کنج کوچک سینما
کامیار کردستانی
قبل از هر سخنی در باب کنج کوچک سینما، یعنی سویه آوانگارد آن، سؤال اصلی این است که چرا سینمای تجربی در ایران تعریفی در تناقض با اصل و ریشههایش دارد. در دستهبندی آثار جشنواره فیلم کوتاه تهران عنوان تجربی به شکلی سطحیانگارانه به آثاری اطلاق میشود که دارای ویژگی مشترک «تجربهای جدید برای سازندهاش با کپی از تجربه کارگردانهای دیگر!» هستند. این مشخصه حتی پایش به انیمیشن، سینمای مستندگونه، داستانی به شیوه روایت غیرخطی و ویدئوآرت هم کشیده میشود. درواقع هیچ ارتباطی میان این عنوان در سینمای ما و تاریخ سینمای تجربی در جهان موجود نیست. حتی اخیرا فیلمسازی که فیلمهایش متعلق به جریان اصلی است به تدریس در زمینه سینمای تجربی پرداخته و مشخصا این عنوان را برای سینمای خودش برگزیده که جای تعجب و البته تصحیح دارد. بهزعم نگارنده، سینمای تجربی نیاز به تعریف، تفسیر و پرداخت بیشتری در مملکتمان داشته و بررسی رویکردها، اهداف و ساختار این حوزه فیلمسازی نیازمند انتقال اطلاعات درست و مفید و همچنین نمایش آثار بزرگانش است. معضل عمده دیگر بحث نمایش آنهاست. بیشترین مکانهای نمایش این فیلمها در جهان، گالریها هستند. در کشور ما جلوتر از گالریها، جشنوارههای فیلم کوتاه شاید مهمترین فضا را برای دیدهشدن این آثار قرار است فراهم کنند که اغلب با سلیقه نازل هیأت داوران و لابیها منحصر به آثار اغلب بیکیفیت یا نمایش فیلمهای دوستان و همکاران میشود. گالریها هم بهخاطر هزینههای غیرقابلبرگشت و البته جیب خالیازپول کارگردانان پیشقدم نمیشوند. هرچند که نمایش این آثار به شکل محدود در برخی گالریها و با تلاش قابل توجه چندنفر گاهگاهی صورت میگیرد اما جوابگوی نیاز این هنر پیشرو نیست. مهجورتر آن دسته از فیلمهایی هستند که بهواسطه همان نگاه پیشرو و تجربی قابل دستهبندی در چارچوب نام تعریفشده در کشورمان نیستند. یعنی نه در بین آثار کوتاه تجربی اما اساسا مصرفی جای میگیرند و نه با انحصارطلبی جایی در بین آثار کوتاه داستانی دارند. اینجا درست جایی است که هزینه مادی و معنوی بیشتری از سوی کارگردان پرداخت میشود. چندروز پیش مجموعهای از آثار تجربی بر پرده سینماتک موزه هنرهای معاصر نمایش داده شد. این نمایش هرچند میتوانست سرآغاز فصل جدیدی از توجه به این مقوله در فضایی مهم باشد اما با اختصاص این نمایش به آثاری از فیلمسازان اکثرا خارجی دریغ و افسوس بههمراه آورد درست وقتی که تقریبا هیچ مکانی برای نمایش آثار فیلمساران فیلم کوتاه و تجربی در ایران نیست و فیلمساز فرصت ارائه ساخته خود را ندارد. برای نسوختن فرصتهای اینگونه میتوان با نمایش آثار بزرگان این عرصه آغاز کرد و همراه با آن فراخوانی برای آثار کوتاه و تجربی ایرانی در نظر گرفت که در انتها با آگاهی و ارزشگذاری کارشناس مطلع و بادانش، نمایشهایی به شکل منظم انجام گیرد. مسلما در آن حین، رفتوآمد خارجیها هم به مذاق ما بد نخواهد آمد.
قبل از هر سخنی در باب کنج کوچک سینما، یعنی سویه آوانگارد آن، سؤال اصلی این است که چرا سینمای تجربی در ایران تعریفی در تناقض با اصل و ریشههایش دارد. در دستهبندی آثار جشنواره فیلم کوتاه تهران عنوان تجربی به شکلی سطحیانگارانه به آثاری اطلاق میشود که دارای ویژگی مشترک «تجربهای جدید برای سازندهاش با کپی از تجربه کارگردانهای دیگر!» هستند. این مشخصه حتی پایش به انیمیشن، سینمای مستندگونه، داستانی به شیوه روایت غیرخطی و ویدئوآرت هم کشیده میشود. درواقع هیچ ارتباطی میان این عنوان در سینمای ما و تاریخ سینمای تجربی در جهان موجود نیست. حتی اخیرا فیلمسازی که فیلمهایش متعلق به جریان اصلی است به تدریس در زمینه سینمای تجربی پرداخته و مشخصا این عنوان را برای سینمای خودش برگزیده که جای تعجب و البته تصحیح دارد. بهزعم نگارنده، سینمای تجربی نیاز به تعریف، تفسیر و پرداخت بیشتری در مملکتمان داشته و بررسی رویکردها، اهداف و ساختار این حوزه فیلمسازی نیازمند انتقال اطلاعات درست و مفید و همچنین نمایش آثار بزرگانش است. معضل عمده دیگر بحث نمایش آنهاست. بیشترین مکانهای نمایش این فیلمها در جهان، گالریها هستند. در کشور ما جلوتر از گالریها، جشنوارههای فیلم کوتاه شاید مهمترین فضا را برای دیدهشدن این آثار قرار است فراهم کنند که اغلب با سلیقه نازل هیأت داوران و لابیها منحصر به آثار اغلب بیکیفیت یا نمایش فیلمهای دوستان و همکاران میشود. گالریها هم بهخاطر هزینههای غیرقابلبرگشت و البته جیب خالیازپول کارگردانان پیشقدم نمیشوند. هرچند که نمایش این آثار به شکل محدود در برخی گالریها و با تلاش قابل توجه چندنفر گاهگاهی صورت میگیرد اما جوابگوی نیاز این هنر پیشرو نیست. مهجورتر آن دسته از فیلمهایی هستند که بهواسطه همان نگاه پیشرو و تجربی قابل دستهبندی در چارچوب نام تعریفشده در کشورمان نیستند. یعنی نه در بین آثار کوتاه تجربی اما اساسا مصرفی جای میگیرند و نه با انحصارطلبی جایی در بین آثار کوتاه داستانی دارند. اینجا درست جایی است که هزینه مادی و معنوی بیشتری از سوی کارگردان پرداخت میشود. چندروز پیش مجموعهای از آثار تجربی بر پرده سینماتک موزه هنرهای معاصر نمایش داده شد. این نمایش هرچند میتوانست سرآغاز فصل جدیدی از توجه به این مقوله در فضایی مهم باشد اما با اختصاص این نمایش به آثاری از فیلمسازان اکثرا خارجی دریغ و افسوس بههمراه آورد درست وقتی که تقریبا هیچ مکانی برای نمایش آثار فیلمساران فیلم کوتاه و تجربی در ایران نیست و فیلمساز فرصت ارائه ساخته خود را ندارد. برای نسوختن فرصتهای اینگونه میتوان با نمایش آثار بزرگان این عرصه آغاز کرد و همراه با آن فراخوانی برای آثار کوتاه و تجربی ایرانی در نظر گرفت که در انتها با آگاهی و ارزشگذاری کارشناس مطلع و بادانش، نمایشهایی به شکل منظم انجام گیرد. مسلما در آن حین، رفتوآمد خارجیها هم به مذاق ما بد نخواهد آمد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.