|

بررسی پیشنهاد فروش هواپیمای روسی در گفت‌و‌گو با امیراحمدیان:

طرفین مذاکره با ایران به دنبال امتیازگیری هستند

شرق: بعد از توافق هسته‌ای و اجرای برجام، رقابت بین اعضای 1+5 برای توسعه روابط اقتصادی و سیاسی با ایران به جایی رسیده است که بلافاصله پس از انعقاد قرارداد ایرباس‌ها در جریان سفر روحانی به فرانسه، «دنیس مانتوروف» وزیر صنعت روسیه، از مذاکره برای فروش هواپیما به ایران خبر می‌دهد. به گفته او اکنون برای تولید مشترک قطعات هواپیمای «ام سی 21»، امکان خرید این هواپیمای مسافری و همچنین سوخو سوپرجت 100 با ایران در حال مذاکره هستند. حال اگر از کنار توان صنایع هوایی روس‌ها و جایگاه آنها در دنیا عبور کنیم، این سؤال باقی است که رقابت کشورهای غربی، روسیه و... برای دستیابی به بازارهای ایران چه اثری در عرصه‌های سیاسی و اقتصادی کشورمان خواهد داشت. همین تلاش‌های روسیه برای حفظ جایگاه و مراودات خود با کشورمان بهانه خوبی است تا چشم‌انداز روابط دو کشور را در فصل پسابرجام تصویر کنیم. این موضوع محور گفت‌وگوی ما با بهرام امیراحمدیان، کارشناس مسائل روسیه است.
‌دیروز وزیر صنعت روسیه از مذاکره با ایران برای فروش هواپیماهای ام‌سی 21 و سوخو سوپرجت 100 خبر داد؛ آیا این باب افزایش توسعه مناسبات با روس‌ها در فضای پسابرجام است؟
اینکه روسیه بعد از انعقاد قرارداد خرید ایرباس در جریان سفر رئیس‌جمهوری به فرانسه، به فکر فروختن هواپیما به ایران افتاده است را باید در کنار این نکته بررسی کرد که سال‌هاست آنها در پروازهای خارجی خود از هوایپماهای بویینگ و ایرباس استفاده می‌کنند. حتی در سال‌های اخیر در پروازهای داخلی نیز هواپیماهای روسی را کنار گذاشته‌اند. به اعتقاد من اگر صنعت هواپیماسازی این کشور از لحاظ فنی و ایمنی مناسب بود خودشان از هواپیمای روسی استفاده می‌کردند؛ بنابراین ورود روسیه به مذاکره برای فروش هواپیما بعد از آنکه ایران قرارداد بسیار مهمی بسته است، سؤال‌برانگیز است.
‌به نظر شما انگیزه روسیه از تلاش برای افزایش مراودات اقتصادی با ایران چیست؟ آنها به دنبال رقابت با غربی‌ها در فضای بعد از برجام هستند؟
روس‌ها با رکود مواجه هستند و تولید ناخالص آنها نسبت به سال قبل حدود 3.5 درصد کاهش پیدا کرده است؛ بنابراین تلاش می‌کنند که از این وضعیت خارج شوند. این به نظر مقامات ایران بستگی دارد که با آنها توافق کنند یا خیر.
‌فکر می‌کنید نظر ایران دراین‌زمینه چه خواهد بود؟
پیش‌از‌این نیز قراردادی امضا شده بود تا روسیه و ایران به‌صورت مشترک هواپیمای مسافربری بسازند اما در آن قرارداد نیز مشکلاتی برای ایران ایجاد کردند به‌همین‌دلیل فکر نمی‌کنم که ایران موافقت کند. شاید در شرایطی که ایران از سوی بازارهای اروپایی تحریم بود، روسیه می‌توانست برای خود جایی باز کند اما در شرایط بعد از برجام بعید است که ایران بخواهد از روسیه هواپیما وارد کند.
‌پس می‌توان این مذاکرات را رقابت روسیه با غربی‌ها در عرصه توسعه مناسبات اقتصادی با ایران در بستر پسابرجام تلقی کرد؟
بله، بعد از موفقیتی که ایران در عرصه دیپلماسی کسب کرد، کشورهای طرف مذاکره برای توسعه روابط خود با ایران در حال رقابت هستند. این رفتار مشابه رفتاری است که بعد از جنگ جهانی دوم صورت گرفت و کشورهای پیروز در ساختار شورای امنیت سازمان ملل برای خود حق وتو در نظر گرفتند. اکنون نیز طرفین مذاکره با ایران به دنبال امتیازگیری هستند؛ مسئله‌ای که این دو موقعیت را از هم متفاوت می‌کند آن است که ایران به دیپلماسی خود مدیون است و نه طرفین مذاکره.
‌به‌هرحال گسترش مناسبات اقتصادی بعد از برجام به توسعه روابط سیاسی خواهد انجامید، فکر می‌کنید آثار برجام در روابط ایران و روسیه چیست؟
اگرچه این کشور زمانی که پرونده ایران در شورای امنیت بود به تحریم‌ها علیه ایران رأی مثبت داد و هیچ‌وقت منافع ما را در نظر نگرفت اما تاکنون در روابط سیاسی با روسیه مشکلی نداشته‌ایم. روسیه که خودش در تحریم‌های ما دخیل بود از این فرصت بهره برد و روابط سیاسی و اقتصادی خود را با ما قطع نکرد؛ اما در چارچوب قطع‌نامه شورای امنیت اقداماتی داشتند که مثال آن توفق فروش اس- 300 به ایران و عدم پذیرش عضویت دائم ایران در سازمان همکاری‌های شانگهای است. آنها زمانی که روابط ما با غرب کاهش پیدا کرده بود، توانستند روابط خود را با ایران افزایش دهند.
‌روسیه در اقتصاد بدون تحریم ایران چقدر ظرفیت همکاری با ما دارد؟
روس‌ها ظرفیت اندکی برای روابط اقتصادی با ایران دارند؛ زیرا روسیه کشوری صنعتی‌- غیر از صنایع هواوفضا، صنایع سنگین و صنایع موشکی - نیست و نمی‌تواند نیازهای صنعتی ما را تأمین کند. در دوران تحریم نیز مراودات تجاری ایران و روسیه بین یک تا 1.2 میلیارد دلار بوده است؛ بنابراین باید نتیجه گرفت که این کشور ظرفیت محدودی برای مراوده تجاری با ایران دارد و در بخش‌هایی به کشورهای غربی نیازمند است. علاوه‌براین روسیه در دوران تحریم سامانه اس- 300 را نیز به ایران تحویل نداد؛ بنابراین اکنون که اروپا در حال نزدیک‌شدن به ایران است و شاهد افزایش سفر اروپایی‌ها از آلمان و... به ایران بوده‌ایم؛روسیه فکر می‌کند دستش از بازار ایران کوتاه شده و تلاش می‌کند که جایگاه خود را حفظ کند.
‌حفظ روابط روسیه و ایران در دوران تحریم به معنی تأثیرگذاری اندک برجام در این روابط است؟ برجام در حوزه سیاست چه اثری بر روابط دو کشور دارد؟
طبیعی است وقتی که ایران گزینه‌های زیادی برای تأمین نیازهای خود داشته باشد با درنظرگرفتن منافع ملی بهترین گزینه را انتخاب می‌کند. به‌این‌ترتیب اگر ایران به این نتیجه برسد که می‌تواند نیازهای خود را از اروپای‌غربی تأمین کند، به‌سوی روسیه نمی‌رود. ایران و روسیه برای تأمین نیازهای یكدیگر محدودیت‌هایی دارند اما در حوزه سیاسی کمی تفاوت وجود دارد.
‌چه تفاوتی؟
ایران به‌دنبال ایجاد روابط استراتژیک با روسیه است و روس‌ها در این شرایط به سمت توسعه روابط می‌روند اما در نهایت دو کشور به سمت همکاری‌های منطقه‌ای خواهند رفت.
‌مهم‌ترین اثرات برجام در روابط سیاسی ایران و روسیه، همکاری‌های منطقه‌ای است؟
ایران و روسیه بعد از برجام در خیلی از مسائل می‌توانند رقیب هم باشند. به‌عنوان‌مثال در بازارهای حاشیه‌ای قفقاز رقیب هم هستند. ایران در حوزه انرژی به‌خصوص در صادرات گاز - اگر غربی‌ها در حوزه گاز ایران سرمایه‌گذاری کنند- می‌تواند رقیب بزرگی برای روسیه باشد. به‌خاطر این محدودیت‌هاست که احتمالا سطح روابط ما با روسیه بیشتر از 10 درصد افزایش پیدا نمی‌کند اما روابط ما با روسیه به همین شکل حسنه ادامه خواهد یافت. روسیه نیز مانند دیگر همسایگان ما امکاناتی در اختیارمان گذاشته است و سعی می‌کنیم روابط خوبی داشته باشیم.
‌همکاری‌های خوب ایران و روسیه بیشتر در کدام زمینه‌ها خواهد بود؟
اخیرا گفته شده است که سامانه اس- 300 را- درحالی‌که به عربستان و سوریه اس- 400 می‌فروشد- تحویل خواهیم گرفت. در اجلاس آینده شانگهای هم ممکن است با پذیرش دائمی ایران مخالفت نکنند. همچنین در حوزه‌های امنیتی هم همکاری‌هایی خواهیم داشت. به‌عنوان‌مثال در حوزه‌های مربوط به دریای خزر از جمله قاچاق و دیگر حوزه‌های همکاری دو کشور، مبارزه با تروریسم در سوریه و عراق، مبارزه با مواد مخدر در افغانستان و... است.

شرق: بعد از توافق هسته‌ای و اجرای برجام، رقابت بین اعضای 1+5 برای توسعه روابط اقتصادی و سیاسی با ایران به جایی رسیده است که بلافاصله پس از انعقاد قرارداد ایرباس‌ها در جریان سفر روحانی به فرانسه، «دنیس مانتوروف» وزیر صنعت روسیه، از مذاکره برای فروش هواپیما به ایران خبر می‌دهد. به گفته او اکنون برای تولید مشترک قطعات هواپیمای «ام سی 21»، امکان خرید این هواپیمای مسافری و همچنین سوخو سوپرجت 100 با ایران در حال مذاکره هستند. حال اگر از کنار توان صنایع هوایی روس‌ها و جایگاه آنها در دنیا عبور کنیم، این سؤال باقی است که رقابت کشورهای غربی، روسیه و... برای دستیابی به بازارهای ایران چه اثری در عرصه‌های سیاسی و اقتصادی کشورمان خواهد داشت. همین تلاش‌های روسیه برای حفظ جایگاه و مراودات خود با کشورمان بهانه خوبی است تا چشم‌انداز روابط دو کشور را در فصل پسابرجام تصویر کنیم. این موضوع محور گفت‌وگوی ما با بهرام امیراحمدیان، کارشناس مسائل روسیه است.
‌دیروز وزیر صنعت روسیه از مذاکره با ایران برای فروش هواپیماهای ام‌سی 21 و سوخو سوپرجت 100 خبر داد؛ آیا این باب افزایش توسعه مناسبات با روس‌ها در فضای پسابرجام است؟
اینکه روسیه بعد از انعقاد قرارداد خرید ایرباس در جریان سفر رئیس‌جمهوری به فرانسه، به فکر فروختن هواپیما به ایران افتاده است را باید در کنار این نکته بررسی کرد که سال‌هاست آنها در پروازهای خارجی خود از هوایپماهای بویینگ و ایرباس استفاده می‌کنند. حتی در سال‌های اخیر در پروازهای داخلی نیز هواپیماهای روسی را کنار گذاشته‌اند. به اعتقاد من اگر صنعت هواپیماسازی این کشور از لحاظ فنی و ایمنی مناسب بود خودشان از هواپیمای روسی استفاده می‌کردند؛ بنابراین ورود روسیه به مذاکره برای فروش هواپیما بعد از آنکه ایران قرارداد بسیار مهمی بسته است، سؤال‌برانگیز است.
‌به نظر شما انگیزه روسیه از تلاش برای افزایش مراودات اقتصادی با ایران چیست؟ آنها به دنبال رقابت با غربی‌ها در فضای بعد از برجام هستند؟
روس‌ها با رکود مواجه هستند و تولید ناخالص آنها نسبت به سال قبل حدود 3.5 درصد کاهش پیدا کرده است؛ بنابراین تلاش می‌کنند که از این وضعیت خارج شوند. این به نظر مقامات ایران بستگی دارد که با آنها توافق کنند یا خیر.
‌فکر می‌کنید نظر ایران دراین‌زمینه چه خواهد بود؟
پیش‌از‌این نیز قراردادی امضا شده بود تا روسیه و ایران به‌صورت مشترک هواپیمای مسافربری بسازند اما در آن قرارداد نیز مشکلاتی برای ایران ایجاد کردند به‌همین‌دلیل فکر نمی‌کنم که ایران موافقت کند. شاید در شرایطی که ایران از سوی بازارهای اروپایی تحریم بود، روسیه می‌توانست برای خود جایی باز کند اما در شرایط بعد از برجام بعید است که ایران بخواهد از روسیه هواپیما وارد کند.
‌پس می‌توان این مذاکرات را رقابت روسیه با غربی‌ها در عرصه توسعه مناسبات اقتصادی با ایران در بستر پسابرجام تلقی کرد؟
بله، بعد از موفقیتی که ایران در عرصه دیپلماسی کسب کرد، کشورهای طرف مذاکره برای توسعه روابط خود با ایران در حال رقابت هستند. این رفتار مشابه رفتاری است که بعد از جنگ جهانی دوم صورت گرفت و کشورهای پیروز در ساختار شورای امنیت سازمان ملل برای خود حق وتو در نظر گرفتند. اکنون نیز طرفین مذاکره با ایران به دنبال امتیازگیری هستند؛ مسئله‌ای که این دو موقعیت را از هم متفاوت می‌کند آن است که ایران به دیپلماسی خود مدیون است و نه طرفین مذاکره.
‌به‌هرحال گسترش مناسبات اقتصادی بعد از برجام به توسعه روابط سیاسی خواهد انجامید، فکر می‌کنید آثار برجام در روابط ایران و روسیه چیست؟
اگرچه این کشور زمانی که پرونده ایران در شورای امنیت بود به تحریم‌ها علیه ایران رأی مثبت داد و هیچ‌وقت منافع ما را در نظر نگرفت اما تاکنون در روابط سیاسی با روسیه مشکلی نداشته‌ایم. روسیه که خودش در تحریم‌های ما دخیل بود از این فرصت بهره برد و روابط سیاسی و اقتصادی خود را با ما قطع نکرد؛ اما در چارچوب قطع‌نامه شورای امنیت اقداماتی داشتند که مثال آن توفق فروش اس- 300 به ایران و عدم پذیرش عضویت دائم ایران در سازمان همکاری‌های شانگهای است. آنها زمانی که روابط ما با غرب کاهش پیدا کرده بود، توانستند روابط خود را با ایران افزایش دهند.
‌روسیه در اقتصاد بدون تحریم ایران چقدر ظرفیت همکاری با ما دارد؟
روس‌ها ظرفیت اندکی برای روابط اقتصادی با ایران دارند؛ زیرا روسیه کشوری صنعتی‌- غیر از صنایع هواوفضا، صنایع سنگین و صنایع موشکی - نیست و نمی‌تواند نیازهای صنعتی ما را تأمین کند. در دوران تحریم نیز مراودات تجاری ایران و روسیه بین یک تا 1.2 میلیارد دلار بوده است؛ بنابراین باید نتیجه گرفت که این کشور ظرفیت محدودی برای مراوده تجاری با ایران دارد و در بخش‌هایی به کشورهای غربی نیازمند است. علاوه‌براین روسیه در دوران تحریم سامانه اس- 300 را نیز به ایران تحویل نداد؛ بنابراین اکنون که اروپا در حال نزدیک‌شدن به ایران است و شاهد افزایش سفر اروپایی‌ها از آلمان و... به ایران بوده‌ایم؛روسیه فکر می‌کند دستش از بازار ایران کوتاه شده و تلاش می‌کند که جایگاه خود را حفظ کند.
‌حفظ روابط روسیه و ایران در دوران تحریم به معنی تأثیرگذاری اندک برجام در این روابط است؟ برجام در حوزه سیاست چه اثری بر روابط دو کشور دارد؟
طبیعی است وقتی که ایران گزینه‌های زیادی برای تأمین نیازهای خود داشته باشد با درنظرگرفتن منافع ملی بهترین گزینه را انتخاب می‌کند. به‌این‌ترتیب اگر ایران به این نتیجه برسد که می‌تواند نیازهای خود را از اروپای‌غربی تأمین کند، به‌سوی روسیه نمی‌رود. ایران و روسیه برای تأمین نیازهای یكدیگر محدودیت‌هایی دارند اما در حوزه سیاسی کمی تفاوت وجود دارد.
‌چه تفاوتی؟
ایران به‌دنبال ایجاد روابط استراتژیک با روسیه است و روس‌ها در این شرایط به سمت توسعه روابط می‌روند اما در نهایت دو کشور به سمت همکاری‌های منطقه‌ای خواهند رفت.
‌مهم‌ترین اثرات برجام در روابط سیاسی ایران و روسیه، همکاری‌های منطقه‌ای است؟
ایران و روسیه بعد از برجام در خیلی از مسائل می‌توانند رقیب هم باشند. به‌عنوان‌مثال در بازارهای حاشیه‌ای قفقاز رقیب هم هستند. ایران در حوزه انرژی به‌خصوص در صادرات گاز - اگر غربی‌ها در حوزه گاز ایران سرمایه‌گذاری کنند- می‌تواند رقیب بزرگی برای روسیه باشد. به‌خاطر این محدودیت‌هاست که احتمالا سطح روابط ما با روسیه بیشتر از 10 درصد افزایش پیدا نمی‌کند اما روابط ما با روسیه به همین شکل حسنه ادامه خواهد یافت. روسیه نیز مانند دیگر همسایگان ما امکاناتی در اختیارمان گذاشته است و سعی می‌کنیم روابط خوبی داشته باشیم.
‌همکاری‌های خوب ایران و روسیه بیشتر در کدام زمینه‌ها خواهد بود؟
اخیرا گفته شده است که سامانه اس- 300 را- درحالی‌که به عربستان و سوریه اس- 400 می‌فروشد- تحویل خواهیم گرفت. در اجلاس آینده شانگهای هم ممکن است با پذیرش دائمی ایران مخالفت نکنند. همچنین در حوزه‌های امنیتی هم همکاری‌هایی خواهیم داشت. به‌عنوان‌مثال در حوزه‌های مربوط به دریای خزر از جمله قاچاق و دیگر حوزه‌های همکاری دو کشور، مبارزه با تروریسم در سوریه و عراق، مبارزه با مواد مخدر در افغانستان و... است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.