گفتوگويي با میشل فوکو در سال 1979
معضل پناهجویان حاكي از مهاجرت عظیم قرن بیستویکم است
ترجمه: سهند ستاری
به نظر شما ریشه معضل پناهجویان ویتنامی در چيست؟
بیش از یک قرن است نیروهای نظامی، ازجمله فرانسه، ژاپن و آمریکا يكي پس از ديگري ویتنام را اشغال کردهاند و امروز ویتنام جنوبی سابق در اشغال ویتنام شمالی سابق است. بیشک، اشغال جنوب به وسیله شمال فرق دارد با آنچه در گذشته رخ داده، اما نباید فراموش کرد قدرت حاکم در ويتنام جنوبي همان قدرت شمال است. اشغالگريهای پياپي در يك قرن، نزاع و خصومت شدیدی بین مردم به وجود آورده. بسیاری از مردم با نیروهای اشغالگر همکاری کردهاند، ازجمله تاجرانی که با استعمارگران تجارت داشتند و مقامات منطقهای كه زیرنظر اشغالگران کار کردهاند. به دلیل این خصومتهای تاریخی، امروز بخشی از جمعیت، خود را متهم و مطرود میپندارند.
بسیاری از مردم در این تناقض گرفتار شدهاند: پیشتر بايد از وحدت ویتنام حمایت ميكردند و حالا معضل پناهندگان پيش آمده که پیامد آن است.
دولت حق ندارد بيقيدوشرط در مورد مرگ و زندگی مردم تصمیم بگیرد؛ چه مردم خودش چه مردم کشورهای دیگر. دلیل مخالفت با بمباران ویتنام به دست آمریکاییها همین مقاومت در برابر دولتی بود که میخواست حق بیقیدوشرط مرگ و زندگی را اعمال کند و اکنون نیز دلیلی است برای کمک به پناهجویان.
به نظر میرسد معضل پناهجویان کامبوجی با نمونه ویتنامی فرق دارد. نظر شما چیست؟
آنچه در کامبوج اتفاق افتاد در تاریخ مدرن کاملا بیسابقه است: دولت کامبوج مردم خودش را در مقیاسی که تابهحال دیده نشده قتلعام کرد. مابقي که جان سالم به در بردند تحت سلطه ارتشی قرار گرفتند که بهنحو وحشیانه و ویرانگری اعمال قدرت میکرد؛ ازاینرو، شرایط کامبوج با ویتنام فرق دارد، ولي باید توجه داشت جنبشهای همبستگی که در سراسر جهان در حمایت از پناهجویان جنوب شرق آسیا به راه افتادهاند، تفاوتهای تاریخی و سیاسی این وضعیتها را در نظر نمیگیرند. نباید به تحلیلهای تاریخی و سیاسی مسائل پناهجویان بیتفاوت بود، اما آنچه بیدرنگ باید انجام شود نجات جان مردمی است که در خطرند. چون همین حالا 40 هزار ویتنامی در دریای هندوچین سرگرداناند یا امواج آنها را به جزایر برده و در يك قدمي مرگاند. 40 هزار کامبوجی هم از تایلند برگردانده شده و در معرض خطر مرگاند. کمِکم، هر روز 80 هزار نفر در آستانه مرگاند. هیچ بحثی درباره تقسیم جهانی مسئولیتها، هیچ ادلهای درباره پیچیدگیهای سیاسی و اقتصادی کمک به پناهجویان نمیتواند توجیهی برای دولتها باشد که این انسانها را بر دروازههای مرگ رها کنند. در سالهای 1938 و 1939 یهودیان از
آلمان و اروپای مرکزی جان خود را برداشتند و گریختند، اما چون هیچکس آنها را نمیپذیرفت بسیاري مردند. 40 سال بعد، آیا دوباره صد هزار نفر را به کام مرگ میفرستیم؟
برای حل جهانی مسئله پناهندگی، کشورهایی که پناهجویان از آنجا میآیند، بهویژه ویتنام، باید سیاستهایشان را تغییر دهند. به نظر شما چطور میتوان به این راهحل جهانی رسید؟
درباره کامبوج، وضعیت وخیمتر از ویتنام است، بااینحال امید هست راهحلی در آینده نزدیک پیدا شود. میتوان تصور کرد شکلگیری دولتی که مورد پذيرش کامبوجیها باشد، راهی به حل بحران بگشاید، اما در ویتنام مسئله بسیار پیچیدهتر است. قدرت سیاسی در آنجا پيشاپيش تثبیت شده، اما این قدرت، بخشی از جمعیت را طرد میکند و درحالحاضر افراد طردشده اصلا نمیخواهند آنجا بمانند. دولت شرایطی به وجود آورده که در آن اين افراد مجبورند بهجای ماندن در ویتنام، شانس بقای خود را با خروج از طريق دریا بيازمايند؛ بنابراین روشن است ویتنام باید تحت فشار قرار گیرد تا این وضعیت را تغییر دهد، اما این «اعمال فشار» به چه معناست؟در کنفرانس سازمان ملل درباره پناهندگان در ژنو کشورهای عضو در حد توصیه و مشورت بر دولت ویتنام فشار آوردند. سپس دولت ویتنام امتیازاتی داد. مثلا دولت ویتنام پیشنهاد داده به جای رهاکردن افرادي که میخواهند کشور را در شرایط پرمخاطره ترک کنند و زندگيهايشان را به خطر بيندازند برایشان مراکز موقتي احداث کند؛ آنها هفتهها، ماهها و سالها آنجا ميمانند تا کشوری پیدا شود و بپذیردشان، اما این طرح به نحو غریبی به اردوگاههای کار
اجباری میماند.
مسئله پناهجوها بارها در گذشته رخ داده. به لحاظ تاریخی جنبه جدید موقعیت ویتنامیها چيست؟
در قرن بیستم پشت سر هم نسلکشی و آزار و اذیت قومی وجود داشته است. به نظرم در آینده نزدیک این معضلات و پدیدهها دوباره در قالبهای جدیدی تکرار خواهند شد؛ چون اولا، در سالهای اخیر تعداد دیکتاتورها بیشتر شده نه کمتر. مردمي كه نه در عرصه سياست امكان ظهور و بروز و نه تاب مقاومت و ایستادگی در برابر دیکتاتورها را دارند، انتخابي برايشان نميماند جز فرار از جهنمي كه برايشان ساخته شده. ثانیا، دولتهای پسااستعماری درون مرزهای دلبخواهي دوران استعمار به وجود آمدهاند که نتیجهاش ملغمهای از گروههای قومی، زبانی و مذهبی است. این امر به تنشی جدی میانجامد. در این کشورها، خصومت میان این گروهها مستعد انفجار است و منجر به جابهجايي انبوه جمعیت و فروپاشی دمودستگاه دولت میشود. ثالثا، قدرتهای اقتصادی پیشرفته که به نیروی کار جهان سوم و مابقي کشورهای در حال توسعه نیاز دارند، مهاجرانی از پرتغال، الجزایر یا آفریقا را به کار گرفتهاند. اما حالا این کشورها بهخاطر پیشرفتهای تکنولوژیک دیگر نیازی به واردات نیروی کار ندارند و برای بازگرداندن مهاجران در تلاشاند. همه این معضلات به ظهور صدها هزار یا میلیونها مهاجر منجر میشود.
مهاجرت ناگزیر دردناک، تراژیک و همراه با مرگ و کشتار است. نگرانم آنچه در ویتنام اتفاق میافتد، نه فقط دنبالهای از گذشته بلکه حاكي از آینده باشد.
منبع: progressivegeographies.com
به نظر شما ریشه معضل پناهجویان ویتنامی در چيست؟
بیش از یک قرن است نیروهای نظامی، ازجمله فرانسه، ژاپن و آمریکا يكي پس از ديگري ویتنام را اشغال کردهاند و امروز ویتنام جنوبی سابق در اشغال ویتنام شمالی سابق است. بیشک، اشغال جنوب به وسیله شمال فرق دارد با آنچه در گذشته رخ داده، اما نباید فراموش کرد قدرت حاکم در ويتنام جنوبي همان قدرت شمال است. اشغالگريهای پياپي در يك قرن، نزاع و خصومت شدیدی بین مردم به وجود آورده. بسیاری از مردم با نیروهای اشغالگر همکاری کردهاند، ازجمله تاجرانی که با استعمارگران تجارت داشتند و مقامات منطقهای كه زیرنظر اشغالگران کار کردهاند. به دلیل این خصومتهای تاریخی، امروز بخشی از جمعیت، خود را متهم و مطرود میپندارند.
بسیاری از مردم در این تناقض گرفتار شدهاند: پیشتر بايد از وحدت ویتنام حمایت ميكردند و حالا معضل پناهندگان پيش آمده که پیامد آن است.
دولت حق ندارد بيقيدوشرط در مورد مرگ و زندگی مردم تصمیم بگیرد؛ چه مردم خودش چه مردم کشورهای دیگر. دلیل مخالفت با بمباران ویتنام به دست آمریکاییها همین مقاومت در برابر دولتی بود که میخواست حق بیقیدوشرط مرگ و زندگی را اعمال کند و اکنون نیز دلیلی است برای کمک به پناهجویان.
به نظر میرسد معضل پناهجویان کامبوجی با نمونه ویتنامی فرق دارد. نظر شما چیست؟
آنچه در کامبوج اتفاق افتاد در تاریخ مدرن کاملا بیسابقه است: دولت کامبوج مردم خودش را در مقیاسی که تابهحال دیده نشده قتلعام کرد. مابقي که جان سالم به در بردند تحت سلطه ارتشی قرار گرفتند که بهنحو وحشیانه و ویرانگری اعمال قدرت میکرد؛ ازاینرو، شرایط کامبوج با ویتنام فرق دارد، ولي باید توجه داشت جنبشهای همبستگی که در سراسر جهان در حمایت از پناهجویان جنوب شرق آسیا به راه افتادهاند، تفاوتهای تاریخی و سیاسی این وضعیتها را در نظر نمیگیرند. نباید به تحلیلهای تاریخی و سیاسی مسائل پناهجویان بیتفاوت بود، اما آنچه بیدرنگ باید انجام شود نجات جان مردمی است که در خطرند. چون همین حالا 40 هزار ویتنامی در دریای هندوچین سرگرداناند یا امواج آنها را به جزایر برده و در يك قدمي مرگاند. 40 هزار کامبوجی هم از تایلند برگردانده شده و در معرض خطر مرگاند. کمِکم، هر روز 80 هزار نفر در آستانه مرگاند. هیچ بحثی درباره تقسیم جهانی مسئولیتها، هیچ ادلهای درباره پیچیدگیهای سیاسی و اقتصادی کمک به پناهجویان نمیتواند توجیهی برای دولتها باشد که این انسانها را بر دروازههای مرگ رها کنند. در سالهای 1938 و 1939 یهودیان از
آلمان و اروپای مرکزی جان خود را برداشتند و گریختند، اما چون هیچکس آنها را نمیپذیرفت بسیاري مردند. 40 سال بعد، آیا دوباره صد هزار نفر را به کام مرگ میفرستیم؟
برای حل جهانی مسئله پناهندگی، کشورهایی که پناهجویان از آنجا میآیند، بهویژه ویتنام، باید سیاستهایشان را تغییر دهند. به نظر شما چطور میتوان به این راهحل جهانی رسید؟
درباره کامبوج، وضعیت وخیمتر از ویتنام است، بااینحال امید هست راهحلی در آینده نزدیک پیدا شود. میتوان تصور کرد شکلگیری دولتی که مورد پذيرش کامبوجیها باشد، راهی به حل بحران بگشاید، اما در ویتنام مسئله بسیار پیچیدهتر است. قدرت سیاسی در آنجا پيشاپيش تثبیت شده، اما این قدرت، بخشی از جمعیت را طرد میکند و درحالحاضر افراد طردشده اصلا نمیخواهند آنجا بمانند. دولت شرایطی به وجود آورده که در آن اين افراد مجبورند بهجای ماندن در ویتنام، شانس بقای خود را با خروج از طريق دریا بيازمايند؛ بنابراین روشن است ویتنام باید تحت فشار قرار گیرد تا این وضعیت را تغییر دهد، اما این «اعمال فشار» به چه معناست؟در کنفرانس سازمان ملل درباره پناهندگان در ژنو کشورهای عضو در حد توصیه و مشورت بر دولت ویتنام فشار آوردند. سپس دولت ویتنام امتیازاتی داد. مثلا دولت ویتنام پیشنهاد داده به جای رهاکردن افرادي که میخواهند کشور را در شرایط پرمخاطره ترک کنند و زندگيهايشان را به خطر بيندازند برایشان مراکز موقتي احداث کند؛ آنها هفتهها، ماهها و سالها آنجا ميمانند تا کشوری پیدا شود و بپذیردشان، اما این طرح به نحو غریبی به اردوگاههای کار
اجباری میماند.
مسئله پناهجوها بارها در گذشته رخ داده. به لحاظ تاریخی جنبه جدید موقعیت ویتنامیها چيست؟
در قرن بیستم پشت سر هم نسلکشی و آزار و اذیت قومی وجود داشته است. به نظرم در آینده نزدیک این معضلات و پدیدهها دوباره در قالبهای جدیدی تکرار خواهند شد؛ چون اولا، در سالهای اخیر تعداد دیکتاتورها بیشتر شده نه کمتر. مردمي كه نه در عرصه سياست امكان ظهور و بروز و نه تاب مقاومت و ایستادگی در برابر دیکتاتورها را دارند، انتخابي برايشان نميماند جز فرار از جهنمي كه برايشان ساخته شده. ثانیا، دولتهای پسااستعماری درون مرزهای دلبخواهي دوران استعمار به وجود آمدهاند که نتیجهاش ملغمهای از گروههای قومی، زبانی و مذهبی است. این امر به تنشی جدی میانجامد. در این کشورها، خصومت میان این گروهها مستعد انفجار است و منجر به جابهجايي انبوه جمعیت و فروپاشی دمودستگاه دولت میشود. ثالثا، قدرتهای اقتصادی پیشرفته که به نیروی کار جهان سوم و مابقي کشورهای در حال توسعه نیاز دارند، مهاجرانی از پرتغال، الجزایر یا آفریقا را به کار گرفتهاند. اما حالا این کشورها بهخاطر پیشرفتهای تکنولوژیک دیگر نیازی به واردات نیروی کار ندارند و برای بازگرداندن مهاجران در تلاشاند. همه این معضلات به ظهور صدها هزار یا میلیونها مهاجر منجر میشود.
مهاجرت ناگزیر دردناک، تراژیک و همراه با مرگ و کشتار است. نگرانم آنچه در ویتنام اتفاق میافتد، نه فقط دنبالهای از گذشته بلکه حاكي از آینده باشد.
منبع: progressivegeographies.com
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.