|

گام کاتالان‌ها برای استقلال

اردشیر زارعی‌قنواتی

انتخابات منطقه‌ای «کاتالونیا» 27 سپتامبر با پیروزی حامیان استقلال این منطقه از اسپانیا، زنگ خطر را برای حفظ یکپارچگی این کشور به صدا درآورده است. در این انتخابات حزب «با هم برای بله» تعداد 62 کرسی و دیگر حزب چپ‌گرای مدافع استقلال نیز 10 کرسی پارلمانی از مجموع 135 کرسی را کسب کرده و توانستند اکثریت مطلق پارلمانی را از آنِ خود کنند. با توجه به اظهارات رسمی «آرتور ماس»، رئیس دولت محلی کاتالونیا، درباره برگزاری همه‌پرسی استقلال در سال 2017 میلادی، به‌نظر می‌رسد گام‌های اولیه برای تولد یک کشور تازه اروپایی برداشته شده است. هرچند «ماریانو راخوی»، نخست‌وزیر راست‌گرای اسپانیا، تهدید کرده است برای جلوگیری از استقلال منطقه کاتالونیا، به دادگاه متوسل خواهد شد، اما هر دو طرف در ماه‌های آینده وارد کارزاری سیاسی- حقوقی پیچیده خواهند شد که می‌تواند وضعیت بحرانی اسپانیا را بیش‌ازپیش تشدید کند؛ همین بحرانی که خود (جدا از خواست تاریخی استقلال‌طلبی کاتالان‌ها)، یکی از عوامل اصلی در تشدید مطالبات جدایی‌طلبانه در کاتالونیا بوده و در مقطع فعلی، مادرید را در مقابل طرف دیگر تقریبا خلع سلاح کرده است.
شکست سیاست‌های دولت راست‌گرای مادرید در عرصه اقتصادی و پیگیری برنامه‌های نئولیبرال «ریاضت اقتصادی»، بدون تردید در این استقبال کم‌نظیر رأی‌دهندگان کاتالان به نفع استقلال‌طلبان، بیشترین تأثیر را داشته است. نتایج این انتخابات نشان داد در شرایطی که اعتبار سیاسی نخست‌وزیر در عرصه سیاسی - اجتماعی اسپانیا به‌شدت کاهش یافته است، توصیه اخلاقی و تهدیدگونه وی که قبل از رأی‌گیری خطاب به رهبران و مردم کاتالان می‌گوید «چرا واقعیت را نمی‌گویید؟ در صورت استقلال روابط با اتحادیه اروپا را چه می‌کنید؟ چه کسی حقوق و سوبسیدهایتان را پرداخت خواهد کرد؟ چه بلایی بر سر حقوقتان در اروپا در مقام یک اروپایی می‌آید؟ چه بلایی بر سر صادراتتان خواهد آمد؟ چه کسی حقوق بازنشستگان را پرداخت خواهد کرد؟ چگونه به بازارها راه پیدا می‌کنید؟ چرا اینها را برای مردم در کاتالونیا توضیح نمی‌دهید، «در بین رأی‌دهندگان گوش شنوایی پیدا نکرد. رأی‌دهندگان کاتالان برخلاف راخوی، به‌خوبی می‌دانند چنانچه پروسه قانونی و حقوقی استقلال به‌خوبی طی شود، تمام سؤالات نخست‌وزیر و تهدیدات وی در وضعیت امروز اتحادیه اروپایی هم گوش شنوایی پیدا نخواهد کرد و این اتحادیه به‌ناچار موجودیت آنان را به رسمیت خواهد شناخت. در شرایط کنونی، اتحادیه اروپایی در وضعیتی قرار ندارد که بخواهد بخش ثروتمند و حساسی از حوزه سرزمینی خود را فقط به دلیل اختلافات در حوزه ملی یکی از اعضای بحران‌زده خود مورد تنبیه قرار داده و آن را در انزوا و شرایط ایزوله‌شدن قرار دهد. اروپای بحران‌زده امروز در موقعیتی قرار ندارد که وارد اختلافات درونی در چارچوب مناسبات ملی اعضای خود شود و یک بحران حاد سیاسی را نیز بر بحران اقتصادی موجود در اتحادیه و حوزه پولی یورو بیفزاید. این واقعیت عینی را مردم کاتالان بسیار بهتر از رهبران راست‌گرای امروز مادرید درک کرده‌اند و به‌همین‌دلیل، عکس‌العمل آنان در مقابل تهدیدات نخست‌وزیر، وارد یک موقعیت «سلبی» شد. از طرف دیگر، به دلیل ثروتمندبودن منطقه کاتالونیا که گفته می‌شود با جمعیت 7,5 میلیونی خود بیش از 19 درصد تولید ناخالص داخلی اسپانیا را شامل می‌شود، هرگونه بحثی درباره پرداخت سوبسیدها و حقوق کارمندان دولت و بازنشستگان، تهدیدی پوچ تلقی می‌شود که رأی‌دهندگان با جواب مثبت به استقلال‌طلبان آن را به ریشخند گرفتند. پیروزی استقلال‌طلبان کاتالان در وضعیتی که اسپانیا به‌شدت درگیر بحران اقتصادی است و چشم‌انداز مثبتی هم برای برون‌رفت از این بحران به لحاظ برنامه‌های شکست‌خورده ریاضتی دیده نمی‌شود، راه را برای جدایی این منطقه از حاکمیت مادرید بیش از همیشه هموار کرده است.
انتخابات منطقه کاتالونیا در 27 سپتامبر نه‌تنها وضعیت بحرانی اسپانیا را تحت‌الشعاع قرار خواهد داد که حتی می‌تواند بر وضعیت دموگرافی اروپایی نیز تأثیر زیادی بگذارد. همین چند ماه پیش در جریان انتخابات پارلمانی بریتانیا برخلاف تمام دفعات پیشین، حزب استقلال اسکاتلند توانست 57 کرسی از مجموع 58 کرسی این منطقه در پارلمان بریتانیا را از آنِ خود کند و احزاب مرکزگرای محافظه‌کار و کارگر را به حاشیه براند. هم‌زمان با این موج استقلال‌طلبی، دو موج بزرگ گردش به چپ اجتماعی و رشد قارچ‌گونه احزاب راست افراطی در سطح اتحادیه اروپایی، موقعیتی را ایجاد کرده است که شاید برای همیشه رؤیای «همگرایی اروپایی» را پایان دهد. در ضمن، از زمانی که بحران پناه‌جویان به‌شدت موجودیت و هویت اتحادیه اروپایی را تحت تأثیر قرار داده و به‌نظر بسیاری از رهبران، احزاب سیاسی و حتی بخش‌های عمده از مردم اروپا، به‌عنوان یک تهدید نگریسته می‌شود، این اتحادیه پتانسیل مدیریت و کنترل وقایع سیاسی در اقلیم‌های ملی کشورهای عضو اتحادیه را از دست داده یا حداقل در شرایط کنونی، اولویت چندانی برای سیاست «بازدارندگی» در این‌باره را از خود سلب کرده است. در این وضعیت پیچیده سیاسی در عرصه ملی و منطقه، چنانچه در اسپانیا به‌زودی تحولی اساسی در مسیر خروج از بحران اقتصادی و دموکراتیزه‌شدن بیشتر ساختار حاکم به نفع مناطق شورشی رخ ندهد، قطار استقلال کاتالونیا بر ریل خروج از سیطره مادرید حرکت کرده و شاید در چند سال آینده ایستگاه «بارسلون» به‌عنوان تنها مقصد پایانی مسافران شورشی این قطار به حساب آید. برخلاف تصور موجود درباره تجزیه‌طلبی در حوزه بالکان و جمهوری‌های شوروی سابق، بحث استقلال کاتالونیا از اسپانیا چنانچه در همه‌پرسی احتمالی سال 2017 مردم همچنان مصمم به جدایی باشند، تحت هیچ شرایطی به یک منازعه نظامی- امنیتی ختم نخواهد شد و این پروسه در مسیر یک منازعه سیاسی- حقوقی در یک چارچوب دموکراتیک رقم خواهد خورد که همین موضوع می‌تواند تسهیل‌کننده راه و گزینه استقلال کاتالونیا از اسپانیا باشد.

انتخابات منطقه‌ای «کاتالونیا» 27 سپتامبر با پیروزی حامیان استقلال این منطقه از اسپانیا، زنگ خطر را برای حفظ یکپارچگی این کشور به صدا درآورده است. در این انتخابات حزب «با هم برای بله» تعداد 62 کرسی و دیگر حزب چپ‌گرای مدافع استقلال نیز 10 کرسی پارلمانی از مجموع 135 کرسی را کسب کرده و توانستند اکثریت مطلق پارلمانی را از آنِ خود کنند. با توجه به اظهارات رسمی «آرتور ماس»، رئیس دولت محلی کاتالونیا، درباره برگزاری همه‌پرسی استقلال در سال 2017 میلادی، به‌نظر می‌رسد گام‌های اولیه برای تولد یک کشور تازه اروپایی برداشته شده است. هرچند «ماریانو راخوی»، نخست‌وزیر راست‌گرای اسپانیا، تهدید کرده است برای جلوگیری از استقلال منطقه کاتالونیا، به دادگاه متوسل خواهد شد، اما هر دو طرف در ماه‌های آینده وارد کارزاری سیاسی- حقوقی پیچیده خواهند شد که می‌تواند وضعیت بحرانی اسپانیا را بیش‌ازپیش تشدید کند؛ همین بحرانی که خود (جدا از خواست تاریخی استقلال‌طلبی کاتالان‌ها)، یکی از عوامل اصلی در تشدید مطالبات جدایی‌طلبانه در کاتالونیا بوده و در مقطع فعلی، مادرید را در مقابل طرف دیگر تقریبا خلع سلاح کرده است.
شکست سیاست‌های دولت راست‌گرای مادرید در عرصه اقتصادی و پیگیری برنامه‌های نئولیبرال «ریاضت اقتصادی»، بدون تردید در این استقبال کم‌نظیر رأی‌دهندگان کاتالان به نفع استقلال‌طلبان، بیشترین تأثیر را داشته است. نتایج این انتخابات نشان داد در شرایطی که اعتبار سیاسی نخست‌وزیر در عرصه سیاسی - اجتماعی اسپانیا به‌شدت کاهش یافته است، توصیه اخلاقی و تهدیدگونه وی که قبل از رأی‌گیری خطاب به رهبران و مردم کاتالان می‌گوید «چرا واقعیت را نمی‌گویید؟ در صورت استقلال روابط با اتحادیه اروپا را چه می‌کنید؟ چه کسی حقوق و سوبسیدهایتان را پرداخت خواهد کرد؟ چه بلایی بر سر حقوقتان در اروپا در مقام یک اروپایی می‌آید؟ چه بلایی بر سر صادراتتان خواهد آمد؟ چه کسی حقوق بازنشستگان را پرداخت خواهد کرد؟ چگونه به بازارها راه پیدا می‌کنید؟ چرا اینها را برای مردم در کاتالونیا توضیح نمی‌دهید، «در بین رأی‌دهندگان گوش شنوایی پیدا نکرد. رأی‌دهندگان کاتالان برخلاف راخوی، به‌خوبی می‌دانند چنانچه پروسه قانونی و حقوقی استقلال به‌خوبی طی شود، تمام سؤالات نخست‌وزیر و تهدیدات وی در وضعیت امروز اتحادیه اروپایی هم گوش شنوایی پیدا نخواهد کرد و این اتحادیه به‌ناچار موجودیت آنان را به رسمیت خواهد شناخت. در شرایط کنونی، اتحادیه اروپایی در وضعیتی قرار ندارد که بخواهد بخش ثروتمند و حساسی از حوزه سرزمینی خود را فقط به دلیل اختلافات در حوزه ملی یکی از اعضای بحران‌زده خود مورد تنبیه قرار داده و آن را در انزوا و شرایط ایزوله‌شدن قرار دهد. اروپای بحران‌زده امروز در موقعیتی قرار ندارد که وارد اختلافات درونی در چارچوب مناسبات ملی اعضای خود شود و یک بحران حاد سیاسی را نیز بر بحران اقتصادی موجود در اتحادیه و حوزه پولی یورو بیفزاید. این واقعیت عینی را مردم کاتالان بسیار بهتر از رهبران راست‌گرای امروز مادرید درک کرده‌اند و به‌همین‌دلیل، عکس‌العمل آنان در مقابل تهدیدات نخست‌وزیر، وارد یک موقعیت «سلبی» شد. از طرف دیگر، به دلیل ثروتمندبودن منطقه کاتالونیا که گفته می‌شود با جمعیت 7,5 میلیونی خود بیش از 19 درصد تولید ناخالص داخلی اسپانیا را شامل می‌شود، هرگونه بحثی درباره پرداخت سوبسیدها و حقوق کارمندان دولت و بازنشستگان، تهدیدی پوچ تلقی می‌شود که رأی‌دهندگان با جواب مثبت به استقلال‌طلبان آن را به ریشخند گرفتند. پیروزی استقلال‌طلبان کاتالان در وضعیتی که اسپانیا به‌شدت درگیر بحران اقتصادی است و چشم‌انداز مثبتی هم برای برون‌رفت از این بحران به لحاظ برنامه‌های شکست‌خورده ریاضتی دیده نمی‌شود، راه را برای جدایی این منطقه از حاکمیت مادرید بیش از همیشه هموار کرده است.
انتخابات منطقه کاتالونیا در 27 سپتامبر نه‌تنها وضعیت بحرانی اسپانیا را تحت‌الشعاع قرار خواهد داد که حتی می‌تواند بر وضعیت دموگرافی اروپایی نیز تأثیر زیادی بگذارد. همین چند ماه پیش در جریان انتخابات پارلمانی بریتانیا برخلاف تمام دفعات پیشین، حزب استقلال اسکاتلند توانست 57 کرسی از مجموع 58 کرسی این منطقه در پارلمان بریتانیا را از آنِ خود کند و احزاب مرکزگرای محافظه‌کار و کارگر را به حاشیه براند. هم‌زمان با این موج استقلال‌طلبی، دو موج بزرگ گردش به چپ اجتماعی و رشد قارچ‌گونه احزاب راست افراطی در سطح اتحادیه اروپایی، موقعیتی را ایجاد کرده است که شاید برای همیشه رؤیای «همگرایی اروپایی» را پایان دهد. در ضمن، از زمانی که بحران پناه‌جویان به‌شدت موجودیت و هویت اتحادیه اروپایی را تحت تأثیر قرار داده و به‌نظر بسیاری از رهبران، احزاب سیاسی و حتی بخش‌های عمده از مردم اروپا، به‌عنوان یک تهدید نگریسته می‌شود، این اتحادیه پتانسیل مدیریت و کنترل وقایع سیاسی در اقلیم‌های ملی کشورهای عضو اتحادیه را از دست داده یا حداقل در شرایط کنونی، اولویت چندانی برای سیاست «بازدارندگی» در این‌باره را از خود سلب کرده است. در این وضعیت پیچیده سیاسی در عرصه ملی و منطقه، چنانچه در اسپانیا به‌زودی تحولی اساسی در مسیر خروج از بحران اقتصادی و دموکراتیزه‌شدن بیشتر ساختار حاکم به نفع مناطق شورشی رخ ندهد، قطار استقلال کاتالونیا بر ریل خروج از سیطره مادرید حرکت کرده و شاید در چند سال آینده ایستگاه «بارسلون» به‌عنوان تنها مقصد پایانی مسافران شورشی این قطار به حساب آید. برخلاف تصور موجود درباره تجزیه‌طلبی در حوزه بالکان و جمهوری‌های شوروی سابق، بحث استقلال کاتالونیا از اسپانیا چنانچه در همه‌پرسی احتمالی سال 2017 مردم همچنان مصمم به جدایی باشند، تحت هیچ شرایطی به یک منازعه نظامی- امنیتی ختم نخواهد شد و این پروسه در مسیر یک منازعه سیاسی- حقوقی در یک چارچوب دموکراتیک رقم خواهد خورد که همین موضوع می‌تواند تسهیل‌کننده راه و گزینه استقلال کاتالونیا از اسپانیا باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.