در حاشیه یک نامگذاری
امیدواری برای توسعه تئاتر ایران
بهزاد صدیقی . نمایشنامهنویس و پژوهشگر تئاتر
ظاهرا و البته رسما از سوی مدیران ارشد فرهنگی سال 94 را سال تئاتر نام نهادهاند. مینویسم «ظاهرا» زیرا هنوز کورسویی از روشنایی در این هنر و نیز هنوز برنامه جامعی برای آن تدوین و اعلام نشده است. اینکه چه شده مسئولان ارشد فرهنگی این عنوان را برای سال جاری انتخاب کردهاند، حتما از نظر آنها دلایلی دارد. یکی از دلایل آن شاید کاستیهای عدیدهای است که در سالهای اخیر دامنگیر این هنر مادر و به گفته بسیاری، هنر فاخر شده است؛ کاستیهایی که البته از سالها قبلتر نیز وجود داشته اما امروزه افزایش نسل جدید هنرمندان تئاتر، تقاضای بیشتر از سوی مخاطبان تئاتر، تأسیس و راهاندازی آموزشگاهها، تماشاخانهها و پلاتوهای کوچک خصوصی (البته این آخری بیشتر در تهران رشد یافته)، افزایش دانشجویان و دانشآموختگان تئاتر، انتشار کتابهای تئاتر از سوی برخی ناشران فرهنگی و انتشار اخبار این هنر در تعداد زیادی از رسانههای مکتوب و مجازی و... موجب شده تا نمود این کاستیها بیشازپیش به چشم آید. از سوی دیگر، نبود امکانات سختافزاری (مانند تالارها و تماشاخانههای حرفهای دولتی و شاید خصوصی) و نیز کمبود بودجه و نیز افزایشنیافتن آن،
سبب شده تا نقصانها و مشکلات تئاتر بیشتر از گذشته به چشم آید. هرچند نباید دراینباره کاستیهایی را که در سیستم مدیریت تئاتری کشور وجود دارد، نادیده گرفت. متأسفانه بعد از گذشت حدود یک قرن و یک ربع از رواج هنر تئاتر در این سرزمین، هنوز یک مدیریت اصولمند، راهبردی، هدفمند و یکپارچه در سیستم مدیریت فرهنگی و نیز تئاتر کشور ما وجود ندارد و همین نیز وضعیت تئاتر را اینگونه آشفتهبازار کرده است ضمن آنکه چندپارچگی مدیریت تئاتر سازمانها، نهادها و ارگانهای دولتی مانند حوزه هنری، سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران و شهرداریها، کانون پرورش فکری کودکانونوجوانان و نیز وجود جشنوارههای ریزودرشت دولتی، خود مشکلات دیگری برای تئاتر و هنرمندان آن ایجاد کرده است. در نبود این یکپارچگی مدیریت فرهنگی، بودجه، برنامهریزی و سیاستگذاری فرهنگی، طبیعی است بهراحتی نتوان وضعیتی بسامان را برای تئاتر فراهم آورد. بهرسمیتنشناختن تئاتر به عنوان یک شغل از طرف دولت هم سبب پدیدآمدن مشکلات بسیاری برای هنرمندان تئاتر شده است؛ از مشکلاتی مانند بیمه خدمات درمانی و تأمین اجتماعی، وضعیت معیشتی و مسکن هنرمندان تا مسئله امنیت
اقتصادی، اجتماعی، سیاسی مستمر و همیشگی و ...، حاصل نداشتن و نبودن رسته و رده شغلی در سازمان امور استخدامی کشور است. برخی دیگر از مشکلات تئاتر کشور ما مربوط به مدیریت تجربی، سلیقهای و جزیرهای مدیران تئاتری ما در طول اکثر دورانهاست. البته این امر در بخش سیستم مدیریت شورای نظارت و ارزشیابی مرکز هنرهای نمایشی و اعضای بازبینی و ارزشیابی این شورا بیشتر محسوس بوده است. برای مثال، با آمدن یک مدیر جدید، بسیاری از روشها، تجربیات و حتی آییننامهها و بخشنامههای قبلی که اتفاقا ممکن است به درد مدیر جدید بخورد، نادیده انگاشته و کنار گذاشته میشود و کارمندان و هنرمندان تئاتر باید روش کار خود را مطابق شیوه و بهتر است بگوییم خواست و اراده و سلیقه مدیران جدید درآورند و به صورت مستقیم و غیرمستقیم مجبورند تن به اطاعت امر چنین مدیران و افرادی دهند. مثالی دیگر در حوزه تصویب نمایشنامهها و اجرای نمایشها است که هرگاه مدیر یا شورایی به لحاظ سیاسی و حزبی، متعادلتر و روشنتر باشد، اجراها و نمایشنامهها بهتر و راحتتر به تصویب میرسند و هرگاه جبهه مخالف سیاسی یا مدیریت بسته بر مسند این نوع مدیریتها بنشیند،
آثاری که به لحاظ محتوایی حرفی برای گفتن داشته باشند، بهسختی از تیغ ممیزی عبور میکنند یا هنرمندان تئاتر مجبورند به سمت آثار بیخاصیت و خنثی روی بیاورند و پیشنهادهای بیمسئله مدیران را بپذیرند و اگر چنین مدیرانی کمسواد، نگران پست و میز خویش باشند، معلوم است که فقط براساس مصلحتاندیشیها تصمیم میگیرند.
متأسفانه در این سالها آنقدر بر هنرها و فرهنگ ما سختگیری شده که اگر بخواهیم یکبهیک آنها را برشماریم، سخن طولانی میشود. از سویی هرگاه بر هریک از اجزای این هنر انگشت میگذاریم، ضعفها بیشتر به چشم میآید تا قوتها. بهراستی کدامیک از مدیران فرهنگی و هنری در همان ابتدای مسند مدیریتشان، پس از مطالعه و بررسی وضعیت موجود، بر پایه علمی و دانش روز مدیریت و نیز تحقیقات و پژوهشهای کاربردی دست به عمل زدهاند؟ و اساسا کدامیک از آنها به موضوع و مسئله پژوهش در حوزه فعالیتهای کاری و تحت امر خود بها داده، به آن اعتقاد داشته یا کوشش کردهاند بر اساس پژوهش و تحقیق، مشکلات این هنر یا هنر تحت مدیریت خود را به صورت بنیادین برطرف یا حداقل در دوره مدیریت خویش کم کنند؟!
این پرسشی است که پاسخ آن نیز خود نیاز به پژوهش دارد و پاسخ دقیق و درست آن میتواند خود بخشی از شروع حرکتی تازه در مدیریت جدید فرهنگی باشد. اما باز هم متأسفانه اغلب مدیران ما در دوران مدیریت خود دچار روزمرگی و شاید روزمرگی شده و دلخوش به برطرفکردن امور جاری و تمجید رسانههای کاغذی، مجازی و صوتی و تصویری و بهبه و چهچه آنها میشوند و مثل همیشه دوستدار و علاقهمند آمارها و گزارشهای جاری و نه آمارهای واقعی هستند و اغلب کمیت را بر کیفیت ترجیح دادهاند. در چنین شرایطی انتظار داریم وضعیت تئاتر بهتر شود؟! بههرحال، این نامگذاری براساس هر دلیل و تصمیمی باشد، هم مدیران و هم هنرمندان تئاتر باید از این فرصت مهم و شاید سرنوشتساز استفاده کنند تا بخشی از مطالبات صنف هنرمندان تئاتر محقق شود. هر چند در دستیابی به این مطالبات و خواستههای اساسی نظیر تصویب افزایش بودجه تئاتر و حمایت مدیران ارشد دولتی مانند دفتر ریاستجمهوری و نهاد مجلس از هنر تئاتر، به رسمیتشناختن تئاتر به عنوان حرفه و شغل از سوی وزارت کار و امور اجتماعی و سایر سازمانهای تصمیمگیرنده (سازمان امور استخدامی کشور، سازمان برنامه و بودجه و...)،
تأسیس تماشاخانهها، پردیسها و مجموعههای جدید تئاتر در سراسر کشور، حمایت مالی شهرداریها از تئاتر، تأسیس پژوهشکده تئاتر با بودجه کافی و انجام پژوهشهای کاربردی، بنیادی و علمی، به انجامرساندن و عملیاتیکردن سند توسعه تئاتر، ارتقای مرکز هنرهای نمایشی از اداره کل به سازمان تئاتر، حمایت اساسی از خانه تئاتر و کانونها و انجمنهای وابسته آن و بهرسمیتشناختن این نهاد غیردولتی بهعنوان یک صنف یا سندیکای فرهنگی و هنری، ثبت روز ملی تئاتر در تقویم رسمی کشور، حمایت از قرارداد تیپ خانه تئاتر و ملزمکردن تهیهکنندگان دولتی و خصوصی به این قرارداد و...، نیازمند برنامهریزی و سیاستگذاریهای دقیق کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت از سوی تصمیمگیرندگان، مدیران و متولیان امر است و نیاز به همراهی و همدلی و کوششهای شبانهروزی همه دستاندرکاران تئاتر دارد.
ظاهرا و البته رسما از سوی مدیران ارشد فرهنگی سال 94 را سال تئاتر نام نهادهاند. مینویسم «ظاهرا» زیرا هنوز کورسویی از روشنایی در این هنر و نیز هنوز برنامه جامعی برای آن تدوین و اعلام نشده است. اینکه چه شده مسئولان ارشد فرهنگی این عنوان را برای سال جاری انتخاب کردهاند، حتما از نظر آنها دلایلی دارد. یکی از دلایل آن شاید کاستیهای عدیدهای است که در سالهای اخیر دامنگیر این هنر مادر و به گفته بسیاری، هنر فاخر شده است؛ کاستیهایی که البته از سالها قبلتر نیز وجود داشته اما امروزه افزایش نسل جدید هنرمندان تئاتر، تقاضای بیشتر از سوی مخاطبان تئاتر، تأسیس و راهاندازی آموزشگاهها، تماشاخانهها و پلاتوهای کوچک خصوصی (البته این آخری بیشتر در تهران رشد یافته)، افزایش دانشجویان و دانشآموختگان تئاتر، انتشار کتابهای تئاتر از سوی برخی ناشران فرهنگی و انتشار اخبار این هنر در تعداد زیادی از رسانههای مکتوب و مجازی و... موجب شده تا نمود این کاستیها بیشازپیش به چشم آید. از سوی دیگر، نبود امکانات سختافزاری (مانند تالارها و تماشاخانههای حرفهای دولتی و شاید خصوصی) و نیز کمبود بودجه و نیز افزایشنیافتن آن،
سبب شده تا نقصانها و مشکلات تئاتر بیشتر از گذشته به چشم آید. هرچند نباید دراینباره کاستیهایی را که در سیستم مدیریت تئاتری کشور وجود دارد، نادیده گرفت. متأسفانه بعد از گذشت حدود یک قرن و یک ربع از رواج هنر تئاتر در این سرزمین، هنوز یک مدیریت اصولمند، راهبردی، هدفمند و یکپارچه در سیستم مدیریت فرهنگی و نیز تئاتر کشور ما وجود ندارد و همین نیز وضعیت تئاتر را اینگونه آشفتهبازار کرده است ضمن آنکه چندپارچگی مدیریت تئاتر سازمانها، نهادها و ارگانهای دولتی مانند حوزه هنری، سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران و شهرداریها، کانون پرورش فکری کودکانونوجوانان و نیز وجود جشنوارههای ریزودرشت دولتی، خود مشکلات دیگری برای تئاتر و هنرمندان آن ایجاد کرده است. در نبود این یکپارچگی مدیریت فرهنگی، بودجه، برنامهریزی و سیاستگذاری فرهنگی، طبیعی است بهراحتی نتوان وضعیتی بسامان را برای تئاتر فراهم آورد. بهرسمیتنشناختن تئاتر به عنوان یک شغل از طرف دولت هم سبب پدیدآمدن مشکلات بسیاری برای هنرمندان تئاتر شده است؛ از مشکلاتی مانند بیمه خدمات درمانی و تأمین اجتماعی، وضعیت معیشتی و مسکن هنرمندان تا مسئله امنیت
اقتصادی، اجتماعی، سیاسی مستمر و همیشگی و ...، حاصل نداشتن و نبودن رسته و رده شغلی در سازمان امور استخدامی کشور است. برخی دیگر از مشکلات تئاتر کشور ما مربوط به مدیریت تجربی، سلیقهای و جزیرهای مدیران تئاتری ما در طول اکثر دورانهاست. البته این امر در بخش سیستم مدیریت شورای نظارت و ارزشیابی مرکز هنرهای نمایشی و اعضای بازبینی و ارزشیابی این شورا بیشتر محسوس بوده است. برای مثال، با آمدن یک مدیر جدید، بسیاری از روشها، تجربیات و حتی آییننامهها و بخشنامههای قبلی که اتفاقا ممکن است به درد مدیر جدید بخورد، نادیده انگاشته و کنار گذاشته میشود و کارمندان و هنرمندان تئاتر باید روش کار خود را مطابق شیوه و بهتر است بگوییم خواست و اراده و سلیقه مدیران جدید درآورند و به صورت مستقیم و غیرمستقیم مجبورند تن به اطاعت امر چنین مدیران و افرادی دهند. مثالی دیگر در حوزه تصویب نمایشنامهها و اجرای نمایشها است که هرگاه مدیر یا شورایی به لحاظ سیاسی و حزبی، متعادلتر و روشنتر باشد، اجراها و نمایشنامهها بهتر و راحتتر به تصویب میرسند و هرگاه جبهه مخالف سیاسی یا مدیریت بسته بر مسند این نوع مدیریتها بنشیند،
آثاری که به لحاظ محتوایی حرفی برای گفتن داشته باشند، بهسختی از تیغ ممیزی عبور میکنند یا هنرمندان تئاتر مجبورند به سمت آثار بیخاصیت و خنثی روی بیاورند و پیشنهادهای بیمسئله مدیران را بپذیرند و اگر چنین مدیرانی کمسواد، نگران پست و میز خویش باشند، معلوم است که فقط براساس مصلحتاندیشیها تصمیم میگیرند.
متأسفانه در این سالها آنقدر بر هنرها و فرهنگ ما سختگیری شده که اگر بخواهیم یکبهیک آنها را برشماریم، سخن طولانی میشود. از سویی هرگاه بر هریک از اجزای این هنر انگشت میگذاریم، ضعفها بیشتر به چشم میآید تا قوتها. بهراستی کدامیک از مدیران فرهنگی و هنری در همان ابتدای مسند مدیریتشان، پس از مطالعه و بررسی وضعیت موجود، بر پایه علمی و دانش روز مدیریت و نیز تحقیقات و پژوهشهای کاربردی دست به عمل زدهاند؟ و اساسا کدامیک از آنها به موضوع و مسئله پژوهش در حوزه فعالیتهای کاری و تحت امر خود بها داده، به آن اعتقاد داشته یا کوشش کردهاند بر اساس پژوهش و تحقیق، مشکلات این هنر یا هنر تحت مدیریت خود را به صورت بنیادین برطرف یا حداقل در دوره مدیریت خویش کم کنند؟!
این پرسشی است که پاسخ آن نیز خود نیاز به پژوهش دارد و پاسخ دقیق و درست آن میتواند خود بخشی از شروع حرکتی تازه در مدیریت جدید فرهنگی باشد. اما باز هم متأسفانه اغلب مدیران ما در دوران مدیریت خود دچار روزمرگی و شاید روزمرگی شده و دلخوش به برطرفکردن امور جاری و تمجید رسانههای کاغذی، مجازی و صوتی و تصویری و بهبه و چهچه آنها میشوند و مثل همیشه دوستدار و علاقهمند آمارها و گزارشهای جاری و نه آمارهای واقعی هستند و اغلب کمیت را بر کیفیت ترجیح دادهاند. در چنین شرایطی انتظار داریم وضعیت تئاتر بهتر شود؟! بههرحال، این نامگذاری براساس هر دلیل و تصمیمی باشد، هم مدیران و هم هنرمندان تئاتر باید از این فرصت مهم و شاید سرنوشتساز استفاده کنند تا بخشی از مطالبات صنف هنرمندان تئاتر محقق شود. هر چند در دستیابی به این مطالبات و خواستههای اساسی نظیر تصویب افزایش بودجه تئاتر و حمایت مدیران ارشد دولتی مانند دفتر ریاستجمهوری و نهاد مجلس از هنر تئاتر، به رسمیتشناختن تئاتر به عنوان حرفه و شغل از سوی وزارت کار و امور اجتماعی و سایر سازمانهای تصمیمگیرنده (سازمان امور استخدامی کشور، سازمان برنامه و بودجه و...)،
تأسیس تماشاخانهها، پردیسها و مجموعههای جدید تئاتر در سراسر کشور، حمایت مالی شهرداریها از تئاتر، تأسیس پژوهشکده تئاتر با بودجه کافی و انجام پژوهشهای کاربردی، بنیادی و علمی، به انجامرساندن و عملیاتیکردن سند توسعه تئاتر، ارتقای مرکز هنرهای نمایشی از اداره کل به سازمان تئاتر، حمایت اساسی از خانه تئاتر و کانونها و انجمنهای وابسته آن و بهرسمیتشناختن این نهاد غیردولتی بهعنوان یک صنف یا سندیکای فرهنگی و هنری، ثبت روز ملی تئاتر در تقویم رسمی کشور، حمایت از قرارداد تیپ خانه تئاتر و ملزمکردن تهیهکنندگان دولتی و خصوصی به این قرارداد و...، نیازمند برنامهریزی و سیاستگذاریهای دقیق کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت از سوی تصمیمگیرندگان، مدیران و متولیان امر است و نیاز به همراهی و همدلی و کوششهای شبانهروزی همه دستاندرکاران تئاتر دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.