یادداشتی درباره فیلم
«دوران عاشقی» مدرن ِ ناخواسته؟
علی فرهمند
«دوران عاشقی» ایده خوبی دارد؛ اما در فیلمنامه، دیگر خبری از این ایده خوب نیست. صحنههای فرعی و ضعف در روایت، دست به دست هم میدهند تا ایده اصلی فراموش شود و با یک فیلم آشفته و بیقاعده روبهرو شویم. ایده باز و بستن چشمهای «بیتا» در ابتدا و انتهای فیلم هم برای جمعوجورکردن این آشفتگی بهکار گرفته شده است. فیلم نه قهرمان دارد و نه ضدقهرمان. فیلمنامه هم آنقدر ضعف دارد که فقدان کشمکش آدمهای خوب و بد، در مقایسه با روایت نادرست آن، به چشم نمیآید. نکته مهمی که به شکل یک سوءتفاهم درباره این فیلم به وجود آمده است، نوع روایت فیلم است که شبیه به روایتهای مدرن جلوه میکند. اما با کمی تأمل دریافت خواهیم کرد که فیلمنامه قصد دارد یک الگوی کلاسیک را بهکار گیرد و چون در استفاده از این الگو ناتوان است، از یکسوم اولیه فیلمنامه بهبعد، صحنههای فرعی زیاد میشود که این صحنهها هرکدام بهنوعی با «بیتا» مرتبط است و این سوءتفاهم پیش میآید که با یک درام مدرن طرف هستیم ولی این فرضیه بهکل اشتباه است. فیلمنامه در یکسوم ابتدایی، شخصیت بد را معرفی میکند؛ حتی قصد دارد از طریق برندهشدن «بیتا» در دادگاه، حادثه محرک
ارائه دهد و با رویارویی «بیتا» و «میترا» نقطه عطف به وجود آورد اما متأسفانه فقط قصد دارد و هیچکدام عملی نمیشود و دلیلش هم میتواند نابلدی در نگارش فیلمنامه باشد.
نکته دیگر اینکه اگر بر فرض مثال، فیلمنامهنویس علاقه خاصی به درام مدرن داشته و قصد نگارش یک فیلمنامه مدرن را کرده است، چرا هیچ اثری از یک پرداخت مدرن در فیلم نیست؟ صحنههای رویارویی «بیتا» با مسائل ناهنجار جامعه چه کمکی به رشد خودش میکند؟ فصل گفتوگوی «بیتا» با فرد «دگرجنسگرا» چه دردی از فیلم را دوا میکند؟ بدتر از آن، دزدیدهشدن ماشین «بیتا» و اتفاقاتی که در اداره پلیس میافتد به فیلم چه کمکی میکند؟ پاسخ این است: فیلمنامهنویس برای اینکه در روایت کلاسیک فیلمنامه به مشکل برخورده است، مدام «بیتا» را با درگیریهای ذهنی مواجه میکند تا کشمکش شخصیت با خودش در فیلمنامه به وجود آید و مخاطب بپذیرد که «بیتا» مورد ظلم واقع شده است و با «بیتا» همذاتپنداری کند اما درواقع؛ مخاطب رنج دروغین «بیتا» را باور نخواهد کرد؛ نه با روایت مدرن و نه کلاسیک.
عنوان فیلم هم مانند اکثر صحنههای فیلم، کوچکترین ارتباطی با فیلم ندارد. شاید عنوان «دوران عاشقی» خبر از دورانی میدهد که دیگر از دست رفته است اما وقتی در فیلم هیچ ارجاعی از عشق بربادرفته آنها دیده نمیشود، شما میتوانید باور کنید که «بیتا» و همسرش یک زندگی عاشقانه را سپری کردهاند؟ یا اگر «بیتا» در طول فیلم دارد یک دوران عاشقانه (آرامش قبل از توفان) را سپری میکند، چرا هیچ واکنش عاشقانهای از او در فیلم نمیبینیم؟
فیلم «دوران عاشقی» نه حرفی برای گفتن دارد و نه مسئلهای را مطرح میکند؛ و با صحنههای قلابی و دروغین قصد دارد با مخاطب ارتباط برقرار کند اما این امر میسر نمیشود.
و مسئله آخر مسئلهای است که حداقل در اکثر فیلمهای ضعیف رعایت میشود و آن هم بازیهای بازیگران است. ولی در این فیلم، بهجز بازی «بیتا فرهی»، درباره بازیها حتی نمیتوان نظری ارائه داد. مسلما برنده نهایی این فیلم بانو «بیتا فرهی» است که تنها با دو صحنه از فیلم، قدرت بازیگری خود را بار دیگر به اثبات میرساند.
«دوران عاشقی» ایده خوبی دارد؛ اما در فیلمنامه، دیگر خبری از این ایده خوب نیست. صحنههای فرعی و ضعف در روایت، دست به دست هم میدهند تا ایده اصلی فراموش شود و با یک فیلم آشفته و بیقاعده روبهرو شویم. ایده باز و بستن چشمهای «بیتا» در ابتدا و انتهای فیلم هم برای جمعوجورکردن این آشفتگی بهکار گرفته شده است. فیلم نه قهرمان دارد و نه ضدقهرمان. فیلمنامه هم آنقدر ضعف دارد که فقدان کشمکش آدمهای خوب و بد، در مقایسه با روایت نادرست آن، به چشم نمیآید. نکته مهمی که به شکل یک سوءتفاهم درباره این فیلم به وجود آمده است، نوع روایت فیلم است که شبیه به روایتهای مدرن جلوه میکند. اما با کمی تأمل دریافت خواهیم کرد که فیلمنامه قصد دارد یک الگوی کلاسیک را بهکار گیرد و چون در استفاده از این الگو ناتوان است، از یکسوم اولیه فیلمنامه بهبعد، صحنههای فرعی زیاد میشود که این صحنهها هرکدام بهنوعی با «بیتا» مرتبط است و این سوءتفاهم پیش میآید که با یک درام مدرن طرف هستیم ولی این فرضیه بهکل اشتباه است. فیلمنامه در یکسوم ابتدایی، شخصیت بد را معرفی میکند؛ حتی قصد دارد از طریق برندهشدن «بیتا» در دادگاه، حادثه محرک
ارائه دهد و با رویارویی «بیتا» و «میترا» نقطه عطف به وجود آورد اما متأسفانه فقط قصد دارد و هیچکدام عملی نمیشود و دلیلش هم میتواند نابلدی در نگارش فیلمنامه باشد.
نکته دیگر اینکه اگر بر فرض مثال، فیلمنامهنویس علاقه خاصی به درام مدرن داشته و قصد نگارش یک فیلمنامه مدرن را کرده است، چرا هیچ اثری از یک پرداخت مدرن در فیلم نیست؟ صحنههای رویارویی «بیتا» با مسائل ناهنجار جامعه چه کمکی به رشد خودش میکند؟ فصل گفتوگوی «بیتا» با فرد «دگرجنسگرا» چه دردی از فیلم را دوا میکند؟ بدتر از آن، دزدیدهشدن ماشین «بیتا» و اتفاقاتی که در اداره پلیس میافتد به فیلم چه کمکی میکند؟ پاسخ این است: فیلمنامهنویس برای اینکه در روایت کلاسیک فیلمنامه به مشکل برخورده است، مدام «بیتا» را با درگیریهای ذهنی مواجه میکند تا کشمکش شخصیت با خودش در فیلمنامه به وجود آید و مخاطب بپذیرد که «بیتا» مورد ظلم واقع شده است و با «بیتا» همذاتپنداری کند اما درواقع؛ مخاطب رنج دروغین «بیتا» را باور نخواهد کرد؛ نه با روایت مدرن و نه کلاسیک.
عنوان فیلم هم مانند اکثر صحنههای فیلم، کوچکترین ارتباطی با فیلم ندارد. شاید عنوان «دوران عاشقی» خبر از دورانی میدهد که دیگر از دست رفته است اما وقتی در فیلم هیچ ارجاعی از عشق بربادرفته آنها دیده نمیشود، شما میتوانید باور کنید که «بیتا» و همسرش یک زندگی عاشقانه را سپری کردهاند؟ یا اگر «بیتا» در طول فیلم دارد یک دوران عاشقانه (آرامش قبل از توفان) را سپری میکند، چرا هیچ واکنش عاشقانهای از او در فیلم نمیبینیم؟
فیلم «دوران عاشقی» نه حرفی برای گفتن دارد و نه مسئلهای را مطرح میکند؛ و با صحنههای قلابی و دروغین قصد دارد با مخاطب ارتباط برقرار کند اما این امر میسر نمیشود.
و مسئله آخر مسئلهای است که حداقل در اکثر فیلمهای ضعیف رعایت میشود و آن هم بازیهای بازیگران است. ولی در این فیلم، بهجز بازی «بیتا فرهی»، درباره بازیها حتی نمیتوان نظری ارائه داد. مسلما برنده نهایی این فیلم بانو «بیتا فرهی» است که تنها با دو صحنه از فیلم، قدرت بازیگری خود را بار دیگر به اثبات میرساند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.