گامهای شتابان عربستان در پیشبرد دیپلماسی عمومی
ظهور محمد بنسلمان و بلندپروازیهای بیپروای او در آغاز، تا چندی پیش تبدیل به بزرگترین سدهای پیشروی او برای پیشبرد سایر اهدافش در عربستان شده بود. جنگ یمن و قتل جمال خاشقجی از مصادیق عمده اینگونه بلندپروازیها بود که سبب شد کار بنسلمان برای پیشبرد اهدافش با مشکل مواجه شود.
حمیدرضا اکبرپور*: ظهور محمد بنسلمان و بلندپروازیهای بیپروای او در آغاز، تا چندی پیش تبدیل به بزرگترین سدهای پیشروی او برای پیشبرد سایر اهدافش در عربستان شده بود. جنگ یمن و قتل جمال خاشقجی از مصادیق عمده اینگونه بلندپروازیها بود که سبب شد کار بنسلمان برای پیشبرد اهدافش با مشکل مواجه شود. اما شاهزاده مدعی عربستان دست به ابتکاراتی زد تا بتواند چهره مخدوششده خود و سپس عربستان جدید را ترمیم کند. او در کنار ابزارهای نفوذ سنتی که همواره حاکمان عربستان از مزیت آنان برخوردار بودهاند، اقدام به ایجاد ابزارهای نوینی کرد که چشمانداز نفوذ عربستان در دنیای جدید را دچار تغییر اساسی کرد.
بر همین اساس، در سالهای اخیر، دولت عربستان به سمت سرمایهگذاریهای کلان در حوزههای مختلف و بهطور اخص در حوزه ورزش، سینما و بازیهای رایانهای رفته است. عربستان از طریق «صندوق سرمایهگذاری عمومی»، چندین میلیارد دلار از سهام شرکتهای معروف بازیهای ویدئویی ازجمله شرکتهای «Electronic Arts»، «Take-Two Interactive» ،«Nintendo» و «Activision Blizzard» را خریداری کرده است. در حوزه سینمایی نیز سرمایهگذاریهای کلانی را در هالیوود انجام داده است. خرید سهام شرکتهایی مانند «Live Nation Entertainment» ،«Carnival Cruises» و «Disney» از مهمترین سرمایهگذاریهای هالیوودی عربستان است. علاوه بر این عربستان قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ میلادی، ۶۴ میلیارد دلار در صنعت سرگرمی سرمایهگذاری کند. هدف ولیعهد سعودیها این است که در کنار سرمایهگذاری در صنعت پیشرو سینمایی ایالات متحده، عربستان سعودی را نیز به یک مرکز تولید فیلم در جهان تبدیل کند. اما مهمترین و جدیدترین عرصه سرمایهگذاری سعودیها، حوزه ورزش است. عربستان هرچند دیرتر از امارات و قطر به این حوزه ورود کرده، اما سطح سرمایهگذاری خود را وسیعتر تعیین کرده است. این کشور در قدمهای اول با سرمایهگذاری گسترده در ورزشهایی مانند کشتیکج، تنیس و برگزاری تکمسابقات فوتبالی مانند فینال جامهای حذفی کشورهای اروپایی آغاز کرد. سپس با گسترش نفوذ خود، ورزش پرطرفداری مانند گلف را تحت تسلط خود درآورد. اما اینک گامهای شاهزاده، بلندتر و محکمتر از قبل در حیطه محبوبترین ورزش جهان یعنی فوتبال برداشته شده است. گام نخست با خرید باشگاه نیوکاسل در لیگ برتر انگلستان بهعنوان یکی از باشگاههای مطرح معتبرترین لیگ حاضر در جهان برداشته شد. گام دوم اما با نگاه به حوزه داخلی صورت گرفت. پشتیبانی و انتقال مدیریت باشگاههای فوتبال عربستانی سبب شد تا میلیاردها دلار پول در جهت بهخدمتگرفتن مطرحترین بازیکنان جهان به آنان تزریق شود؛ بازیکنانی که نهتنها برخی از آنان پا به سن گذاشته نیستند بلکه هنوز هم توانایی بازی در برترین لیگهای دنیا را دارند.
ضمن تأکید بر منافع مالی این سرمایهگذاریهای هنگفت، نمیتوان افزایش توانمندی و قدرت نرم عربستان سعودی در جهت تقویت دیپلماسی عمومیاش را تحت اقدامات فوق نادیده انگاشت. به این منظور کافی است به میزان اهمیت حوزههای بازیهای رایانهای، سینمایی و ورزشی که شرکتهای عربستانی در آن سرمایهگذاری کردهاند، نگاهی بیندازیم تا گستردگی تأثیرگذاری و حجم مخاطب آنان را بهخوبی درک کنیم. این حوزهها به قدری وسیع و گستردهاند که بهراحتی مخاطبان بسیاری را در پنج قاره دربر میگیرد و توانمندی بالقوه بسیاری را برای صاحبان این صنایع در چینش دیدگاههای مختلف مخاطبانشان در باب حوزههای متفاوت فراهم میآورد. بنسلمان نیز با درک این روند و توجه به قدرت ابزارهای نوین و ایجاد ظرفیتهای جدید، دیپلماسی عمومی را بهمثابه راه میانبری در نظر گرفته است که میتواند با تکیه بر آن، نهتنها دیدگاه دولتها که حتی دیدگاه جامعه جهانی را نیز نسبت به خود تلطیف کند. البته این امر نیز تا حدی محقق شده است؛ کمااینکه توانسته تا حدودی به بهبود و بازسازی وجهه بینالمللی خود و حکومت تحت امرش بپردازد.
* دکترای حقوق بینالملل عمومی-پژوهشگر میهمان پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.