فراخوانی به انقلاب جهانی
فاتحان و فرادستان نه فقط تاریخ را مینویسند بلکه ذهنیت تودههای مردم و فرودستان را هم شکل میدهند. این واقعیت بهخصوص در زمانهای که رسانهها تأثیر زیادی بر ذهن و طرز فکر مردم دارند، بیش از گذشته دیده میشود.
شرق: فاتحان و فرادستان نه فقط تاریخ را مینویسند بلکه ذهنیت تودههای مردم و فرودستان را هم شکل میدهند. این واقعیت بهخصوص در زمانهای که رسانهها تأثیر زیادی بر ذهن و طرز فکر مردم دارند، بیش از گذشته دیده میشود. بخشی از پاسخ این پرسش که چرا جزئیات زندگی و تولد و مرگ و علایق یک پادشاه یا ملکه موضوعی بهشدت جذاب است، به همین واقعیت برمیگردد. اینکه یک پادشاه یا ملکه به چه تفریحی علاقه داشته یا چه غذایی را بیشتر دوست داشته، موضوعی جذابتر است از اینکه عملکرد و تصمیمات مستقیم یا غیرمستقیم او چه تأثیری بر زندگی جمعیت کثیری از مردم در یک یا چند کشور داشته است. از سوی دیگر، جزئیات زندگی فرادستان باید برجسته باشد تا در سوی دیگر زندگی آنان که از میان مردم برخاستند و خواستار برهمزدن نظم موجود شدند، پوشیده بماند.
تام پین، یکی از آن چهرههایی است که برآمده از متن جامعه بود اما میخواست بر سرنوشت جامعه اثرگذار باشد. او متفکر سیاسی، روزنامهنگار و از نویسندگان پیشرو عصر جدید است. امروز از مرگ او بیش از 200 سال میگذرد و زندگینامههایی درباره او نوشته شده که یکی از آنها به قلم مارک فلیپ با ترجمه محمد قائد در نشر نو منتشر شده است.
در این کتاب شرح داده شده که تام پین تازه در 37سالگیاش قلم در دست گرفت و نهتنها عامه مردم را علیه اشرافیت و نظام موروثی (بهعنوان چیزهایی ضدعقلی، ضدخدایی و ضد بشری) میشوراند که شخصا عَلم طغیان عیله نظامهای سنتی برافراشت: «جدا از شخصیت آزادمنش و گرچه نامتعارف و بحثبرانگیزش، نکته مهم در آثار او این بود که تا آن زمان کمتر کسی با این درجه از حرارت و شور نه درباره عامه مردم، بلکه در باب مباحثی اساسی برای عامه مردم مطالبی همهفهم نوشته بود. امروز بیش از دویست سال پس از مرگ او، مثلا برای توضیح عدالت اجتماعی به زبان ساده، دشوار بتوان شیوهای کاملا متفاوت از سبک نیرومند و شورانگیزش یافت که به همان اندازه مؤثر افتد». کتاب «عقل سلیم» تام پین خواندهشدهترین رساله چاپی انقلاب آمریکا بود و «حقوق بشر» او مشهورترین دفاعیه انقلاب فرانسه بود- فراخوانی به انقلاب در سراسر جهان. او در راه اصول و عقایدش بسیار هزینه داد. در بریتانیا او را یاغی نامیدند و در فرانسه چیزی تا اعدام فاصله نداشت و در بازگشت به آمریکا آتئیست و ژاکوبن خواند شد و درواقع تلاش شد تا بدنام شود.
در زندگی تام پین، این نکتهای قابلتوجه است که چگونه و چه عواملی سبب شد که طناببافی گمنام و مأمور اداره عوارض به یک انقلابیِ بینالمللی در روزگار خودش تبدیل شود. این پرسشی است که بسیار از زندگینامهنویسانِ تام پین تلاش کردهاند به آن پاسخ بدهند و ارتباطی میان دو بخش مجزا از زندگی او پیدا کنند. مارک فیلپ دراینباره نوشته: «اما شواهد تاریخی برای این کار کفایت نمیکند و پین هرگز نکوشید ابهام سالهای نخست زندگیاش را بزداید. گویی فعالانه میکوشید از گذشتهاش در دنیای قدیم ببرد تا بتواند خویشتن را در دنیای جدید بازسازی کند. این کاملا قابل درک است. گذشتهاش چیزی بهتر از زندان نبود و او قاعدتا باید از فرصت گریختن از آن استقبال کرده باشد. دنیای جدید سرزمین فرصتها بود، بهخصوص که مجال میداد شخص زندگی را از نو شروع کند. گرچه میتوان درباره حد توان آدمها برای ایجاد تغییرهای بنیادی در شخصیت خویش بحث کرد، تأثیر مبارزات انقلابی را در شتاببخشیدن به دگرگونی کسانی که در آن شرکت کردهاند، نباید دستکم گرفت».
تام پین از پیشتازان نویسندگان و انقلابیون حرفهای عصر جدید و یکی از مشهورترین و موفقترین آنهاست که در این کتاب مراحل مختلف زندگی او مرور شده است.
تام پین/ مارک فیلپ/ ترجمه محمد قائد/ نشر نو
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.