و تلاش می‌کند دستاوردهای او را در فضای سیاسی جدید کشور گسترش دهد. به نظر این فعال سیاسی، ملت تونس نیز به این کار تمایل داشته و می‌خواهند همان راه بورقیبه را بروند و دستاوردهایش را تکمیل کنند.
اما در مقابل این سخنان، «عماد الدایمی»، عضو حزب کنگره برای جمهوری، می‌گوید: «تصمیم‌هایی از قبیل نصب‌کردن مجسمه‌های بورقیبه موجب سردرگمی مردم می‌شود. به عبارت دیگر، اذهان مردم را از مسائل اصلی و مهم مانند اشتغال، توسعه و مبارزه با فساد و ناکامی دولت‌های متعدد منحرف کرده و به سمت مطالب واهی سوق می‌دهد».
به گفته او، بازگرداندن مجسمه‌های بورقیبه نمی‌تواند در راستای همان انقلابی باشد که ملت تونس برای آن قیام کرد. به نظر این فعال سیاسی، شخصیت‌هایی که امروز از بورقیبه حرف می‌زنند و به او احترام می‌گذارند، در دورانی که به دستور بن‌علی بازداشت خانگی شده بود، حتی «او را نمی‌شناختند»!
از سوی دیگر، «نورالدین العلوی»، پژوهشگر حوزه اجتماعی تونس، معتقد است بازگرداندن مجسمه‌های بورقیبه بیانگر «فقر هنری، سیاسی و فکری کسانی است که با وجود همه انتقاداتی که نسبت به بورقیبه می‌شود، حاضر نیستند بپذیرند او محل انتقاد بوده و بازگشت به او مزیتی ندارد».
او نیز در گفت‌وگو با الجزیره می‌گوید بورقیبه با وجود همه دستاوردهایی که داشت خطاهای بزرگی نیز مرتکب شد؛ به‌ویژه زمانی که خود را رئیس‌جمهور مادام‌العمر کشور نامید و به یک دیکتاتور تبدیل شد. همین امر بود که زین‌العابدین بن‌علی را بر آن داشت تا سال 1987 علیه او کودتا کند.
به گفته العلوی، مدافعان نصب مجسمه‌های بورقیبه کسانی هستند که در گذشته زندگی می‌کنند. آنان قادر نیستند آینده را بسازند، زیرا ایجاد تغییرات پس از هر انقلابی نیازمند رهبران نوگراست. اما کسانی که به گذشته می‌نگرند، پیوسته حرکت به سمت جلو را سد می‌کنند.

به مناسبت شانزدهمین سال مرگ «حبیب بورقیبه»، رئیس‌جمهوری اسبق تونس، یک‌بار دیگر مجسمه‌های او به میادین تونس بازگشت؛ این در حالی است که «زین‌العابدین بن‌علی»، رئیس‌جمهوری سابق، دستور داده بود مجسمه‌های او را از خیابان‌ها جمع کنند. حال، «باجی قائد السبسی»، رئیس‌جمهور کنونی تونس -که پیوسته در سخنرانی‌هایش از سجایای اخلاقی حبیب بورقیبه می‌گوید- تصمیم گرفته است دوباره مجسمه‌های بورقیبه را در شهرهایی ازجمله «المنستر» زادگاهش که در مرکز تونس واقع است، نصب کند.
تاریخ‌نگاران تونس نقش زیادی را برای بورقیبه و سایر رهبران ملی این کشور در رهایی این کشور از استعمار فرانسه قائل هستند. در دوران او بود که نخستین قانون اساسی جدید کشور نوشته شد و به مسائل جدیدی مانند حقوق زنان و سرمایه‌گذاری در زمینه‌های آموزش و بهداشت توجه شد. بااین‌حال بازگرداندن مجسمه‌های بورقیبه به خیابان‌ها بحث‌وجدل‌های تازه‌ای را در محافل سیاسی این کشور برانگیخته است. برخی با حمایت از این اقدام می‌گویند نصب مجسمه‌های بورقیبه نه‌تنها نشانه احترام به او، بلکه نشانه گرامی‌داشت مرحله تاریخی مقاومت تونس علیه استعمار فرانسه و کسب استقلال این کشور است. در آن دوران نبردهایی رخ داد که هنوز خاطراتش در اذهان بسیاری از مردم باقی مانده است. در مقابل، مخالفان می‌گویند نصب مجدد مجسمه‌های بورقیبه به معنای تأیید حکومت‌های فردی و بازگشت کشور به دوران استبداد است. ضمن اینکه چنین کاری موجب اتلاف اموال عمومی آن هم در شرایطی می‌شود که کشور به‌شدت از لحاظ اقتصادی دست‌تنگ است.
پاداش نیک
«عبدالعزیز القطی»، یکی از نمایندگان جنبش «ندای تونس» (حزب حاکم)، می‌گوید گرامی‌داشت بورقیبه و نصب مجدد مجسمه‌هایش که قبلا در دوران بن‌علی برداشته شده بود، درواقع به معنای دادن پاداش نیک به رهبر استقلال کشور است؛ به کسی که پایه‌های دولت مدرن را در تونس بینان گذاشت. او درگفت‌وگو با «الجزیره» می‌گوید: مسئولیت رئیس‌جمهوری کنونی تونس حفظ خاطره ملی و میراث گذشتگان و دادن پاداش مناسب به رهبرانی مانند بورقیبه است؛ او نخستین رئیس‌جمهوری تونس بود و نقش زیادی در آزادی این کشور داشت. او با ایجاد نهادهای دولتی توانست جامعه تونس را وارد مرحله نوینی کند که یکی از وجوه آن آزادی زنان بود.
او در واکنش به برخی انتقادها نیز می‌گوید: «به‌استثنای برخی قلب‌های بیمار که هر عمل نیکی را رد می‌کنند، هردولتی که به خودش احترام می‌گذارد، وظیفه دارد به رهبران پیش از خود نیز احترام بگذارد». به گفته او، بورقیبه در زمینه‌های آموزشی، بهداشتی و اقتصادی دستاوردهای زیادی داشته است. حزب ندای تونس چنان‌که او می‌گوید، بر مبنای «میراث بورقیبه» بنا شده است و تلاش می‌کند دستاوردهای او را در فضای سیاسی جدید کشور گسترش دهد. به نظر این فعال سیاسی، ملت تونس نیز به این کار تمایل داشته و می‌خواهند همان راه بورقیبه را بروند و دستاوردهایش را تکمیل کنند.
اما در مقابل این سخنان، «عماد الدایمی»، عضو حزب کنگره برای جمهوری، می‌گوید: «تصمیم‌هایی از قبیل نصب‌کردن مجسمه‌های بورقیبه موجب سردرگمی مردم می‌شود. به عبارت دیگر، اذهان مردم را از مسائل اصلی و مهم مانند اشتغال، توسعه و مبارزه با فساد و ناکامی دولت‌های متعدد منحرف کرده و به سمت مطالب واهی سوق می‌دهد».
به گفته او، بازگرداندن مجسمه‌های بورقیبه نمی‌تواند در راستای همان انقلابی باشد که ملت تونس برای آن قیام کرد. به نظر این فعال سیاسی، شخصیت‌هایی که امروز از بورقیبه حرف می‌زنند و به او احترام می‌گذارند، در دورانی که به دستور بن‌علی بازداشت خانگی شده بود، حتی «او را نمی‌شناختند»!
از سوی دیگر، «نورالدین العلوی»، پژوهشگر حوزه اجتماعی تونس، معتقد است بازگرداندن مجسمه‌های بورقیبه بیانگر «فقر هنری، سیاسی و فکری کسانی است که با وجود همه انتقاداتی که نسبت به بورقیبه می‌شود، حاضر نیستند بپذیرند او محل انتقاد بوده و بازگشت به او مزیتی ندارد».
او نیز در گفت‌وگو با الجزیره می‌گوید بورقیبه با وجود همه دستاوردهایی که داشت خطاهای بزرگی نیز مرتکب شد؛ به‌ویژه زمانی که خود را رئیس‌جمهور مادام‌العمر کشور نامید و به یک دیکتاتور تبدیل شد. همین امر بود که زین‌العابدین بن‌علی را بر آن داشت تا سال 1987 علیه او کودتا کند.
به گفته العلوی، مدافعان نصب مجسمه‌های بورقیبه کسانی هستند که در گذشته زندگی می‌کنند. آنان قادر نیستند آینده را بسازند، زیرا ایجاد تغییرات پس از هر انقلابی نیازمند رهبران نوگراست. اما کسانی که به گذشته می‌نگرند، پیوسته حرکت به سمت جلو را سد می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.