|

تعویق بررسی برنامه ششم و بودجه 95

نعمت احمدی-حقوق‌دان


ششمین برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور هم‌زمان با لایحه بودجه سال 95 تقدیم مجلس شد. لایحه‌ای که دورنمای توسعه کشور را در پنج سال آینده ترسیم می‌کند. اقتصاد ایران و به دنبال آن بودجه سالانه و نیز درون‌مایه برنامه توسعه پنج‌ساله ششم در بزنگاه تاریخی خاص به مجلس تقدیم شد. افت قیمت نفت تا مرز 30 دلار که در 11 سال گذشته بی‌سابقه بوده، تنش سیاسی بین ایران و عربستان که بعد از حوادث سال 64 و قتل‌عام حجاج ایرانی در مکه در این سال‌ها مشابه نداشته است، اجرائی‌شدن برجام که دورنمای جدید و افق تازه‌ای را برای کشور به ارمغان می‌آورد و دیگر مسائل اقتصادی و سیاسی، دولت قانون‌محور «تدبیر و امید» را بر سر دو راهی قرار داد؛ تقدیم لایحه بودجه سالانه در 15 آذر ماه بر اساس ماده 216 آیین‌نامه داخلی مجلس یا صبرکردن تا آخرین لحظه که سرنوشت برجام و نیز قیمت نفت در گذار تاریخی خود از معبر حوادث خاورمیانه به سکون قابل‌قبولی برسد. دراین‌میان راه دوم انتخاب شد. می‌دانیم دولت احمدی‌نژاد تقریبا در هیچ دوره از ادوار هشت‌ساله خود لایحه بودجه را به‌موقع تقدیم مجلس نکرد تا جایی که در سال‌های 92 و 91 و 90 به اجبار بودجه چنددوازدهم تصویب شد. آخرین لایحه بودجه دولت احمدی‌نژاد با 84 روز تأخیر تقدیم مجلس شد. با روی‌کارآمدن دولت روحانی، بودجه اولین سال، یعنی سال 93، در روز 17 آذر و بودجه سال 94 در 16 آذر تقدیم مجلس شد. امسال دولت با این قصد که لایحه بودجه سال 95 را به همراه لایحه برنامه توسعه ششم هم‌زمان به مجلس تقدیم کند کاری عاقلانه کرد تا تداخلی در برنامه توسعه ششم و بودجه سال 95 پیش نیاید. پرسش این است آیا مجلس، وقت کافی دارد تا در مدت باقی‌مانده سال، لوایح توسعه و بودجه سالانه را با هم تصویب کند؟
درحالی‌که اسامی کاندیداهای تأیید صلاحیت‌شده در هیأت‌های نظارت اعلام شده و همه منتظر نتیجه بررسی شکایات و رایزنی‌ها هستند، از مدت‌ها قبل فضای سیاسی کشور انتخاباتی شده است و توجه نمایندگانی که برای مجلس بعدی نام‌نویسی کرده‌‌اند به مسئله انتخابات هفتم اسفند جلب شده است. در این شرایط لایحه بودجه و برنامه ششم توسعه، جزء محور کاری نمایندگان نمی‌تواند باشد. حال باید دید برای هریک از لوایح ذکرشده چه مدتی در مجلس نیاز است تا مقدمات تصویب این لوایح فراهم شود.
تصویب برنامه توسعه: برابر ماده 214 آیین‌نامه داخلی مجلس رسیدگی به لوایح توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی یک ‌شوری است و به شرح زیر در مجلس بررسی می‌شود:
الف) نمایندگان از زمان چاپ و توزیع لایحه برنامه، در مدت پنج روز (بدون احتساب ایام تعطیل) پیشنهادات خود را درباره کلیات و جزئیات برنامه به کمیسیون تخصصی ذی‌ربط ارائه می‌کنند.
ب) کمیسیون‌های تخصصی مکلف‌اند حداکثر 10 روز پس از چاپ و توزیع لایحه، نسبت به بررسی مفاد برنامه شامل تبصره‌ها، جداول و ضمائم و نیز پیشنهادهای نمایندگان اقدام و گزارش خود را به کمیسیون تلفیق رسیدگی‌کننده ارائه کنند.
ج) کمیسیون تلفیق موظف است پس از پایان مهلت مذکور در بند (ب) به گزارش‌های کمیسیون تخصصی و کلیات و جزئیات برنامه و پیشنهادهای نمایندگان در حداکثر سه هفته رسیدگی و گزارش نهایی خود را به مجلس ارائه کنند.
سپس لایحه به صحن علنی می‌آید؛ یعنی عملا با حذف روزهای تعطیل یک دوره پنج‌روزه و یک دوره 10روزه و یک دوره 21روزه نیاز است که لایحه به صحن علنی بیاید و در صحن علنی هم بعد از گزارش کمیسیون تلفیق، ابتدا کلیات مورد بحث قرار می‌گیرد؛ در کلیات پنج نفر مخالف و پنج نفر موافق به ترتیب حداکثر هر نفر 15 دقیقه دیدگاه‌های خود را مطرح می‌کنند و پس از آن کمیسیون و دولت هرکدام حداکثر 45 دقیقه برای دفاع، زمان خواهند داشت و سپس کلیات برنامه رأی‌گیری خواهد شد. پس از تصویب کلیات، رسیدگی به جزئیات برنامه آغاز و مواد و تبصره‌ها و جداول برنامه به‌ترتیب رسیدگی می‌شود. چنانچه اصل، رأی نیاورد، موضوع برای رسیدگی مجدد به کمیسیون تلفیق برگشت داده خواهد شد.
جالب است بدانیم برابر بند «ز» ماده 214 آیین‌نامه داخلی مجلس، مهلت‌های 10روزه و 21روزه حسب مورد با تصویب هیأت‌رئیسه تا دوبرابر قابل افزایش است.
به باور نگارنده، لایحه برنامه ششم توسعه فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی در این مهلت کم، بهتر است توسط مجلس کنار گذاشته شود.
اما لایحه بودجه سنواتی که حسب ماده 216 باید تا 15 آذر هر سال تقدیم مجلس شود و دولت آقای روحانی در دو سال گذشته به‌موقع لایحه بودجه را تقدیم کرد امسال منطقا نمی‌شد به‌موقع تقدیم شود. مدت‌های لازم برای لایحه بودجه سالانه هم به شرح زیر است:
1-نمایندگان از زمان چاپ و توزیع لایحه بودجه سالانه کل کشور و پیوست‌ها و سوابق آن تا مدت 10 روز می‌توانند پیشنهادهای خود را به کمیسیون‌های تخصصی مجلس تقدیم کنند.
2-کمیسیون‌های تخصصی موظفند حداکثر تا 15 روز پس از چاپ و توزیع لایحه، گزارش خود را به کمیسیون تلفیق تقدیم کنند.
3- کمیسیون تلفیق موظف است حداکثر در مدت 15 روز پس از پایان گزارش کمیسیون تخصصی، ضمن رسیدگی به گزارش کمیسیون‌های تخصصی گزارش نهایی خود را تنظیم و به مجلس تقدیم کند. لازم به توضیح است مهلت رسیدگی کمیسیون تلفیق را حداکثر تا 15 روز با موافقت هیأت‌رئیسه می‌توان تمدید کرد. همین فرصت‌ها را اگر سرجمع محاسبه کنیم عملا 45 روز برای بررسی لایحه بودجه تا رسیدن به صحن علنی احتیاج داریم.

می‌دانیم که روز هفتم اسفند روز انتخابات است و هفته قبل از آن دوره تبلیغات رسمی انتخابات است. با این شرح و با توجه به پایان دوره نهم مجلس و انتخاباتی‌بودن و انتخاباتی‌شدن فضای سیاسی کشور، آیا بهتر نیست دولت فعلا لایحه دودوازدهم را به مجلس تقدیم کند تا کار دولت در آغاز سال 95 معطل نماند و سپس، لوایح مناسب بودجه سالیانه و برنامه توسعه ششم با روشن‌شدن ستانده‌های برجام و باثبات‌شدن قیمت نفت - پس از ورود سقف تولید نفت ایران به بازار- در فرصت مناسب دیگری بازنگری و در مجلس بررسی شود؟


ششمین برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور هم‌زمان با لایحه بودجه سال 95 تقدیم مجلس شد. لایحه‌ای که دورنمای توسعه کشور را در پنج سال آینده ترسیم می‌کند. اقتصاد ایران و به دنبال آن بودجه سالانه و نیز درون‌مایه برنامه توسعه پنج‌ساله ششم در بزنگاه تاریخی خاص به مجلس تقدیم شد. افت قیمت نفت تا مرز 30 دلار که در 11 سال گذشته بی‌سابقه بوده، تنش سیاسی بین ایران و عربستان که بعد از حوادث سال 64 و قتل‌عام حجاج ایرانی در مکه در این سال‌ها مشابه نداشته است، اجرائی‌شدن برجام که دورنمای جدید و افق تازه‌ای را برای کشور به ارمغان می‌آورد و دیگر مسائل اقتصادی و سیاسی، دولت قانون‌محور «تدبیر و امید» را بر سر دو راهی قرار داد؛ تقدیم لایحه بودجه سالانه در 15 آذر ماه بر اساس ماده 216 آیین‌نامه داخلی مجلس یا صبرکردن تا آخرین لحظه که سرنوشت برجام و نیز قیمت نفت در گذار تاریخی خود از معبر حوادث خاورمیانه به سکون قابل‌قبولی برسد. دراین‌میان راه دوم انتخاب شد. می‌دانیم دولت احمدی‌نژاد تقریبا در هیچ دوره از ادوار هشت‌ساله خود لایحه بودجه را به‌موقع تقدیم مجلس نکرد تا جایی که در سال‌های 92 و 91 و 90 به اجبار بودجه چنددوازدهم تصویب شد. آخرین لایحه بودجه دولت احمدی‌نژاد با 84 روز تأخیر تقدیم مجلس شد. با روی‌کارآمدن دولت روحانی، بودجه اولین سال، یعنی سال 93، در روز 17 آذر و بودجه سال 94 در 16 آذر تقدیم مجلس شد. امسال دولت با این قصد که لایحه بودجه سال 95 را به همراه لایحه برنامه توسعه ششم هم‌زمان به مجلس تقدیم کند کاری عاقلانه کرد تا تداخلی در برنامه توسعه ششم و بودجه سال 95 پیش نیاید. پرسش این است آیا مجلس، وقت کافی دارد تا در مدت باقی‌مانده سال، لوایح توسعه و بودجه سالانه را با هم تصویب کند؟
درحالی‌که اسامی کاندیداهای تأیید صلاحیت‌شده در هیأت‌های نظارت اعلام شده و همه منتظر نتیجه بررسی شکایات و رایزنی‌ها هستند، از مدت‌ها قبل فضای سیاسی کشور انتخاباتی شده است و توجه نمایندگانی که برای مجلس بعدی نام‌نویسی کرده‌‌اند به مسئله انتخابات هفتم اسفند جلب شده است. در این شرایط لایحه بودجه و برنامه ششم توسعه، جزء محور کاری نمایندگان نمی‌تواند باشد. حال باید دید برای هریک از لوایح ذکرشده چه مدتی در مجلس نیاز است تا مقدمات تصویب این لوایح فراهم شود.
تصویب برنامه توسعه: برابر ماده 214 آیین‌نامه داخلی مجلس رسیدگی به لوایح توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی یک ‌شوری است و به شرح زیر در مجلس بررسی می‌شود:
الف) نمایندگان از زمان چاپ و توزیع لایحه برنامه، در مدت پنج روز (بدون احتساب ایام تعطیل) پیشنهادات خود را درباره کلیات و جزئیات برنامه به کمیسیون تخصصی ذی‌ربط ارائه می‌کنند.
ب) کمیسیون‌های تخصصی مکلف‌اند حداکثر 10 روز پس از چاپ و توزیع لایحه، نسبت به بررسی مفاد برنامه شامل تبصره‌ها، جداول و ضمائم و نیز پیشنهادهای نمایندگان اقدام و گزارش خود را به کمیسیون تلفیق رسیدگی‌کننده ارائه کنند.
ج) کمیسیون تلفیق موظف است پس از پایان مهلت مذکور در بند (ب) به گزارش‌های کمیسیون تخصصی و کلیات و جزئیات برنامه و پیشنهادهای نمایندگان در حداکثر سه هفته رسیدگی و گزارش نهایی خود را به مجلس ارائه کنند.
سپس لایحه به صحن علنی می‌آید؛ یعنی عملا با حذف روزهای تعطیل یک دوره پنج‌روزه و یک دوره 10روزه و یک دوره 21روزه نیاز است که لایحه به صحن علنی بیاید و در صحن علنی هم بعد از گزارش کمیسیون تلفیق، ابتدا کلیات مورد بحث قرار می‌گیرد؛ در کلیات پنج نفر مخالف و پنج نفر موافق به ترتیب حداکثر هر نفر 15 دقیقه دیدگاه‌های خود را مطرح می‌کنند و پس از آن کمیسیون و دولت هرکدام حداکثر 45 دقیقه برای دفاع، زمان خواهند داشت و سپس کلیات برنامه رأی‌گیری خواهد شد. پس از تصویب کلیات، رسیدگی به جزئیات برنامه آغاز و مواد و تبصره‌ها و جداول برنامه به‌ترتیب رسیدگی می‌شود. چنانچه اصل، رأی نیاورد، موضوع برای رسیدگی مجدد به کمیسیون تلفیق برگشت داده خواهد شد.
جالب است بدانیم برابر بند «ز» ماده 214 آیین‌نامه داخلی مجلس، مهلت‌های 10روزه و 21روزه حسب مورد با تصویب هیأت‌رئیسه تا دوبرابر قابل افزایش است.
به باور نگارنده، لایحه برنامه ششم توسعه فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی در این مهلت کم، بهتر است توسط مجلس کنار گذاشته شود.
اما لایحه بودجه سنواتی که حسب ماده 216 باید تا 15 آذر هر سال تقدیم مجلس شود و دولت آقای روحانی در دو سال گذشته به‌موقع لایحه بودجه را تقدیم کرد امسال منطقا نمی‌شد به‌موقع تقدیم شود. مدت‌های لازم برای لایحه بودجه سالانه هم به شرح زیر است:
1-نمایندگان از زمان چاپ و توزیع لایحه بودجه سالانه کل کشور و پیوست‌ها و سوابق آن تا مدت 10 روز می‌توانند پیشنهادهای خود را به کمیسیون‌های تخصصی مجلس تقدیم کنند.
2-کمیسیون‌های تخصصی موظفند حداکثر تا 15 روز پس از چاپ و توزیع لایحه، گزارش خود را به کمیسیون تلفیق تقدیم کنند.
3- کمیسیون تلفیق موظف است حداکثر در مدت 15 روز پس از پایان گزارش کمیسیون تخصصی، ضمن رسیدگی به گزارش کمیسیون‌های تخصصی گزارش نهایی خود را تنظیم و به مجلس تقدیم کند. لازم به توضیح است مهلت رسیدگی کمیسیون تلفیق را حداکثر تا 15 روز با موافقت هیأت‌رئیسه می‌توان تمدید کرد. همین فرصت‌ها را اگر سرجمع محاسبه کنیم عملا 45 روز برای بررسی لایحه بودجه تا رسیدن به صحن علنی احتیاج داریم.

می‌دانیم که روز هفتم اسفند روز انتخابات است و هفته قبل از آن دوره تبلیغات رسمی انتخابات است. با این شرح و با توجه به پایان دوره نهم مجلس و انتخاباتی‌بودن و انتخاباتی‌شدن فضای سیاسی کشور، آیا بهتر نیست دولت فعلا لایحه دودوازدهم را به مجلس تقدیم کند تا کار دولت در آغاز سال 95 معطل نماند و سپس، لوایح مناسب بودجه سالیانه و برنامه توسعه ششم با روشن‌شدن ستانده‌های برجام و باثبات‌شدن قیمت نفت - پس از ورود سقف تولید نفت ایران به بازار- در فرصت مناسب دیگری بازنگری و در مجلس بررسی شود؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.