گفتوگو با «شیوا دولتآبادی»
همه کودکان جهان فرزندان ما هستند
شرق: وجود 24 هزار کودک بیسرپرست و بدسرپرست تحت پوشش سازمان بهزیستی، ضرورت اشاعه فرزندخواندگی را بیشتر از گذشته کرده است. مسئولان میگویند قوانین فرزندخواندگی در سال جدید بازنگری و شرایط فرزندپذیری تسهیل شده است. باوجوداین «شیوا دولتآبادی»، رئیس هیأتمدیره انجمن حمایت از حقوق کودکان و انجمن روانشناسی ایران، معتقد است مسائل زیادی پیشروی خانوادههای داوطلب فرزندپذیری و کودکان بیسرپرست در این زمینه وجود دارد.
سازمان بهزیستی میگوید قوانین فرزندخواندگی تسهیل شده است. فرزندخواندگی در ایران چه روندی دارد و تسهیل این قوانین چه تأثیری بر این روند دارد؟
هم در سازمان بهزیستی ایران و هم در جهان روند انتخاب فرزند توسط داوطلبان فرزندپذیری روندی ظریف، حساس و علمی است و قبل از آن سؤالات زیادی از داوطلبان پرسیده میشود تا نگاهشان در این زمینه سنجیده شود. حتی این روند گاهی چندینبار تکرار میشود و برای آن سیستمهای دروغسنجی تعبیه شده است. برای مثال خانوادههایی که تکفرزند هستند و اقدام به پذیرش فرزند میکنند، بیشتر بهدنبال همبازی برای کودکشان میگردند و چنین موضوعاتی تنها از طریق مصاحبههای عمیق مشخص میشود. از طرف دیگر گاهی حتی لازم است خانواده بزرگتر و فامیل نیز در این زمینه مورد بررسی و آموزش قرار گیرند. برای مثال لازم است نگاه پدربزرگها و مادربزرگها هم نسبت به فرزندپذیری اعضای خانوادهشان بررسی شود. در هر صورت بهتر است کودک بهجای اینکه سازمانی بزرگ شود، خانوادگی بزرگ شود اما در این زمینه در کنار تسهیلات قانونی، باید برای انتخاب مناسب والدین نیز دقت کافی صورت گیرد.
آیا تنها تسهیل قوانین کافی است؟
خانوادههای داوطلب پس از فرزندپذیری باید آموزش داده شوند و مددکاری قوی باید در خدمت آنها باشد زیرا کودکان بیسرپرست سابقه سختی از زندگی داشتهاند و بههمیندلیل برای تطبیق با خانواده مشکلاتی خواهند داشت. اگر کودکی در نوزادی به فرزندخواندگی دربیاید هم در بزرگسالی با مشکلاتی همراه خواهد بود مثل اینکه پس از آگاهی از این موضوع، نگران والدین بیولوژیک خود خواهد شد و حتی ممکن است به جستوجوی آنها اقدام کند. همه این موضوعات از ابتدا باید در فرایند پذیرش در نظر گرفته شود.
والدینی که فرزندخوانده میپذیرند، با چه مشکلاتی روبهرو هستند؟
بهطورکلی والدین فرزندپذیر به دو دسته تقسیم میشوند. عدهای قبول میکنند که شرایط پذیرش فرزند با داشتن فرزند متفاوت است اما دسته دوم کسانی هستند که میخواهند این موضوع را از دیگران مخفی نگه دارند. این گروه با اضطرابهای خاصی مواجه هستند. به این گروه توصیه میشود که این موضوع را در زمان مناسب افشا کنند. بهموقع و در شرایط مناسب گفتن یا بهکاربردن تکنیکهایی مثل اینکه مادری میتواند کودک را به دنیا آورد و مادر دیگری او را بزرگ کند، در این موارد مهم و قابلتوجه است. مخفیکردن معمولا به این دلیل اتفاق میافتد که در فرهنگ ما فرزندخواندگی همواره با مسائل قانونی و شرعی زیادی همراه بوده و بههمیندلیل جزء رفتارهای متداول محسوب نمیشده است. برای مثال قانون سهمالارث یکی از مسائل موجود در این زمینه است یا برای مثال قانون ازدواج با فرزندخوانده که به اندازه کافی درباره آن صحبت شد.
این موضوع مختص ایران است یا در همه جهان با این مشکلات روبهرو هستیم؟
در برخی از کشورهای دنیا به دلیل وجود فرزندان بیسرپرست زیاد مثل کشورهایی که همواره با بلایای طبیعی مواجه بودهاند، فرزندخواندگی موضوعی بدیهی و طبیعی محسوب میشود اما در کشور ما هنوز این نگاه جا نیفتاده است و بههمیندلیل باید فرزندخواندگی بهعنوان رفتاری طبیعی اشاعه داده شود تا بر نگاه مردم جامعه اثر بگذارد. برای مثال در دنیا برخی از ستارههای سینما با پذیرش فرزندان زیاد از همهجای دنیا این نگاه را اشاعه میدهند که همه کودکان جهان فرزندان ما هستند.
خود کودکان بیسرپرست چه نگاهی به فرزندخواندگی دارند؟
زندگی سازمانی عوارض زیادی دارد. یکی از بزرگترین این عوارض این است که بچهها وقتی در جامعه قرار میگیرند، باید هم خودشان و هم دیگران را توجیه کنند که چرا خانواده ندارند. البته زندگی خانوادگی هم همانطور که گفتم مسائل خاص خودش را دارد که نیاز به دقت نظر خاص دارد. برای مثال هرچقدر رفتار با فرزندخواندهها شبیهتر به رفتار با کودکان تنی باشد، در شکلگیری اخلاق و مسئولیت و تعهد آنها نسبت به خانواده شبیهتر به فرزندان تنی عمل خواهند کرد. هرچقدر طبیعیتر با این کودکان رفتار شود و هرچقدر دایره بزرگتر خانواده آمادگی بیشتری برای پذیرش داشته باشند، فرزندخواندهها بهتر تربیت میشوند.
شرق: وجود 24 هزار کودک بیسرپرست و بدسرپرست تحت پوشش سازمان بهزیستی، ضرورت اشاعه فرزندخواندگی را بیشتر از گذشته کرده است. مسئولان میگویند قوانین فرزندخواندگی در سال جدید بازنگری و شرایط فرزندپذیری تسهیل شده است. باوجوداین «شیوا دولتآبادی»، رئیس هیأتمدیره انجمن حمایت از حقوق کودکان و انجمن روانشناسی ایران، معتقد است مسائل زیادی پیشروی خانوادههای داوطلب فرزندپذیری و کودکان بیسرپرست در این زمینه وجود دارد.
سازمان بهزیستی میگوید قوانین فرزندخواندگی تسهیل شده است. فرزندخواندگی در ایران چه روندی دارد و تسهیل این قوانین چه تأثیری بر این روند دارد؟
هم در سازمان بهزیستی ایران و هم در جهان روند انتخاب فرزند توسط داوطلبان فرزندپذیری روندی ظریف، حساس و علمی است و قبل از آن سؤالات زیادی از داوطلبان پرسیده میشود تا نگاهشان در این زمینه سنجیده شود. حتی این روند گاهی چندینبار تکرار میشود و برای آن سیستمهای دروغسنجی تعبیه شده است. برای مثال خانوادههایی که تکفرزند هستند و اقدام به پذیرش فرزند میکنند، بیشتر بهدنبال همبازی برای کودکشان میگردند و چنین موضوعاتی تنها از طریق مصاحبههای عمیق مشخص میشود. از طرف دیگر گاهی حتی لازم است خانواده بزرگتر و فامیل نیز در این زمینه مورد بررسی و آموزش قرار گیرند. برای مثال لازم است نگاه پدربزرگها و مادربزرگها هم نسبت به فرزندپذیری اعضای خانوادهشان بررسی شود. در هر صورت بهتر است کودک بهجای اینکه سازمانی بزرگ شود، خانوادگی بزرگ شود اما در این زمینه در کنار تسهیلات قانونی، باید برای انتخاب مناسب والدین نیز دقت کافی صورت گیرد.
آیا تنها تسهیل قوانین کافی است؟
خانوادههای داوطلب پس از فرزندپذیری باید آموزش داده شوند و مددکاری قوی باید در خدمت آنها باشد زیرا کودکان بیسرپرست سابقه سختی از زندگی داشتهاند و بههمیندلیل برای تطبیق با خانواده مشکلاتی خواهند داشت. اگر کودکی در نوزادی به فرزندخواندگی دربیاید هم در بزرگسالی با مشکلاتی همراه خواهد بود مثل اینکه پس از آگاهی از این موضوع، نگران والدین بیولوژیک خود خواهد شد و حتی ممکن است به جستوجوی آنها اقدام کند. همه این موضوعات از ابتدا باید در فرایند پذیرش در نظر گرفته شود.
والدینی که فرزندخوانده میپذیرند، با چه مشکلاتی روبهرو هستند؟
بهطورکلی والدین فرزندپذیر به دو دسته تقسیم میشوند. عدهای قبول میکنند که شرایط پذیرش فرزند با داشتن فرزند متفاوت است اما دسته دوم کسانی هستند که میخواهند این موضوع را از دیگران مخفی نگه دارند. این گروه با اضطرابهای خاصی مواجه هستند. به این گروه توصیه میشود که این موضوع را در زمان مناسب افشا کنند. بهموقع و در شرایط مناسب گفتن یا بهکاربردن تکنیکهایی مثل اینکه مادری میتواند کودک را به دنیا آورد و مادر دیگری او را بزرگ کند، در این موارد مهم و قابلتوجه است. مخفیکردن معمولا به این دلیل اتفاق میافتد که در فرهنگ ما فرزندخواندگی همواره با مسائل قانونی و شرعی زیادی همراه بوده و بههمیندلیل جزء رفتارهای متداول محسوب نمیشده است. برای مثال قانون سهمالارث یکی از مسائل موجود در این زمینه است یا برای مثال قانون ازدواج با فرزندخوانده که به اندازه کافی درباره آن صحبت شد.
این موضوع مختص ایران است یا در همه جهان با این مشکلات روبهرو هستیم؟
در برخی از کشورهای دنیا به دلیل وجود فرزندان بیسرپرست زیاد مثل کشورهایی که همواره با بلایای طبیعی مواجه بودهاند، فرزندخواندگی موضوعی بدیهی و طبیعی محسوب میشود اما در کشور ما هنوز این نگاه جا نیفتاده است و بههمیندلیل باید فرزندخواندگی بهعنوان رفتاری طبیعی اشاعه داده شود تا بر نگاه مردم جامعه اثر بگذارد. برای مثال در دنیا برخی از ستارههای سینما با پذیرش فرزندان زیاد از همهجای دنیا این نگاه را اشاعه میدهند که همه کودکان جهان فرزندان ما هستند.
خود کودکان بیسرپرست چه نگاهی به فرزندخواندگی دارند؟
زندگی سازمانی عوارض زیادی دارد. یکی از بزرگترین این عوارض این است که بچهها وقتی در جامعه قرار میگیرند، باید هم خودشان و هم دیگران را توجیه کنند که چرا خانواده ندارند. البته زندگی خانوادگی هم همانطور که گفتم مسائل خاص خودش را دارد که نیاز به دقت نظر خاص دارد. برای مثال هرچقدر رفتار با فرزندخواندهها شبیهتر به رفتار با کودکان تنی باشد، در شکلگیری اخلاق و مسئولیت و تعهد آنها نسبت به خانواده شبیهتر به فرزندان تنی عمل خواهند کرد. هرچقدر طبیعیتر با این کودکان رفتار شود و هرچقدر دایره بزرگتر خانواده آمادگی بیشتری برای پذیرش داشته باشند، فرزندخواندهها بهتر تربیت میشوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.