کشک یا سیاست!
کریم ارغندهپور
سیاست، کشک و دوغ نیست که سر هر گذری پیدا شود. سیاست شعبهای از عقلانیت است. عقل بشری وقتی با دانش سیاسی، تجربه و هوشمندی آمیخته شود، حاصلش پالیتیکز یا سیاست است. گاهی برخی سطح کار سیاسی را تقلیل میدهند و نام هر کنشی را «سیاست» میگذارند. این مختص دولتمردان نیست، در متن جامعه و نخبگان و روشنفکران هم این تلقی کم نیست. سالها پیش لطیفه مشهوری بود به این مضمون که کسی برای کاری به جایی مراجعه میکند. از او تجربه کاری میخواهند. او ادعا میکند: «تجربه ندارم ولی کار را خوب بلدم». پاسخ میشنود که: «مگر سیاست است که تجربه و دانش نخواهد؟!» گاهی مبهوت میمانم از افرادی که راز پیشرفت کشور را فقط به یک عنصر یا گزاره گره میزنند. برخی فکر میکنند گره «همه»ی مشکلات کشور در گرو روابط با ایالاتمتحده است. یا برخی خیال میکنند تمام گرههای اجرائی در یک بخش بهخاطر وزیری است که در صدر یک وزارت نشسته است. پیش از این هم در تاریخ ما البته چنین سادهانگاریهایی کم نبوده است. میرزافتحعلی آخوندوف، مادر مشکلات ایرانی را در رسمالخط عربی میجست و درصدد تغییر زبان برآمد! نکته اصلی این یادداشت قضاوت درباره هر یک از این تکادعاهای تشدیدیافته بهعنوان حلکننده همه مشکلات نیست. سهل است که هریک از آنها را باید در ظرف خود نقادانه با بررسی علمی تحت قضاوت قرار داد و مزایا و معایب آنها را برشمرد. نکته، تلاقی با اندیشهای است که تصور میکند فتحالفتوح مشکلات فقط یکبُعدی است درحالیکه اینگونه دیدن مشکلات درواقع به اندازهای سادهکردن آنهاست که هیچگاه حل نخواهند شد. سیاست وقتی به سادگی افراطی برسد، به پوپولیسم میگراید. عامه مخاطبان آن هم بهجای پاسخهای قانعکننده به قضاوتهای سطحی بسنده میکنند. نمونه آن در این روزها مسئله حق تملک اسلحه توسط شهروندان آمریکایی است که مرتب فاجعههای خونبار میآفریند و این روند بیوقفه ادامه مییابد. شهروند عادی امنیت را در گرو نگهداری اسلحه و استفاده از آن در صورت لزوم میپندارد. نتیجهاش هم طبعا جز این فجایعی که میشنویم نخواهد بود. وقتی سیاست دمدستی شود، امکان آسیب هم در آن بیشتر است. وقتی سیاست از عقلانیت دور شود، حرفهای تکبُعدی بیشتر میشود. وقتی پیچیدگیها و ظرافتهای سیاست کمتر دیده شود، اوضاع هم البته بسامان نخواهد بود.
سیاست، کشک و دوغ نیست که سر هر گذری پیدا شود. سیاست شعبهای از عقلانیت است. عقل بشری وقتی با دانش سیاسی، تجربه و هوشمندی آمیخته شود، حاصلش پالیتیکز یا سیاست است. گاهی برخی سطح کار سیاسی را تقلیل میدهند و نام هر کنشی را «سیاست» میگذارند. این مختص دولتمردان نیست، در متن جامعه و نخبگان و روشنفکران هم این تلقی کم نیست. سالها پیش لطیفه مشهوری بود به این مضمون که کسی برای کاری به جایی مراجعه میکند. از او تجربه کاری میخواهند. او ادعا میکند: «تجربه ندارم ولی کار را خوب بلدم». پاسخ میشنود که: «مگر سیاست است که تجربه و دانش نخواهد؟!» گاهی مبهوت میمانم از افرادی که راز پیشرفت کشور را فقط به یک عنصر یا گزاره گره میزنند. برخی فکر میکنند گره «همه»ی مشکلات کشور در گرو روابط با ایالاتمتحده است. یا برخی خیال میکنند تمام گرههای اجرائی در یک بخش بهخاطر وزیری است که در صدر یک وزارت نشسته است. پیش از این هم در تاریخ ما البته چنین سادهانگاریهایی کم نبوده است. میرزافتحعلی آخوندوف، مادر مشکلات ایرانی را در رسمالخط عربی میجست و درصدد تغییر زبان برآمد! نکته اصلی این یادداشت قضاوت درباره هر یک از این تکادعاهای تشدیدیافته بهعنوان حلکننده همه مشکلات نیست. سهل است که هریک از آنها را باید در ظرف خود نقادانه با بررسی علمی تحت قضاوت قرار داد و مزایا و معایب آنها را برشمرد. نکته، تلاقی با اندیشهای است که تصور میکند فتحالفتوح مشکلات فقط یکبُعدی است درحالیکه اینگونه دیدن مشکلات درواقع به اندازهای سادهکردن آنهاست که هیچگاه حل نخواهند شد. سیاست وقتی به سادگی افراطی برسد، به پوپولیسم میگراید. عامه مخاطبان آن هم بهجای پاسخهای قانعکننده به قضاوتهای سطحی بسنده میکنند. نمونه آن در این روزها مسئله حق تملک اسلحه توسط شهروندان آمریکایی است که مرتب فاجعههای خونبار میآفریند و این روند بیوقفه ادامه مییابد. شهروند عادی امنیت را در گرو نگهداری اسلحه و استفاده از آن در صورت لزوم میپندارد. نتیجهاش هم طبعا جز این فجایعی که میشنویم نخواهد بود. وقتی سیاست دمدستی شود، امکان آسیب هم در آن بیشتر است. وقتی سیاست از عقلانیت دور شود، حرفهای تکبُعدی بیشتر میشود. وقتی پیچیدگیها و ظرافتهای سیاست کمتر دیده شود، اوضاع هم البته بسامان نخواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.