تصور هر 2 طرف از فضای سیاسی صفر و یکی بود
عباس عبدی
نمیشود دستاوردهای تاریخی را در یک زمان محدود کسب و خلاصه کرد. کسب دانش و آگاهی اجتماعی نیز از طریق آموزش و انتقال و در زمان محدود ممکن نمیشود، اما میتوان از بخشهایی از تجربه تاریخی آگاهی به دست آورد. اتفاقاتی که در سال 78 رخ داد از فضای محدود کنشی سیاسی متأثر بود که پیش از آن وجود داشته است. به دلیل همان فضا، تصور هر دو طرف از کنش سیاسی، صفر و یکی بود. تصور بسیاری از فعالان سیاسی بر این بود که هرکس در آن مقطع زمانی حذف شود، تا ابد حذف خواهد شد و هر گروهی که پیروز انتخابات بود تا همیشه میتوانست بر اسب قدرت سوار شود. در چنین فضایی اگر هم فردی قصد داشت نظری برخلاف آنچه مطرح بود بیان کند، به نوعی در بین این دو دیدگاه گرفتار میشد. تمام این مباحث به این معنا نیست که کسی نباید آنطور سخن میگفت و مانند فضای همان زمان موضع میگرفت، اما بیان محدودیتهای مقطع تاریخی است. اما از سال 78 تاکنون تجربیات متفاوتی کسب شده است. دور دوم ریاستجمهوری آقای خاتمی، مجلس ششم، شورای شهر دوم و دوران دولتهای نهم و دهم و بالاخره انتخابات 88 و 92 بخشی از اتفاقات تاریخی و درسآموز این سالهاست. این رخدادها دو طرف را به این مهم رسانده است که از طریق انتخابات نمیتوان فرد یا گروهی را برای همیشه حذف کرد. این بدین معنا نیست که از طریق انتخابات نمیتوان هیچکاری انجام داد، بلکه انتخابات ظرف محدودی است که درون آن قدرت مانور متناسبی با ماهیت انتخابات وجود دارد. شما باید انتخابات را شبیه پیچگوشتی فرض کنید. با یک پیچگوشتی میتوان پیچهای خاصی را بسته یا باز کرد که سایز آن پیچ و پیچگوشتی با هم برابر یا در نهایت اندکی فاصله داشته باشند؛ تمام پیچهای موجود را نمیتوان با یک نوع پیچگوشتی باز کرد. انتخابات هم همین شرایط را دارد؛ آنچه در سال 1394 به وقوع پیوست نتیجه تجربیاتی است که به همگان ثابت کرد با ابزار انتخابات نمیتوان زمین و زمان را دستخوش تغییر کرد و نمیتوان کسی را حذف کرد، همچنان که کسی که پایگاه اجتماعی داشته باشد حذفشدنی نیست. همانکه در این 16 سال چندینبار قدرت در نهادهای مختلف انتخابی دستبهدست شد. اینکه گفته شود آیا سال 78 نمیتوانستیم مانند سال 94 عمل کنیم شاید گفتنش الان ساده باشد، ولی کمی دور از انتظار به نظر میرسد، اما پویایی یک جامعه در این است که بتواند از اتفاقات و رخدادها درس بگیرد و از تجربیات کسبشده استفاده کند. کشورهای منطقه این تجربیات را ندارند. بهتازگی در یادداشتی با عنوان «الگوی ایرانی و تجربه عربی» به این موضوع اشاره کردم که جوامع عربی تجربیات جامعه ایرانی را ندارند و شاید به همین دلیل نمیتوانند از این الگو استفاده کنند.
نمیشود دستاوردهای تاریخی را در یک زمان محدود کسب و خلاصه کرد. کسب دانش و آگاهی اجتماعی نیز از طریق آموزش و انتقال و در زمان محدود ممکن نمیشود، اما میتوان از بخشهایی از تجربه تاریخی آگاهی به دست آورد. اتفاقاتی که در سال 78 رخ داد از فضای محدود کنشی سیاسی متأثر بود که پیش از آن وجود داشته است. به دلیل همان فضا، تصور هر دو طرف از کنش سیاسی، صفر و یکی بود. تصور بسیاری از فعالان سیاسی بر این بود که هرکس در آن مقطع زمانی حذف شود، تا ابد حذف خواهد شد و هر گروهی که پیروز انتخابات بود تا همیشه میتوانست بر اسب قدرت سوار شود. در چنین فضایی اگر هم فردی قصد داشت نظری برخلاف آنچه مطرح بود بیان کند، به نوعی در بین این دو دیدگاه گرفتار میشد. تمام این مباحث به این معنا نیست که کسی نباید آنطور سخن میگفت و مانند فضای همان زمان موضع میگرفت، اما بیان محدودیتهای مقطع تاریخی است. اما از سال 78 تاکنون تجربیات متفاوتی کسب شده است. دور دوم ریاستجمهوری آقای خاتمی، مجلس ششم، شورای شهر دوم و دوران دولتهای نهم و دهم و بالاخره انتخابات 88 و 92 بخشی از اتفاقات تاریخی و درسآموز این سالهاست. این رخدادها دو طرف را به این مهم رسانده است که از طریق انتخابات نمیتوان فرد یا گروهی را برای همیشه حذف کرد. این بدین معنا نیست که از طریق انتخابات نمیتوان هیچکاری انجام داد، بلکه انتخابات ظرف محدودی است که درون آن قدرت مانور متناسبی با ماهیت انتخابات وجود دارد. شما باید انتخابات را شبیه پیچگوشتی فرض کنید. با یک پیچگوشتی میتوان پیچهای خاصی را بسته یا باز کرد که سایز آن پیچ و پیچگوشتی با هم برابر یا در نهایت اندکی فاصله داشته باشند؛ تمام پیچهای موجود را نمیتوان با یک نوع پیچگوشتی باز کرد. انتخابات هم همین شرایط را دارد؛ آنچه در سال 1394 به وقوع پیوست نتیجه تجربیاتی است که به همگان ثابت کرد با ابزار انتخابات نمیتوان زمین و زمان را دستخوش تغییر کرد و نمیتوان کسی را حذف کرد، همچنان که کسی که پایگاه اجتماعی داشته باشد حذفشدنی نیست. همانکه در این 16 سال چندینبار قدرت در نهادهای مختلف انتخابی دستبهدست شد. اینکه گفته شود آیا سال 78 نمیتوانستیم مانند سال 94 عمل کنیم شاید گفتنش الان ساده باشد، ولی کمی دور از انتظار به نظر میرسد، اما پویایی یک جامعه در این است که بتواند از اتفاقات و رخدادها درس بگیرد و از تجربیات کسبشده استفاده کند. کشورهای منطقه این تجربیات را ندارند. بهتازگی در یادداشتی با عنوان «الگوی ایرانی و تجربه عربی» به این موضوع اشاره کردم که جوامع عربی تجربیات جامعه ایرانی را ندارند و شاید به همین دلیل نمیتوانند از این الگو استفاده کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.