|

نکاتی درباره واکسن آنفلوآنزا و ضرورت تزریق آن

ابتلا به آنفلوآنزا، ذات‌الریه به ‌همراه دارد

ساسان توانا. فوق‌تخصص بیماری‌های ریه-عضو هیأت ‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی شهیدبهشتی

آنفلوآنزا یک عفونت حاد تنفسی است که توسط ویروس آنفلوانزای A یا B ایجاد می‌شود و همه‌ساله در فصل‌های سرد سال (به‌ویژه ماه‌های دی‌ و بهمن) شیوع می‌یابد. معمولا علائم این بیماری بعد از یک دوره کمون (نهفته) یک تا دوروزه شروع می‌شود که همراه با تب‌هایی که گاهی می‌تواند تا 40 درجه هم باشد، بروز می‌یابد. سردرد، دردهای عضلانی شدید، ضعف، درد سینه و سرفه از دیگر علائم آنفلوآنزا است. برخلاف سرماخوردگی که معمولا با عطسه‌های زیاد، آبریزش بینی و درد گلو همراه است، ‌علائم آنفلوآنزا متفاوت است. از طرف دیگر در سرماخوردگی فرد معمولا تب و درد عضلانی ندارد. معمولا دوره بیماری سه تا پنج روز است که خود‌به‌خود بهبود می‌یابد، ولی در مواقعی ممکن است در افراد پیر یا بچه‌ها یا در کسانی که ضعف سیستم ایمنی دارند، بیماری 7 تا 10 روز هم طول بکشد. علائم گوارشی این بیماری معمولا در بچه‌ها مشاهده می‌شود؛ در مواردی مثل پاندمی (همه‌گیری) آنفلوآنزای H1N1 (آنفلوآنزای خوکی) که چندسال پیش اتفاق افتاد، نیز موارد گوارشی مشاهده می‌شد. پس از دوره اولیه، معمولا علائم حاد بیمار بهبود می‌یابد و گاهی ممکن است تا چند هفته همچنان سرفه‌های خشک یا احساس ضعف عمومی بدن ادامه داشته باشد. همچنین امکان دارد به ‌دنبال این بیماری، عوارض ریوی نیز ایجاد شود که مهم‌ترین آن پنومونی (ذات‌الریه) است که می‌تواند، هم منشأ آن ویروسی باشد و هم باکتریایی یا در مواردی هر دو با هم. معمولا فرم ویروسی آن در کسانی اتفاق می‌افتد که زمینه قبلی دارند، مانند مبتلایان به بیماری‌های ریوی یا قلبی یا ضعف سیستم ایمنی و به‌ویژه کسانی که فشار دهلیز چپ آنان خیلی بالاست، مانند کسانی که تنگی دریچه میترال دارند. در این افراد به ‌جای آنکه علائم بیماری ظرف چند روز تخفیف پیدا کند، با گذشت زمان نه‌تنها بیماری آنان بهبود نمی‌یابد که بدتر هم می‌شود؛ حتی ممکن است به شکل کبودی بدن به دلیل کمبود اکسیژن بروز یابد. در این حالت میزان مرگ‌ومیر بسیار بالا می‌رود. در مواقعی که عفونت باکتریایی اضافه می‌شود، معمولا علائم بیماری آنفلوآنزا در افراد هرچند بهبود می‌یابد، ولی بعد از یکی، دو روز دوباره سرفه‌ها زیاد می‌شود که همراه با خلط چرکی است. از دیگر عوارض مهم آنفلوآنزا می‌توان به عوارض عضلانی، عفونت گوش یا سینوزیت اشاره کرد. عوارض عصبی از دیگر پیامدهای آنفلوآنزاست (مواردی همچون آنسفالیت یا التهاب مغز، مننژیت یا التهاب پرده دور مغز یا بیماری گیلن‌باره).‌‌‌‌‌‌ مشکلات قلبی از دیگر عوارض آنفلوآنزاست که می‌تواند عضله قلب یا پرده دور قلب را درگیر کند و به نارسایی قلب یا تجمع مایع در اطراف قلب منجر ‌شود. با توجه به عوارض این بیماری، بهترین راه پیشگیری از بیماری واکسیناسیون است. از سوی دیگر توجه به بعد اقتصادی این بیماری برای جامعه بسیار ضروری است به‌ویژه آنکه ابتلا به این بیماری غیبت از کار یا غیبت از مدرسه را به‌ دنبال دارد. بنابراین توصیه می‌شود، اولا کسانی که بیمار هستند در تماس با افراد جامعه قرار نگیرند که در این زمینه رعایت‌ فاصله حداقل دومتری با دیگران ضروری است؛ زیرا آنفلوآنزا از طریق ذراتی که معمولا بیش از پنج میکرون هستند، انتقال می‌یابد. رعایت این فاصله سبب می‌شود این ذرات قبل از اینکه به شخص بعدی برسد، به‌ دلیل اندازه بزرگشان روی زمین رسوب ‌کند. به ‌همین‌ دلیل رعایت فاصله فرد بیمار با افراد سالم بسیار مهم است. روش دیگر استفاده از دستمال یا ماسک است. مجموعه این روش‌ها باعث می‌شود ذرات منتقل نشود. از طرف دیگر وقتی این ذرات روی زمین می‌نشینند یا روی سطوحی مثل مبل و میز و صندلی قرار می‌گیرند، تماس دست‌ها با این عوامل و سپس تماس دست آلوده با چشم، دهان و بینی، می‌تواند باعث انتقال میکروب به بدن ‌شود. بنابراین شستن مکرر دست‌ها به‌ویژه قبل از خوردن غذا می‌تواند در پیشگیری از انتقال این بیماری مؤثر باشد.
واکسینه‌شدن علیه این ویروس طبق گایدلاین‌ها (دستورهای راهنما) به تمام افراد بالای شش‌ ماه توصیه می‌شود. اما در افرادی که پرخطر محسوب می‌شوند، حتما باید واکسن تزریق شود. این گروه شامل اشخاص بالای 65 سال، کودکان زیر پنج‌ سال و خانم‌های باردار است. در کسانی که زمینه بیماری‌های قلبی-ریوی، دیابت، بیماری‌های کلیوی، نارسایی کبدی، کم‌خونی‌های ارثی و ضعف سیستم ایمنی دارند، همچنین کسانی که شیمی‌درمانی می‌شوند یا افرادی که پیوند عضو شده‌اند یا داروهای استروئیدی مصرف می‌کنند، افراد فاقد طحال، مبتلایان به HIV (ایدز)، کارکنان مراکز بهداشتی، گروهی که در خانه سالمندان زندگی می‌کنند، همچنین اشخاصی که در خانه در تماس با افراد پرخطر هستند، نیز باید واکسن تزریق کنند. تمام این اقدامات باعث می‌شود، فرد 50 تا 80 درصد نسبت به ابتلا به بیماری آنفلوآنزا مصون بماند یا در صورت ابتلا، در حد یک بیماری خفیف با دوره ‌بیماری کوتاه این بیماری را پشت سر بگذارد. عوارض واکسن آنفلوآنزا بسیار ناچیز است. در 65 درصد موارد باعث قرمزی و درد در محل تزریق می‌شود، ولی معمولا این عوارض برطرف می‌شود. در مواردی هم به تب خفیف حدود 38 درجه منجر می‌شود که مدت آن هم طولانی نیست.
به‌ دلیل آنکه در نوع تزریقی این واکسن از ویروس زنده ضعیف استفاده نمی‌شود، به خانم‌های باردار می‌توان این اطمینان را داد که این واکسن هیچ مشکلی برای آنان و جنینشان ایجاد نمی‌کند و به ‌دلیل آنکه ریسک عوارض آنفلوآنزا در خانم‌های باردار بسیار زیاد است، تمام خانم‌های باردار حتما ‌باید در دوران بارداری از این واکسن استفاده کنند.
اگر فردی در تزریق‌های قبلی واکسن آنفلوآنزا (شش‌ هفته بعد از تزریق) دچار بیماری «گیلن‌باره» شد، (بیماری‌ای که در آن سیستم ایمنی بدن به اعصاب حمله می‌کند و باعث ضعف بدن و مشکلات حسی می‌شود) نباید واکسن تزریق کند. البته باید به این نکته توجه کرد که میزان شیوع «گیلن‌باره» پس از تزریق واکسن آنفلوآنزا به‌مراتب کمتر از شیوع گیلن‌باره بعد از ابتلا به خود بیماری آنفلوآنزاست.
احتمال بروز ذات‌الریه در خانم بارداری که مبتلا به آنفلوآنزا می‌شود، بسیار زیاد و بروز این بیماری در آنان خطرناک است. به همین دلیل تزریق واکسن به این عده توصیه می‌شود. در مواقعی که مادر علیه ویروس آنفلوآنزا واکسینه می‌شود، به‌ دلیل آنکه آنتی‌بادی‌های ایجادشده در بدن مادر به جنین منتقل می‌شود، شیرخواران این مادران تا شش‌ماهگی نیازی به تزریق واکسن آنفلوآنزا ندارند. به همین دلیل توصیه می‌شود تمام کودکان بالای شش‌ ماه واکسن آنفلوآنزا را تزریق کنند.

آنفلوآنزا یک عفونت حاد تنفسی است که توسط ویروس آنفلوانزای A یا B ایجاد می‌شود و همه‌ساله در فصل‌های سرد سال (به‌ویژه ماه‌های دی‌ و بهمن) شیوع می‌یابد. معمولا علائم این بیماری بعد از یک دوره کمون (نهفته) یک تا دوروزه شروع می‌شود که همراه با تب‌هایی که گاهی می‌تواند تا 40 درجه هم باشد، بروز می‌یابد. سردرد، دردهای عضلانی شدید، ضعف، درد سینه و سرفه از دیگر علائم آنفلوآنزا است. برخلاف سرماخوردگی که معمولا با عطسه‌های زیاد، آبریزش بینی و درد گلو همراه است، ‌علائم آنفلوآنزا متفاوت است. از طرف دیگر در سرماخوردگی فرد معمولا تب و درد عضلانی ندارد. معمولا دوره بیماری سه تا پنج روز است که خود‌به‌خود بهبود می‌یابد، ولی در مواقعی ممکن است در افراد پیر یا بچه‌ها یا در کسانی که ضعف سیستم ایمنی دارند، بیماری 7 تا 10 روز هم طول بکشد. علائم گوارشی این بیماری معمولا در بچه‌ها مشاهده می‌شود؛ در مواردی مثل پاندمی (همه‌گیری) آنفلوآنزای H1N1 (آنفلوآنزای خوکی) که چندسال پیش اتفاق افتاد، نیز موارد گوارشی مشاهده می‌شد. پس از دوره اولیه، معمولا علائم حاد بیمار بهبود می‌یابد و گاهی ممکن است تا چند هفته همچنان سرفه‌های خشک یا احساس ضعف عمومی بدن ادامه داشته باشد. همچنین امکان دارد به ‌دنبال این بیماری، عوارض ریوی نیز ایجاد شود که مهم‌ترین آن پنومونی (ذات‌الریه) است که می‌تواند، هم منشأ آن ویروسی باشد و هم باکتریایی یا در مواردی هر دو با هم. معمولا فرم ویروسی آن در کسانی اتفاق می‌افتد که زمینه قبلی دارند، مانند مبتلایان به بیماری‌های ریوی یا قلبی یا ضعف سیستم ایمنی و به‌ویژه کسانی که فشار دهلیز چپ آنان خیلی بالاست، مانند کسانی که تنگی دریچه میترال دارند. در این افراد به ‌جای آنکه علائم بیماری ظرف چند روز تخفیف پیدا کند، با گذشت زمان نه‌تنها بیماری آنان بهبود نمی‌یابد که بدتر هم می‌شود؛ حتی ممکن است به شکل کبودی بدن به دلیل کمبود اکسیژن بروز یابد. در این حالت میزان مرگ‌ومیر بسیار بالا می‌رود. در مواقعی که عفونت باکتریایی اضافه می‌شود، معمولا علائم بیماری آنفلوآنزا در افراد هرچند بهبود می‌یابد، ولی بعد از یکی، دو روز دوباره سرفه‌ها زیاد می‌شود که همراه با خلط چرکی است. از دیگر عوارض مهم آنفلوآنزا می‌توان به عوارض عضلانی، عفونت گوش یا سینوزیت اشاره کرد. عوارض عصبی از دیگر پیامدهای آنفلوآنزاست (مواردی همچون آنسفالیت یا التهاب مغز، مننژیت یا التهاب پرده دور مغز یا بیماری گیلن‌باره).‌‌‌‌‌‌ مشکلات قلبی از دیگر عوارض آنفلوآنزاست که می‌تواند عضله قلب یا پرده دور قلب را درگیر کند و به نارسایی قلب یا تجمع مایع در اطراف قلب منجر ‌شود. با توجه به عوارض این بیماری، بهترین راه پیشگیری از بیماری واکسیناسیون است. از سوی دیگر توجه به بعد اقتصادی این بیماری برای جامعه بسیار ضروری است به‌ویژه آنکه ابتلا به این بیماری غیبت از کار یا غیبت از مدرسه را به‌ دنبال دارد. بنابراین توصیه می‌شود، اولا کسانی که بیمار هستند در تماس با افراد جامعه قرار نگیرند که در این زمینه رعایت‌ فاصله حداقل دومتری با دیگران ضروری است؛ زیرا آنفلوآنزا از طریق ذراتی که معمولا بیش از پنج میکرون هستند، انتقال می‌یابد. رعایت این فاصله سبب می‌شود این ذرات قبل از اینکه به شخص بعدی برسد، به‌ دلیل اندازه بزرگشان روی زمین رسوب ‌کند. به ‌همین‌ دلیل رعایت فاصله فرد بیمار با افراد سالم بسیار مهم است. روش دیگر استفاده از دستمال یا ماسک است. مجموعه این روش‌ها باعث می‌شود ذرات منتقل نشود. از طرف دیگر وقتی این ذرات روی زمین می‌نشینند یا روی سطوحی مثل مبل و میز و صندلی قرار می‌گیرند، تماس دست‌ها با این عوامل و سپس تماس دست آلوده با چشم، دهان و بینی، می‌تواند باعث انتقال میکروب به بدن ‌شود. بنابراین شستن مکرر دست‌ها به‌ویژه قبل از خوردن غذا می‌تواند در پیشگیری از انتقال این بیماری مؤثر باشد.
واکسینه‌شدن علیه این ویروس طبق گایدلاین‌ها (دستورهای راهنما) به تمام افراد بالای شش‌ ماه توصیه می‌شود. اما در افرادی که پرخطر محسوب می‌شوند، حتما باید واکسن تزریق شود. این گروه شامل اشخاص بالای 65 سال، کودکان زیر پنج‌ سال و خانم‌های باردار است. در کسانی که زمینه بیماری‌های قلبی-ریوی، دیابت، بیماری‌های کلیوی، نارسایی کبدی، کم‌خونی‌های ارثی و ضعف سیستم ایمنی دارند، همچنین کسانی که شیمی‌درمانی می‌شوند یا افرادی که پیوند عضو شده‌اند یا داروهای استروئیدی مصرف می‌کنند، افراد فاقد طحال، مبتلایان به HIV (ایدز)، کارکنان مراکز بهداشتی، گروهی که در خانه سالمندان زندگی می‌کنند، همچنین اشخاصی که در خانه در تماس با افراد پرخطر هستند، نیز باید واکسن تزریق کنند. تمام این اقدامات باعث می‌شود، فرد 50 تا 80 درصد نسبت به ابتلا به بیماری آنفلوآنزا مصون بماند یا در صورت ابتلا، در حد یک بیماری خفیف با دوره ‌بیماری کوتاه این بیماری را پشت سر بگذارد. عوارض واکسن آنفلوآنزا بسیار ناچیز است. در 65 درصد موارد باعث قرمزی و درد در محل تزریق می‌شود، ولی معمولا این عوارض برطرف می‌شود. در مواردی هم به تب خفیف حدود 38 درجه منجر می‌شود که مدت آن هم طولانی نیست.
به‌ دلیل آنکه در نوع تزریقی این واکسن از ویروس زنده ضعیف استفاده نمی‌شود، به خانم‌های باردار می‌توان این اطمینان را داد که این واکسن هیچ مشکلی برای آنان و جنینشان ایجاد نمی‌کند و به ‌دلیل آنکه ریسک عوارض آنفلوآنزا در خانم‌های باردار بسیار زیاد است، تمام خانم‌های باردار حتما ‌باید در دوران بارداری از این واکسن استفاده کنند.
اگر فردی در تزریق‌های قبلی واکسن آنفلوآنزا (شش‌ هفته بعد از تزریق) دچار بیماری «گیلن‌باره» شد، (بیماری‌ای که در آن سیستم ایمنی بدن به اعصاب حمله می‌کند و باعث ضعف بدن و مشکلات حسی می‌شود) نباید واکسن تزریق کند. البته باید به این نکته توجه کرد که میزان شیوع «گیلن‌باره» پس از تزریق واکسن آنفلوآنزا به‌مراتب کمتر از شیوع گیلن‌باره بعد از ابتلا به خود بیماری آنفلوآنزاست.
احتمال بروز ذات‌الریه در خانم بارداری که مبتلا به آنفلوآنزا می‌شود، بسیار زیاد و بروز این بیماری در آنان خطرناک است. به همین دلیل تزریق واکسن به این عده توصیه می‌شود. در مواقعی که مادر علیه ویروس آنفلوآنزا واکسینه می‌شود، به‌ دلیل آنکه آنتی‌بادی‌های ایجادشده در بدن مادر به جنین منتقل می‌شود، شیرخواران این مادران تا شش‌ماهگی نیازی به تزریق واکسن آنفلوآنزا ندارند. به همین دلیل توصیه می‌شود تمام کودکان بالای شش‌ ماه واکسن آنفلوآنزا را تزریق کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.