|

گزارش یک گفت‌وگو با پرویز دوایی

سلام مرا به دوستان برسان

احمد طالبی‌نژاد

هالو؟
‌سلام آقای دوایی! احمد طالبی‌نژاد هستم از تهران.
به ... سلام آقای طالبی‌نژاد. چه عجب یاد ما کردید؟
‌ما همیشه به یاد شما هستیم قربان. شما پیش‌کسوت و مرشد ما بوده‌اید و هستید.
خواهش دارم. من مخلص شما و همه دوستان منتقد و نویسنده هستم.
و به‌این‌ترتیب، مکالمه من با پرویز دوایی به قصد آماده‌کردن وی برای تن‌دادن به گفت‌وگو با روزنامه «شرق» آغاز شد. از حال و احوال و یادی از دوستان مشترک رسیدیم به پیشنهاد من برای مصاحبه.
من قبلا هم به دوستان جوانم گفته‌ام که سال‌هاست گفت‌وگو نمی‌کنم. اصلا شما در کل مطبوعات سینمایی ایران بگردید، اگر گفت‌وگویی با من پیدا شد، خبرم کنید. سالی یک بهاریه برای مجله فیلم می‌نویسم و دیگر هیچ. در این گوشه دنج دنیا نشسته‌ام و سرم به کار خودم مشغول است. مخصوصا این اواخر که حال خوشی هم ندارم.
‌ من هم می‌خواهم درباره همین چیز‌ها حرف بزنیم. اینکه چه می‌کنید، چه می‌خوانید؟ و...
راستش را بخواهی، تقریبا هیچ کاری که مربوط به سینما باشد، نمی‌کنم. پیری از راه رسیده. تو خودت هم که خیلی جوان نیستی و می‌دانی که آدم در این سن‌وسال کم‌حوصله می‌شود.
‌ولی ما همیشه عشق به سینما و نفس‌کشیدن در این فضا را از شما یاد گرفته‌ایم.
می‌خواستم از او بپرسم، این همه سال دوری از وطن و دوستان قدیم که متأسفانه یکی‌یکی هم از دست می‌روند، او را به صرافت بازگشت به ایران نینداخته؟ ولی فکر کردم این چه پرسشی است؟ که از قدیم گفته‌‌اند، «کجا خوش است، آنجا که دل خوش است. لابد دوایی در پراگ با آن زیبایی‌های مسحور‌کننده‌اش که بنده فقط وصفش را شنیده و عکسش را دیده‌ام، خوش است؛ ولی ذهنم وسوسه می‌کند که بپرسم:
‌آیا تصمیمی مبنی بر بازگشت یا بازدید از وطن ندارید؟
ببین طالبی‌نژاد عزیز. برای فرار از همین پرسش‌هاست که گفت‌وگو نمی‌کنم. روزی روزگاری بود و ما‌ها هم عاشق سینما بودیم و دل‌ودماغی هم داشتیم. حاصل تجربه‌های عاشقانه من و ما با سینما و وطن هم شده است مجموعه مقالات و خاطرات و چند کتاب که درآورده‌ام و آن روز و روزگار هم گذشت و ما هم پابه‌پای روزگار پیر شدیم و رفت پی‌ کارش.
دو سال پیش جلد دوم کتاب خاطرات ایوب شهبازی با نام «حکایت مردان خاکستری سینما» که روایتی عامیانه از تاریخ سینما به‌ویژه سالن‌های سینما در ایران است درآمد که هر دو- دوایی و من- بر آن مقدمه نوشته‌ایم؛ و یک آن شرمنده شدم چرا یک جلد از کتاب خاطراتم (از شما چه پنهان) را برایش نفرستاده‌ام. هرچند روایت من از سینما، با روایت‌های عاشقانه استاد، تومنی هفت‌صنار تفاوت دارد.
‌ولی شما که ماشاءالله از ما جوان‌ترید.
نه دیگر. نوبت شماهاست. باور کن اغراق نمی‌کنم. من وقتی مجله فیلم به دستم می‌رسد، اول دنبال اسم شما‌ها می‌گردم. تو، هوشنگ گلمکانی، ایرج کریمی و دیگران.
‌ایرج که رفت و ما هم در نوبتیم. دور، دور جوان‌هاست. ما هم اینجا دلمان خوش است که شماره نوروزی مجله فیلم منتشر شود و بهاریه شما را بخوانیم.
آن اوایل او تنها بهاریه‌نویس مجله فیلم بود و البته خود مجله هم تنها نشریه سینمایی. حالا و در این سال‌های اخیر، همه بهاریه می‌نویسند؛ اما تنها یکی هست که بهاریه‌هایش همسنگ و گاه فراتر از دوایی است؛ کیومرث پوراحمد؛ که گاه تلخ‌ترین و بهترین بهاریه‌ها را می‌نویسد اما نگاه همه به نوشته‌های دوایی است. هرچند او دراین‌باره تواضع به خرج می‌دهد.
باور کن اغراق نمی‌کنم. الان منتقدان خوبی داریم. زمان ما چند نفری بیشتر نبودند.
‌ ولی آن سال‌ها سینما جایگاه بهتری در اذهان عمومی هم‌نسلان شما و ما داشت و دارد.
و این مکالمه دوستانه که بیشترش به احوالپرسی و تعارف گذشت تا یک گفت‌وگوی سینمایی برای چاپ، همین‌طور ادامه پیدا کرد. درباره نقش منتقدان در توسعه فرهنگ سینما در آن سال‌ها و شکوه و جلال سالن‌های سینما و دوایی گفت این روزها حال خوشی ندارد «عیال»ش بیمار است و او تیمارداری می‌کند و کمتر به کار دیگری می‌رسد. بیش از 40 سال است که از موطن خود دورافتاده و خودخواسته غربت‌نشینی را برگزیده اما همچنان دل در گرو سینمای ایران هم دارد. برخی دوستان همکار یا سینماگر که در این سال‌ها در پراگ به دیدارش رفته‌‌اند، از روحیه مقاوم و عشق پایدارش به سینما گفته‌‌اند و اینکه تحولات سینمای ایران را هم در حد مقدور دنبال می‌کند.
راستی چرا سری به این‌طرف‌ها نمی‌زنی؟ خیلی‌ها آمده‌اند.
‌راستش وُسع ما به سفر پراگ نمی‌رسد آقای دوایی.
خب مگر نمی‌شود از طریق جشنواره کارلو ویواری بیایی این‌طرف‌ها.
‌می‌شود ولی... بگذریم. به‌هرحال یادتان باشد که هنوز هم نام شما بر تارک ادبیات سینمایی ما می‌درخشد. حتی خاطرات شما هم می‌تواند بخشی از تاریخ شفاهی سینمای ایران یا بهتر بگویم سینما در ایران باشد. هر جا هستید پایدار باشد. حالا اجازه می‌دهید گزارش کوتاهی از این گفت‌وگوی دوستانه را بنویسم؟
(خنده) ممنونم و تشکر می‌کنم که به یاد من هستید. سلام من را به دوستان برسان.

هالو؟
‌سلام آقای دوایی! احمد طالبی‌نژاد هستم از تهران.
به ... سلام آقای طالبی‌نژاد. چه عجب یاد ما کردید؟
‌ما همیشه به یاد شما هستیم قربان. شما پیش‌کسوت و مرشد ما بوده‌اید و هستید.
خواهش دارم. من مخلص شما و همه دوستان منتقد و نویسنده هستم.
و به‌این‌ترتیب، مکالمه من با پرویز دوایی به قصد آماده‌کردن وی برای تن‌دادن به گفت‌وگو با روزنامه «شرق» آغاز شد. از حال و احوال و یادی از دوستان مشترک رسیدیم به پیشنهاد من برای مصاحبه.
من قبلا هم به دوستان جوانم گفته‌ام که سال‌هاست گفت‌وگو نمی‌کنم. اصلا شما در کل مطبوعات سینمایی ایران بگردید، اگر گفت‌وگویی با من پیدا شد، خبرم کنید. سالی یک بهاریه برای مجله فیلم می‌نویسم و دیگر هیچ. در این گوشه دنج دنیا نشسته‌ام و سرم به کار خودم مشغول است. مخصوصا این اواخر که حال خوشی هم ندارم.
‌ من هم می‌خواهم درباره همین چیز‌ها حرف بزنیم. اینکه چه می‌کنید، چه می‌خوانید؟ و...
راستش را بخواهی، تقریبا هیچ کاری که مربوط به سینما باشد، نمی‌کنم. پیری از راه رسیده. تو خودت هم که خیلی جوان نیستی و می‌دانی که آدم در این سن‌وسال کم‌حوصله می‌شود.
‌ولی ما همیشه عشق به سینما و نفس‌کشیدن در این فضا را از شما یاد گرفته‌ایم.
می‌خواستم از او بپرسم، این همه سال دوری از وطن و دوستان قدیم که متأسفانه یکی‌یکی هم از دست می‌روند، او را به صرافت بازگشت به ایران نینداخته؟ ولی فکر کردم این چه پرسشی است؟ که از قدیم گفته‌‌اند، «کجا خوش است، آنجا که دل خوش است. لابد دوایی در پراگ با آن زیبایی‌های مسحور‌کننده‌اش که بنده فقط وصفش را شنیده و عکسش را دیده‌ام، خوش است؛ ولی ذهنم وسوسه می‌کند که بپرسم:
‌آیا تصمیمی مبنی بر بازگشت یا بازدید از وطن ندارید؟
ببین طالبی‌نژاد عزیز. برای فرار از همین پرسش‌هاست که گفت‌وگو نمی‌کنم. روزی روزگاری بود و ما‌ها هم عاشق سینما بودیم و دل‌ودماغی هم داشتیم. حاصل تجربه‌های عاشقانه من و ما با سینما و وطن هم شده است مجموعه مقالات و خاطرات و چند کتاب که درآورده‌ام و آن روز و روزگار هم گذشت و ما هم پابه‌پای روزگار پیر شدیم و رفت پی‌ کارش.
دو سال پیش جلد دوم کتاب خاطرات ایوب شهبازی با نام «حکایت مردان خاکستری سینما» که روایتی عامیانه از تاریخ سینما به‌ویژه سالن‌های سینما در ایران است درآمد که هر دو- دوایی و من- بر آن مقدمه نوشته‌ایم؛ و یک آن شرمنده شدم چرا یک جلد از کتاب خاطراتم (از شما چه پنهان) را برایش نفرستاده‌ام. هرچند روایت من از سینما، با روایت‌های عاشقانه استاد، تومنی هفت‌صنار تفاوت دارد.
‌ولی شما که ماشاءالله از ما جوان‌ترید.
نه دیگر. نوبت شماهاست. باور کن اغراق نمی‌کنم. من وقتی مجله فیلم به دستم می‌رسد، اول دنبال اسم شما‌ها می‌گردم. تو، هوشنگ گلمکانی، ایرج کریمی و دیگران.
‌ایرج که رفت و ما هم در نوبتیم. دور، دور جوان‌هاست. ما هم اینجا دلمان خوش است که شماره نوروزی مجله فیلم منتشر شود و بهاریه شما را بخوانیم.
آن اوایل او تنها بهاریه‌نویس مجله فیلم بود و البته خود مجله هم تنها نشریه سینمایی. حالا و در این سال‌های اخیر، همه بهاریه می‌نویسند؛ اما تنها یکی هست که بهاریه‌هایش همسنگ و گاه فراتر از دوایی است؛ کیومرث پوراحمد؛ که گاه تلخ‌ترین و بهترین بهاریه‌ها را می‌نویسد اما نگاه همه به نوشته‌های دوایی است. هرچند او دراین‌باره تواضع به خرج می‌دهد.
باور کن اغراق نمی‌کنم. الان منتقدان خوبی داریم. زمان ما چند نفری بیشتر نبودند.
‌ ولی آن سال‌ها سینما جایگاه بهتری در اذهان عمومی هم‌نسلان شما و ما داشت و دارد.
و این مکالمه دوستانه که بیشترش به احوالپرسی و تعارف گذشت تا یک گفت‌وگوی سینمایی برای چاپ، همین‌طور ادامه پیدا کرد. درباره نقش منتقدان در توسعه فرهنگ سینما در آن سال‌ها و شکوه و جلال سالن‌های سینما و دوایی گفت این روزها حال خوشی ندارد «عیال»ش بیمار است و او تیمارداری می‌کند و کمتر به کار دیگری می‌رسد. بیش از 40 سال است که از موطن خود دورافتاده و خودخواسته غربت‌نشینی را برگزیده اما همچنان دل در گرو سینمای ایران هم دارد. برخی دوستان همکار یا سینماگر که در این سال‌ها در پراگ به دیدارش رفته‌‌اند، از روحیه مقاوم و عشق پایدارش به سینما گفته‌‌اند و اینکه تحولات سینمای ایران را هم در حد مقدور دنبال می‌کند.
راستی چرا سری به این‌طرف‌ها نمی‌زنی؟ خیلی‌ها آمده‌اند.
‌راستش وُسع ما به سفر پراگ نمی‌رسد آقای دوایی.
خب مگر نمی‌شود از طریق جشنواره کارلو ویواری بیایی این‌طرف‌ها.
‌می‌شود ولی... بگذریم. به‌هرحال یادتان باشد که هنوز هم نام شما بر تارک ادبیات سینمایی ما می‌درخشد. حتی خاطرات شما هم می‌تواند بخشی از تاریخ شفاهی سینمای ایران یا بهتر بگویم سینما در ایران باشد. هر جا هستید پایدار باشد. حالا اجازه می‌دهید گزارش کوتاهی از این گفت‌وگوی دوستانه را بنویسم؟
(خنده) ممنونم و تشکر می‌کنم که به یاد من هستید. سلام من را به دوستان برسان.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.