جنگ به روایت سلین
پیداشدن دستنوشتههایی از لویی فردینان سلین در تابستان سال 2021 خبری بزرگ برای ادبیات جهان بود. سه اثر از سلین که در زمان حیاتش مفقود شده بودند، سرانجام پیدا شدند و انتشارات گالیمار در بهار سال بعد از میان نسخههای یافتهشده اولین رمان را منتشر کرد: «جنگ». این رمان روایت لحظات حضور سلین جوان در جنگ است؛ تجربه زخمیشدن و بستریشدن و نیز سیر زوال کشورهایی که درگیر مضحکه جنگ شدهاند.
شرق: پیداشدن دستنوشتههایی از لویی فردینان سلین در تابستان سال 2021 خبری بزرگ برای ادبیات جهان بود. سه اثر از سلین که در زمان حیاتش مفقود شده بودند، سرانجام پیدا شدند و انتشارات گالیمار در بهار سال بعد از میان نسخههای یافتهشده اولین رمان را منتشر کرد: «جنگ». این رمان روایت لحظات حضور سلین جوان در جنگ است؛ تجربه زخمیشدن و بستریشدن و نیز سیر زوال کشورهایی که درگیر مضحکه جنگ شدهاند. سلین از جنجالیترین نویسندگان قرن بیستم است و هیاهوهای پیرامونش حتی پس از مرگش هم ادامه داشته است. پس از انتشار «جنگ» برخی منتقدان این اثر را از دیگر رمان بزرگ سلین یعنی «سفر به انتهای شب» مهمتر دانستند. «سفر به انتهای شب» نیز بهتازگی و پس از سالها با ترجمه فرهاد غبرایی منتشر شد. چند سال پیش نیز نقدی از جان استارک با ترجمه رضا علیزاده درباره همین رمان سلین منتشر شد که به شناخت بهتر او و سبک نویسندگیاش کمک میکند. «سفر به انتهای شب» در سال 1932 منتشر شد. در این زمان سلین سیوهشت سال داشت و با نام واقعیاش، دتوش، در درمانگاهی در شمال پاریس به طبابت مشغول بود. سلین این رمان را شبها و پس از فراغت از کار پزشکی نوشته و چهار سال طول کشیده بود تا رمان تمام شود. انتشار این رمان که با سروصدای زیادی همراه بود، مقطع جدیدی در زندگی سلین گشود؛ چراکه پس از آن دیگر امکان بازگشت به دوره ناشناختگی زمان دتوش وجود نداشت. از این نقطه به بعد سلین زندگی دوگانهای داشت که در یک سوی آن پزشکی معمولی بود و در سوی دیگر نویسندهای موفق که البته به خاطر سبک و زبان رمانهایش بسیاری او را رماننویسی غریزی میدانستند؛ اما استارک بیش از هر چیز در پی نشاندادن این است که سلین نه نویسندهای غریزی، بلکه نویسندهای است که با دقت و خودآگاهی بسیار بالا آثارش را نوشته و «به طرزی کامل و تابناک» چهرهای ادبی است. استارک میگوید «سفر به انتهای شب» کتابی نبود که کاملا بیسابقه باشد؛ چراکه شاید اصلا چنین کتابی وجود نداشته باشد؛ با این حال رمان سلین در دم و به صورت بنیادی چیزی را تغییر داد. رمان سلین تمرکزی مجدد بر گرایشهای نوشتاری مدرن بود که پیشتر محتاطانه و پراکنده انجام گرفته بود. سلین شش ماه پس از انتشار «سفر به انتهای شب» به امیل زولا ادای احترام میکند؛ اما استارک میگوید که او هیچ ارتباطی به زولا نداشت؛ چراکه سلین «وحشت خود را از دنیای مدرن با دیوانگیاش، سادیسمش و غریزه مرگ و تباهیاش» بیان کرده بود. زولا در نهایت نویسندهای خوشبین بود و به تغییر و اصلاحاتی که میتوانستند از تحولات سیاسی و اجتماعی حاصل شوند، دل بسته و امیدوار بود؛ اما سلین مطلقا چنین امیدی نداشت و در نتیجه «به شیوهای فاجعهگویانه و توهمآور مینوشت، نوشتاری که بسیار متفاوت از سبک ناتورالیسم بود و بیشتر مناسب تباهی علاجناپذیر زندگیهایی که در دور و اطراف خود میدید». انتشار «جنگ» بار دیگر سلین را مطرح کرد و اثری مهم به ادبیات قرن بیستم اضافه شد. در بخشی از این رمان میخوانیم: «گمانم تا پاسی از شب بعد همانجا افتاده بودم. گوش چپم با خون چسبیده بود به زمین، دهانم هم. بین گوش و دهان هیاهویی بود مهیب. در این هیاهو خوابم برده و بعدش باران زده، باران شدید. کرسوزن بغل دستم افتاده بود، دراز به دراز، خیس آب. یکی از دستهایم را بردم سمت تنش. لمس کردم. دست دیگرم را نمیتوانستم. نمیدانستم بازوی دیگرم کجاست. بالا میرفت، چرخی میزد در هوا و بعد صاف میافتاد پایین تا شانهام، همانجا که گوشتش زده بود بیرون. با کمترین تکانی هر بار نعرهام را درمیآورد و این از همه بدتر بود. بعدش، هرچند که هنوز فریادم هوا بود، هوار زدنم را بیشتر توانستم مهار کنم تا وحشت ولولهای را که مثل قطاری فرومیرفت توی سرم، به درونم. آشوبکردن هیچ فایده نداشت. اولبار بود که وسط شیرتوشیر خمپارههایی که زوزهکش رد میشد، وسط هر بلوایی که فکرش را بکنی، یعنی در وحشت کامل خوابیدم، نیمههوش. پس از آن دیگر هرگز بیهوشِ بیهوش نشدم مگر وقتی که زیر عمل بودم. از 14 دسامبر همیشه با همین ولوله خوفناک خوابیدهام. من جنگ را در سرم به دام انداختهام. جنگ در سرم زندانی شده».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.