تازههای «جهان نو» نشر چشمه
احمد غلامی
یزدان گفت: «اومدیم استراحت خیر سرمون.» بیچاره راست میگفت. حق داشت، اما چه استراحتی! بعد از ماهها از خط مقدم، زیر توپ و خمپاره جمعمان کردند و آوردند توی بیابانی که تا چشم کار میکرد رمل داغ بود. نرمهبادی که میآمد دانههای شن روی تن زمین سُر میخورد و بیابان دریایی مواج میشد با موجهای شنی. با طوفان شن میچپیدیم توی چادرهای برزنتی و گوش میسپردیم به زوزه باد و از دریچه توری چادر چشم میدوختیم به بیابان که در گردباد شن گم میشد و دیگر هیچ وسعتی نداشت، وسعتهای زندگی ما بهاندازه چادرمان بود که هر لحظه بیم آن میرفت روی سرمان آوار شود. آمده بودیم استراحت خیر سرمان. ساعتها و ساعتها طوفانِ شن چادرنشینمان میکرد و ناچار از حبس در یکجا، کلافه میشدیم و دلمان لک میزد برای بیرونرفتن و انگار حالا چه بود بیرون. رمل بود و رمل بود و رمل. با آفتابی که دانههای شن را چنان برشته میکرد که محال بود بتوانی چند قدم پابرهنه روی زمین راه بروی و ناچار نشوی برقصی. یزدان گفت: «مارهای دوشاخ بعد از طوفان سروکلهشون پیدا میشه.» انگار میخواست ساعت و ساعتها حبسشدن توی چادر را برای خودش توجیه کند و از سختیِ انتظار
بکاهد. بعد از طوفانِ شن مار دوشاخ، عقرب و رُتیل از زیر شنها بیرون میآمدند و شبها وحشت میکردیم دست به کیسهخواب و پتوهایمان بزنیم، میترسیدیم لای آنها مار و عقرب پنهان شده باشد. گفتم: «مار و عقرب ترس نداره، ترسش تا وقتییه که ندیدیشون. غافل بشی نیشت زدن. ببینی، کارشون تمومه» یزدان گفت: «آره عقرب اینطوریه ولی مار دوشاخ نه...» گفتم: «یکیشون رو میگیرم» گفت: «میگیری!» گفتم: «هوم! بذار سروکلهشون پیدا بشه» و اشاره کردم به شیشه بزرگ مربایی که گوشه چادر بود و گفتم: «میندازم این تو و میبرم تهران...» گفت: «زر میزنی.»
زر نزده بودم. بعد از طوفان یک مار دوشاخ گرفتم که به کابوس زندگیام تبدیل شد و تا هنوز که سی وپنج سال از آن ماجرا میگذرد، گاه نیمهشبها از خواب میپرم و به ماری فکر میکنم که آن را گرفتم و چپاندم توی شیشه مربا و ناخواسته، شاید هم خواسته شکنجهاش کردم. مار شاخدار واقعا شاخ داشت. دو شاخ بهاندازه زگیل بالای سرش بود و مابقی سرش هم چشم بود و دهان. دهانش را که باز میکرد و فشار میداد به شیشه مربا، میتوانستیم از پشت شیشه نیش و تهِ حلقش را ببینیم. یزدان گفت: «یه فکری بکن واسه این سگپدر...» به مار میگفت سگپدر، زدم زیر خنده. هیچ فکری نمیتوانستم بکنم. شیشه را گذاشته بودم روی جعبه خالی مهمات و نمیدانستم با مار دوشاخی که بهزور چپانده بودم توی آن چهکار کنم. یک اشتباه محاسباتی کوچک؛ اندازهنبودن مار و شیشه کار دستم داده بود. مار با خشم دهانش را باز میکرد، جایش تنگ بود امکان پیچوتاب نداشت. یزدان گفت: «ببریم بیندازیمش پشت تپهها.» میترسیدیم یک جوری نجات پیدا کند و بیاید سراغمان. گفتم: «در شیشه رو باز کنیم بذاریم بره.» اما دیگر بعد از این همه شکنجه جرئت چنین کاری نداشتیم، فقط گفتم ببریم که چیزی گفته باشم.
یزدان گفت: «بذاریمش بالای تپه و با گلوله بزنیمش. یا گلوله میخوره و میمیره یا آزاد میشه و میره» گفتم: «اگه زخمی شد؟» از بچگی، درست یا غلط شنیده بودم مار زخمی تا انتقام نگیرد ولکن نیست. مار توی شیشه کلافه و مچاله شده بود. حالا از ماری وحشت داشتیم که نهتنها میدیدمش بلکه درست جلوی چشممان بود. حالا دیدنش ترسناکتر بود. باید جلوی چشممان میماند تا خیالمان راحت باشد که نمیرود و برنمیگردد که انتقام بگیرد. یزدان گفت: «ناچار بشه خودش رو نیش میزنه» بعد گفت: «خیر سرمان آمدیم استراحت، گند زدی» گفتم: «فکرش رو نکرده بودم» و زل زدم به مار توی شیشه. یزدان وسایلش را از چادر برداشت و رفت. من ماندم توی چادر با ماری که اسیرم کرده بود. شب، زیر نور فانوس پوستِ تنش میدرخشید. تکیه دادم به پتوهای دور چادر و منتظر نشستم تا بالاخره از بیهوایی و تنگی جا بمیرد یا اینکه خودش را نیش بزند. بیابان یکدست شب بود با ستارههای درخشان. سکوت شیشهایِ شب با هیچ توپ و خمپارهای نمیشکست. ستاره، خنکی شب و بیابان جان میداد برای پیادهروی، اگر این مار نبود. میترسیدم بخوابم. تکیه دادم به کپه پتوهای دور چادر و زل زدم به مار. نفهمیدم کِی
شیشه واژگون و درش باز شده بود. مار آرام بیرون میخزید و من از وحشت خشکم زده بود حتی نمیتوانستم انگشتان دستم را تکان بدهم یا فریاد بزنم. فقط چشم بودم، چشمی روی تنی لغزنده که از روی جعبههای مهمات پایین میسُرید و به طرفم میآمد. بدنش را با شعف پیچوتاب میداد و شاخهای بالای چشمانش را میجنباند. آمد طرفم. تکان نمیخوردم. از پاهایم خودش را بالا کشید. روی سینهام بود. چرا نیشم نمیزد؟ از گردنم بالا رفت سرش را توی سوراخ گوشم کرد، انگار داشت میرفت توی کاسه سرم، فریاد زدم و از خواب پریدم. سپیده زده بود. از چادر زدم بیرون. آفتابنزده بچهها جلوی منبع آب، توی خنکی هوا فوتبال بازی میکردند و فریاد شادیشان هوا بود. نرمهبادی میآمد. لرزیدم. تازه فهمیدم تنم خیس عرق است. برگشتم شیشه مربا را بردارم و از شرش خلاص شوم. نمیتوانستم دیگر این عذاب را تحمل کنم. داخل چادر هنوز تاریک بود. فتیله فانوس را بالا کشیدم. چادر زرد شد. مار توی شیشه بود و دهان بازش را فشار میداد به شیشه. نگاهش کردم، اما تکان نمیخورد. مرده بود، و شاید هم خودش را به مردن زده بود. شیشه را تکان دادم. نه، مرده بود انگار. شیشه را سر و ته کردم اما باز
حالتش بههم نخورد. مرده بود. اسلحهام را برداشتم. رفتم پشت تپهها. صدای بازی بچهها میآمد. در شیشه را با ترس باز کردم و پرتش کردم دورتر و منتظر ماندم از شیشه بیرون بزند. اما هوای دلانگیز صبح هم مار را وسوسه نکرد تا از محبسش بیرون بیاید. مطمئن شدم مرده. اما برای اینکه خیالم راحت شود، رگبار بستم روی آن، شیشه پودر شد و تن مار تکهتکه. فهمیدم بچهها از بازی دست کشیدند، دیگر صدایشان نمیآمد. دشت باز سکوت شده بود، بعد از چند دقیقه نعرههای سرگروهبان را شنیدیم: «کی شلیک کرد؟» دوباره برای پرسوجو دشت ساکت شد و باز سرگروهبان فریاد زد: «رسولی! مردک روانی چرا نمیذاری بخوابیم؟»
باز سکوت شد. دوباره صدای شادی بچهها آمد. نشستم روی شنها و زل زدم به لاشه مار که یک اشتباه محاسباتی سرنوشت ما را در جهت خلاف هم رقم زده بود.
یزدان گفت: «اومدیم استراحت خیر سرمون.» بیچاره راست میگفت. حق داشت، اما چه استراحتی! بعد از ماهها از خط مقدم، زیر توپ و خمپاره جمعمان کردند و آوردند توی بیابانی که تا چشم کار میکرد رمل داغ بود. نرمهبادی که میآمد دانههای شن روی تن زمین سُر میخورد و بیابان دریایی مواج میشد با موجهای شنی. با طوفان شن میچپیدیم توی چادرهای برزنتی و گوش میسپردیم به زوزه باد و از دریچه توری چادر چشم میدوختیم به بیابان که در گردباد شن گم میشد و دیگر هیچ وسعتی نداشت، وسعتهای زندگی ما بهاندازه چادرمان بود که هر لحظه بیم آن میرفت روی سرمان آوار شود. آمده بودیم استراحت خیر سرمان. ساعتها و ساعتها طوفانِ شن چادرنشینمان میکرد و ناچار از حبس در یکجا، کلافه میشدیم و دلمان لک میزد برای بیرونرفتن و انگار حالا چه بود بیرون. رمل بود و رمل بود و رمل. با آفتابی که دانههای شن را چنان برشته میکرد که محال بود بتوانی چند قدم پابرهنه روی زمین راه بروی و ناچار نشوی برقصی. یزدان گفت: «مارهای دوشاخ بعد از طوفان سروکلهشون پیدا میشه.» انگار میخواست ساعت و ساعتها حبسشدن توی چادر را برای خودش توجیه کند و از سختیِ انتظار
بکاهد. بعد از طوفانِ شن مار دوشاخ، عقرب و رُتیل از زیر شنها بیرون میآمدند و شبها وحشت میکردیم دست به کیسهخواب و پتوهایمان بزنیم، میترسیدیم لای آنها مار و عقرب پنهان شده باشد. گفتم: «مار و عقرب ترس نداره، ترسش تا وقتییه که ندیدیشون. غافل بشی نیشت زدن. ببینی، کارشون تمومه» یزدان گفت: «آره عقرب اینطوریه ولی مار دوشاخ نه...» گفتم: «یکیشون رو میگیرم» گفت: «میگیری!» گفتم: «هوم! بذار سروکلهشون پیدا بشه» و اشاره کردم به شیشه بزرگ مربایی که گوشه چادر بود و گفتم: «میندازم این تو و میبرم تهران...» گفت: «زر میزنی.»
زر نزده بودم. بعد از طوفان یک مار دوشاخ گرفتم که به کابوس زندگیام تبدیل شد و تا هنوز که سی وپنج سال از آن ماجرا میگذرد، گاه نیمهشبها از خواب میپرم و به ماری فکر میکنم که آن را گرفتم و چپاندم توی شیشه مربا و ناخواسته، شاید هم خواسته شکنجهاش کردم. مار شاخدار واقعا شاخ داشت. دو شاخ بهاندازه زگیل بالای سرش بود و مابقی سرش هم چشم بود و دهان. دهانش را که باز میکرد و فشار میداد به شیشه مربا، میتوانستیم از پشت شیشه نیش و تهِ حلقش را ببینیم. یزدان گفت: «یه فکری بکن واسه این سگپدر...» به مار میگفت سگپدر، زدم زیر خنده. هیچ فکری نمیتوانستم بکنم. شیشه را گذاشته بودم روی جعبه خالی مهمات و نمیدانستم با مار دوشاخی که بهزور چپانده بودم توی آن چهکار کنم. یک اشتباه محاسباتی کوچک؛ اندازهنبودن مار و شیشه کار دستم داده بود. مار با خشم دهانش را باز میکرد، جایش تنگ بود امکان پیچوتاب نداشت. یزدان گفت: «ببریم بیندازیمش پشت تپهها.» میترسیدیم یک جوری نجات پیدا کند و بیاید سراغمان. گفتم: «در شیشه رو باز کنیم بذاریم بره.» اما دیگر بعد از این همه شکنجه جرئت چنین کاری نداشتیم، فقط گفتم ببریم که چیزی گفته باشم.
یزدان گفت: «بذاریمش بالای تپه و با گلوله بزنیمش. یا گلوله میخوره و میمیره یا آزاد میشه و میره» گفتم: «اگه زخمی شد؟» از بچگی، درست یا غلط شنیده بودم مار زخمی تا انتقام نگیرد ولکن نیست. مار توی شیشه کلافه و مچاله شده بود. حالا از ماری وحشت داشتیم که نهتنها میدیدمش بلکه درست جلوی چشممان بود. حالا دیدنش ترسناکتر بود. باید جلوی چشممان میماند تا خیالمان راحت باشد که نمیرود و برنمیگردد که انتقام بگیرد. یزدان گفت: «ناچار بشه خودش رو نیش میزنه» بعد گفت: «خیر سرمان آمدیم استراحت، گند زدی» گفتم: «فکرش رو نکرده بودم» و زل زدم به مار توی شیشه. یزدان وسایلش را از چادر برداشت و رفت. من ماندم توی چادر با ماری که اسیرم کرده بود. شب، زیر نور فانوس پوستِ تنش میدرخشید. تکیه دادم به پتوهای دور چادر و منتظر نشستم تا بالاخره از بیهوایی و تنگی جا بمیرد یا اینکه خودش را نیش بزند. بیابان یکدست شب بود با ستارههای درخشان. سکوت شیشهایِ شب با هیچ توپ و خمپارهای نمیشکست. ستاره، خنکی شب و بیابان جان میداد برای پیادهروی، اگر این مار نبود. میترسیدم بخوابم. تکیه دادم به کپه پتوهای دور چادر و زل زدم به مار. نفهمیدم کِی
شیشه واژگون و درش باز شده بود. مار آرام بیرون میخزید و من از وحشت خشکم زده بود حتی نمیتوانستم انگشتان دستم را تکان بدهم یا فریاد بزنم. فقط چشم بودم، چشمی روی تنی لغزنده که از روی جعبههای مهمات پایین میسُرید و به طرفم میآمد. بدنش را با شعف پیچوتاب میداد و شاخهای بالای چشمانش را میجنباند. آمد طرفم. تکان نمیخوردم. از پاهایم خودش را بالا کشید. روی سینهام بود. چرا نیشم نمیزد؟ از گردنم بالا رفت سرش را توی سوراخ گوشم کرد، انگار داشت میرفت توی کاسه سرم، فریاد زدم و از خواب پریدم. سپیده زده بود. از چادر زدم بیرون. آفتابنزده بچهها جلوی منبع آب، توی خنکی هوا فوتبال بازی میکردند و فریاد شادیشان هوا بود. نرمهبادی میآمد. لرزیدم. تازه فهمیدم تنم خیس عرق است. برگشتم شیشه مربا را بردارم و از شرش خلاص شوم. نمیتوانستم دیگر این عذاب را تحمل کنم. داخل چادر هنوز تاریک بود. فتیله فانوس را بالا کشیدم. چادر زرد شد. مار توی شیشه بود و دهان بازش را فشار میداد به شیشه. نگاهش کردم، اما تکان نمیخورد. مرده بود، و شاید هم خودش را به مردن زده بود. شیشه را تکان دادم. نه، مرده بود انگار. شیشه را سر و ته کردم اما باز
حالتش بههم نخورد. مرده بود. اسلحهام را برداشتم. رفتم پشت تپهها. صدای بازی بچهها میآمد. در شیشه را با ترس باز کردم و پرتش کردم دورتر و منتظر ماندم از شیشه بیرون بزند. اما هوای دلانگیز صبح هم مار را وسوسه نکرد تا از محبسش بیرون بیاید. مطمئن شدم مرده. اما برای اینکه خیالم راحت شود، رگبار بستم روی آن، شیشه پودر شد و تن مار تکهتکه. فهمیدم بچهها از بازی دست کشیدند، دیگر صدایشان نمیآمد. دشت باز سکوت شده بود، بعد از چند دقیقه نعرههای سرگروهبان را شنیدیم: «کی شلیک کرد؟» دوباره برای پرسوجو دشت ساکت شد و باز سرگروهبان فریاد زد: «رسولی! مردک روانی چرا نمیذاری بخوابیم؟»
باز سکوت شد. دوباره صدای شادی بچهها آمد. نشستم روی شنها و زل زدم به لاشه مار که یک اشتباه محاسباتی سرنوشت ما را در جهت خلاف هم رقم زده بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.