سیاست افسانهای درباره خوب و بد نیست
پابلو ایگلسیاس. رهبر حزب پودموس اسپانیا
واژه «realpolitik» ریشهای آلمانی دارد و به معنای «سیاست برای واقعیت» است و عموما برای مباحث مرتبط با روابط بینالملل مورد استفاده قرار میگیرد که در مقایسه با سیاست ملی یا منطقهای، ارتباط کمتری با اصول و گفتمانهای مشروعیتبخش دارند. نقض حقوق بینالملل به بخشی از عملکرد دولتهای قدرتمند تبدیل شده که گاهوبیگاه میتوان آن را در حوزه بینالملل مشاهده کرد و نمونه خوبی است برای مشاهده اینکه سیاست در عمل واقعا چگونه کارکردی دارد.
واژه «reason of state» یا اهداف و انگیزههای یک دولت عمدتا با اقدامات استثنایی اتخاذشده از سوی دولت برای حفاظت از خود شناخته میشود؛ اقداماتی که معمولا بدون توجه به تضاد احتمالی آن تصمیم با اهداف رسمی دولت، اخلاقیات یا حتی قوانین انجام میشوند. درنتیجه کسانی که از انگیزه و دلیل دولت برای استدلال تصمیمگیریهای سیاسیشان استفاده میکنند، دولتگرا (Statist) خوانده میشوند.
در میان باورمندان به این ایده و ترویجکنندگان آن، معمولا از «سان تزو» استراتژیست نظامی چینی، ماکیاولی، کاردینال ریشلیو، بیسمارک و کارل اشمیت یاد میشود. وجه مشترک این چهرههای متفاوت توانایی آنان برای درک این موضوع بوده که سیاست اساسا هنر قدرت است؛ هنر چگونگی کسب و حفظ آن. شاید در ظاهر تردید ما درباره این واقعیت زمانی که عرصههای سیاسی منطقهای و محلی را توصیف میکنیم بیشتر شود، اما واقعیت آن است که این موضوع در عرصه روابط بینالمللی شفافتر میشود.
فیلم «نبرد الجزیره» ساخته «جیلو پونتهکوروو» این موضوع را بهخوبی نشان میدهد. در آن فیلم سرهنگ متیو، فرمانده نیروهای فرانسوی در الجزایر، که علیه نیروهای استقلالطلب جبهه آزادیبخش ملی میجنگید، از سوی خبرنگاران با پرسشی درباره استفاده زیردستانش از ابزار شکنجه برای گرفتن اطلاعات و اقرار از متهمان مواجه شد. متیو پاسخ داد وظیفه سربازان پیروزی است و تکنیکهای بازجویی بهسادگی به آنان برای رسیدن به این هدف یاری میرساند. او بهسادگی نشان داد شکنجه مشروع است و تعجب همگان را برانگیخت و شرایطی را به وجود آورد که روزنامهنگاران باید از خود میپرسیدند آیا الجزایر باید فرانسوی باقی بماند. اگر پاسخ آنان به این پرسش مثبت میبود (که حتی برخی از متفکران چپگرا نیز در آن زمان چنین میاندیشیدند)، آنان باید به ارتش فرانسه حق میدانند که کار خود را انجام دهد تا پیروز شود. لحظاتی بعد، پونتهکوروو در سکانسی دیگر، نشان میدهد خبرنگاران از «العربی بنمهیدی»، رهبر جبهه آزادیبخش الجزایر، درباره بمبگذاری علیه غیرنظامیان سؤالاتی میپرسند و بنمهیدی پاسخ میدهد آنان گزینه بهتری را به جای حمله علیه فرانسه پیدا نکردند و به فرانسه
پیشنهاد مبادله یک سلاح بهتر را دادند.
میبینیم بهانههای ایدئولوژیک زیادی برای توجیه پروژهها وجود داشتهاند. آنچه مهم است، پایان توجیه وسیله برای هدف نیست، آنچه مهم است، زمانی است که فردی تصمیم میگیرد که جنگ تنها راه ممکن است؛ زمانی که یک مداخله نظامی بشردوستانه قلمداد میشود یا زمانی که شکنجه و کشتار بهعنوان انگیزه یک دولت مورد استفاده قرار میگیرند. واقعیت آن است که اگر «رابرت مک نامارا» در برههای قرار داشت که احتمالا آمریکا در جنگ جهانی دوم شکست میخورد، او بهعنوان یک جنایتکار جنگی برای سازماندهی بمباران علیه شهروندان ژاپنی شناخته میشد. به عبارت دیگر، تفاوت میان یک میهنپرست و یک تروریست، اغلب به تفاوت میان پیروزی و شکست منتهی شده و اینگونه قلمداد میشود. ازاینروست که میتوان چرایی دستدادن ملکه بریتانیا با «مارتین مکگینس»، فرمانده سابق ارتش موقت جمهوریخواه ایرلند را دریافت؛ کسی که یکی از اعضای حزب «شینفین بود» و اکنون از قدرت در ایرلند شمالی سهم دارد.
هنگامیکه به این درک میرسیم که سیاست واقعگرایانه و انگیزه دولت، بهتر از هر نوع مشروعیتبخشی به ایدئولوژی میتواند ماهیت اقدامات سیاسی را تشریح و توصیف کند، آنگاه بدبینی ما به همه کسانی که سیاست را بهعنوان داستانی تخیلی درباره خوب و بد تشخیص میدهند، آغاز خواهد شد. آیا این موضوع سبب میشود بگوییم اخلاق در سیاست هیچ جایی ندارد؟
به هیچوجه. بااینحال، بهمنظور تغییر هر چیزی شما در ابتدا باید چگونگی کارکرد آن چیز را درک کنید.
ترجمه: نوژن اعتضادالسلطنه
واژه «realpolitik» ریشهای آلمانی دارد و به معنای «سیاست برای واقعیت» است و عموما برای مباحث مرتبط با روابط بینالملل مورد استفاده قرار میگیرد که در مقایسه با سیاست ملی یا منطقهای، ارتباط کمتری با اصول و گفتمانهای مشروعیتبخش دارند. نقض حقوق بینالملل به بخشی از عملکرد دولتهای قدرتمند تبدیل شده که گاهوبیگاه میتوان آن را در حوزه بینالملل مشاهده کرد و نمونه خوبی است برای مشاهده اینکه سیاست در عمل واقعا چگونه کارکردی دارد.
واژه «reason of state» یا اهداف و انگیزههای یک دولت عمدتا با اقدامات استثنایی اتخاذشده از سوی دولت برای حفاظت از خود شناخته میشود؛ اقداماتی که معمولا بدون توجه به تضاد احتمالی آن تصمیم با اهداف رسمی دولت، اخلاقیات یا حتی قوانین انجام میشوند. درنتیجه کسانی که از انگیزه و دلیل دولت برای استدلال تصمیمگیریهای سیاسیشان استفاده میکنند، دولتگرا (Statist) خوانده میشوند.
در میان باورمندان به این ایده و ترویجکنندگان آن، معمولا از «سان تزو» استراتژیست نظامی چینی، ماکیاولی، کاردینال ریشلیو، بیسمارک و کارل اشمیت یاد میشود. وجه مشترک این چهرههای متفاوت توانایی آنان برای درک این موضوع بوده که سیاست اساسا هنر قدرت است؛ هنر چگونگی کسب و حفظ آن. شاید در ظاهر تردید ما درباره این واقعیت زمانی که عرصههای سیاسی منطقهای و محلی را توصیف میکنیم بیشتر شود، اما واقعیت آن است که این موضوع در عرصه روابط بینالمللی شفافتر میشود.
فیلم «نبرد الجزیره» ساخته «جیلو پونتهکوروو» این موضوع را بهخوبی نشان میدهد. در آن فیلم سرهنگ متیو، فرمانده نیروهای فرانسوی در الجزایر، که علیه نیروهای استقلالطلب جبهه آزادیبخش ملی میجنگید، از سوی خبرنگاران با پرسشی درباره استفاده زیردستانش از ابزار شکنجه برای گرفتن اطلاعات و اقرار از متهمان مواجه شد. متیو پاسخ داد وظیفه سربازان پیروزی است و تکنیکهای بازجویی بهسادگی به آنان برای رسیدن به این هدف یاری میرساند. او بهسادگی نشان داد شکنجه مشروع است و تعجب همگان را برانگیخت و شرایطی را به وجود آورد که روزنامهنگاران باید از خود میپرسیدند آیا الجزایر باید فرانسوی باقی بماند. اگر پاسخ آنان به این پرسش مثبت میبود (که حتی برخی از متفکران چپگرا نیز در آن زمان چنین میاندیشیدند)، آنان باید به ارتش فرانسه حق میدانند که کار خود را انجام دهد تا پیروز شود. لحظاتی بعد، پونتهکوروو در سکانسی دیگر، نشان میدهد خبرنگاران از «العربی بنمهیدی»، رهبر جبهه آزادیبخش الجزایر، درباره بمبگذاری علیه غیرنظامیان سؤالاتی میپرسند و بنمهیدی پاسخ میدهد آنان گزینه بهتری را به جای حمله علیه فرانسه پیدا نکردند و به فرانسه
پیشنهاد مبادله یک سلاح بهتر را دادند.
میبینیم بهانههای ایدئولوژیک زیادی برای توجیه پروژهها وجود داشتهاند. آنچه مهم است، پایان توجیه وسیله برای هدف نیست، آنچه مهم است، زمانی است که فردی تصمیم میگیرد که جنگ تنها راه ممکن است؛ زمانی که یک مداخله نظامی بشردوستانه قلمداد میشود یا زمانی که شکنجه و کشتار بهعنوان انگیزه یک دولت مورد استفاده قرار میگیرند. واقعیت آن است که اگر «رابرت مک نامارا» در برههای قرار داشت که احتمالا آمریکا در جنگ جهانی دوم شکست میخورد، او بهعنوان یک جنایتکار جنگی برای سازماندهی بمباران علیه شهروندان ژاپنی شناخته میشد. به عبارت دیگر، تفاوت میان یک میهنپرست و یک تروریست، اغلب به تفاوت میان پیروزی و شکست منتهی شده و اینگونه قلمداد میشود. ازاینروست که میتوان چرایی دستدادن ملکه بریتانیا با «مارتین مکگینس»، فرمانده سابق ارتش موقت جمهوریخواه ایرلند را دریافت؛ کسی که یکی از اعضای حزب «شینفین بود» و اکنون از قدرت در ایرلند شمالی سهم دارد.
هنگامیکه به این درک میرسیم که سیاست واقعگرایانه و انگیزه دولت، بهتر از هر نوع مشروعیتبخشی به ایدئولوژی میتواند ماهیت اقدامات سیاسی را تشریح و توصیف کند، آنگاه بدبینی ما به همه کسانی که سیاست را بهعنوان داستانی تخیلی درباره خوب و بد تشخیص میدهند، آغاز خواهد شد. آیا این موضوع سبب میشود بگوییم اخلاق در سیاست هیچ جایی ندارد؟
به هیچوجه. بااینحال، بهمنظور تغییر هر چیزی شما در ابتدا باید چگونگی کارکرد آن چیز را درک کنید.
ترجمه: نوژن اعتضادالسلطنه
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.