|

چرا خودکشی باعث حل مشکل نمی‌شود؟

قضاوت نکنیم

حامد محمدی‌کنگرانی . روان‌پزشک

خودکشی به‌عنوان مهم‌ترین اورژانس روان‌پزشکی، همیشه برای من و همکارانم در بالاترین درجه اهمیت قرار دارد ولی تجربه سه‌سال کار در یکی از دو مرکز اصلی مسمومیت دارویی (که مراجعان اصلی آن افراد خودکشی‌کرده با دارو هستند)، باعث شد که از زوایای مختلف به خودکشی نگاه کنم. چه‌چیزی باعث می‌شود تا انسانی برای ازبین‌بردن خود، دست به هر کاری بزند. حرفه پزشکی باعث شده تا از صمیم قلب اعتقاد داشته باشم که سلامتی و آرامش بزرگ‌ترین نعمت‌های خداوند هستند، پس چرا کسی با دست خودش سعی در از‌بین‌بردن این دو نعمت می‌کند. البته آرامش، بیشتر به‌عنوان تبعات خودکشی، دچار اختلال جدی می‌شود.

«افراد ضعیف خودکشی می‌کنند»؛ این جمله را بارهاوبارها شنیده‌ایم و شنیدن این جمله از زبان کسی که خودش خودکشی کرده است، مفهوم دیگری دارد. چرا فردی که تا پیش از این خودکشی را مختص به افراد ضعیف می‌دانست، خودش اقدام به خودکشی می‌کند. عوامل بسیاری در کشاندن فرد به سمت خودکشی مؤثر است و نمی‌توان در مورد همه، به یک شکل قضاوت کرد. در مورد دلیل خودکشی، تئوری‌های مختلفی وجود دارد. بعضی خودکشی را خشم معطوف به خود می‌دانند که به شدیدترین شکل ممکن خود را نشان داده است به‌ویژه در افراد با افسردگی شدید. در بعضی از افراد، خودکشی وسیله‌ای جهت کمک‌خواستن است. زمانی‌که صدای کمک‌خواستن کسی شنیده نشود، برای جلب کمک اقدام به خودکشی می‌کند و تقویت باورهای مذهبی و ایمان به‌ویژه در این نوع خودکشی، بسیار کمک‌کننده است. در بعضی از انواع شخصیت‌های نابالغ، خودکشی راهی برای جلب‌توجه است و به‌همین‌دلیل بارهاوبارها اقدام به خودکشی می‌کنند. البته قضاوت درباره این نوع خودکشی بسیار سخت و پیچیده است زیرا دلایل ناخودآگاه بسیاری در آن دخیل هستند و خطرناک‌ترین کار، ربط‌دادن خودکشی به جلب‌توجه است که باعث نادیده‌گرفته‌شدن دلایل اصلی و درمان عامل زمینه‌ای می‌شود. گاهی نیز خودکشی در واکنش به اتفاقات ناگوار بیرونی مانند مشکلات اقتصادی و خانوادگی روی می‌دهد که معمولا اولین و شدید‌ترین واکنش است و در بسیاری از موارد به روش‌های مختلف و با حل مشکل اصلی، امکان اقدام به خودکشی به‌شدت کاهش می‌یابد.
در تمام موارد فوق و موارد مشابه دیگر، آنچه مهم است این است که خودکشی باعث حل مشکل نمی‌شود و متأسفانه در اکثر افراد زنده‌مانده از خودکشی، تبعات و پیامدهای خودکشی به مشکلات می‌افزاید. تغییر نگاه دیگران (جامعه) به فرد خودکشی‌کرده به‌عنوان فردی ضعیف، کاهش اعتماد‌به‌نفس در خود فرد به‌عنوان کسی که «توانایی حل مشکل را نداشتم» و به‌تبع آن ایجاد یا تشدید اختلال روان‌پزشکی در فرد مانند اضطراب یا افسردگی، عوارض جسمانی بعضا شدید مانند نارسایی کلیوی، کبدی یا قلبی و... که فرد را تا سال‌ها درگیر می‌کند و به شکل طنز تلخی درمی‌آید. کسی که قصد ازبین‌بردن خود را داشته است، تا سال‌ها و گاه تا پایان عمر درگیر درمان‌های مختلف و عوارض و مشکلات بلایی است که خودش بر سر خودش آورده است.
از نگاه یک روان‌پزشک، مهم‌ترین موضوع، پذیرش خودکشی به‌عنوان یک پدیده علمی و اجتماعی غیرقابل‌انکار در جامعه و پس از آن تلاش در جهت پیشگیری از بروز آن است، سعی در انکار یا نادیده‌گرفتن آن، بیشتر به شیوع خودکشی و افزایش عواقب بازماندگان خودکشی (خود فرد و خانواده وی) می‌انجامد. تقویت باورهای مذهبی، تلاش در جهت رفع مشکلات اجتماعی و اقتصادی مانند بیکاری، درمان اختلالات روان‌پزشکی، کمک به رفع مشکلات بین‌فردی و ارتباطی در خانواده‌ها، کمک به بازماندگان خانواده فرد فوت‌کرده در اثر خودکشی، کمک به فرد زنده‌مانده از خودکشی و فراهم‌کردن زمینه‌ای جهت درمان جسمی و روانی وی و... به کاهش میزان خودکشی و دشواری‌های پس از آن کمک می‌کند. در آستانه روز جهانی پیشگیری از خودکشی، مهم‌ترین چیزی که در طول این سه‌سال یاد گرفتم این بود که نباید در مورد فرد خودکشی‌کرده قضاوت کرد. هیچ‌گاه نمی‌توان به جای فرد دیگری زندگی کرد و به‌جای ضعیف‌خواندن وی، سعی در کمک‌کردن و پیشگیری از خودکشی کنیم و اگر نوشی نیستیم، حداقل بر زخم وی نیش نزنیم.

خودکشی به‌عنوان مهم‌ترین اورژانس روان‌پزشکی، همیشه برای من و همکارانم در بالاترین درجه اهمیت قرار دارد ولی تجربه سه‌سال کار در یکی از دو مرکز اصلی مسمومیت دارویی (که مراجعان اصلی آن افراد خودکشی‌کرده با دارو هستند)، باعث شد که از زوایای مختلف به خودکشی نگاه کنم. چه‌چیزی باعث می‌شود تا انسانی برای ازبین‌بردن خود، دست به هر کاری بزند. حرفه پزشکی باعث شده تا از صمیم قلب اعتقاد داشته باشم که سلامتی و آرامش بزرگ‌ترین نعمت‌های خداوند هستند، پس چرا کسی با دست خودش سعی در از‌بین‌بردن این دو نعمت می‌کند. البته آرامش، بیشتر به‌عنوان تبعات خودکشی، دچار اختلال جدی می‌شود.

«افراد ضعیف خودکشی می‌کنند»؛ این جمله را بارهاوبارها شنیده‌ایم و شنیدن این جمله از زبان کسی که خودش خودکشی کرده است، مفهوم دیگری دارد. چرا فردی که تا پیش از این خودکشی را مختص به افراد ضعیف می‌دانست، خودش اقدام به خودکشی می‌کند. عوامل بسیاری در کشاندن فرد به سمت خودکشی مؤثر است و نمی‌توان در مورد همه، به یک شکل قضاوت کرد. در مورد دلیل خودکشی، تئوری‌های مختلفی وجود دارد. بعضی خودکشی را خشم معطوف به خود می‌دانند که به شدیدترین شکل ممکن خود را نشان داده است به‌ویژه در افراد با افسردگی شدید. در بعضی از افراد، خودکشی وسیله‌ای جهت کمک‌خواستن است. زمانی‌که صدای کمک‌خواستن کسی شنیده نشود، برای جلب کمک اقدام به خودکشی می‌کند و تقویت باورهای مذهبی و ایمان به‌ویژه در این نوع خودکشی، بسیار کمک‌کننده است. در بعضی از انواع شخصیت‌های نابالغ، خودکشی راهی برای جلب‌توجه است و به‌همین‌دلیل بارهاوبارها اقدام به خودکشی می‌کنند. البته قضاوت درباره این نوع خودکشی بسیار سخت و پیچیده است زیرا دلایل ناخودآگاه بسیاری در آن دخیل هستند و خطرناک‌ترین کار، ربط‌دادن خودکشی به جلب‌توجه است که باعث نادیده‌گرفته‌شدن دلایل اصلی و درمان عامل زمینه‌ای می‌شود. گاهی نیز خودکشی در واکنش به اتفاقات ناگوار بیرونی مانند مشکلات اقتصادی و خانوادگی روی می‌دهد که معمولا اولین و شدید‌ترین واکنش است و در بسیاری از موارد به روش‌های مختلف و با حل مشکل اصلی، امکان اقدام به خودکشی به‌شدت کاهش می‌یابد.
در تمام موارد فوق و موارد مشابه دیگر، آنچه مهم است این است که خودکشی باعث حل مشکل نمی‌شود و متأسفانه در اکثر افراد زنده‌مانده از خودکشی، تبعات و پیامدهای خودکشی به مشکلات می‌افزاید. تغییر نگاه دیگران (جامعه) به فرد خودکشی‌کرده به‌عنوان فردی ضعیف، کاهش اعتماد‌به‌نفس در خود فرد به‌عنوان کسی که «توانایی حل مشکل را نداشتم» و به‌تبع آن ایجاد یا تشدید اختلال روان‌پزشکی در فرد مانند اضطراب یا افسردگی، عوارض جسمانی بعضا شدید مانند نارسایی کلیوی، کبدی یا قلبی و... که فرد را تا سال‌ها درگیر می‌کند و به شکل طنز تلخی درمی‌آید. کسی که قصد ازبین‌بردن خود را داشته است، تا سال‌ها و گاه تا پایان عمر درگیر درمان‌های مختلف و عوارض و مشکلات بلایی است که خودش بر سر خودش آورده است.
از نگاه یک روان‌پزشک، مهم‌ترین موضوع، پذیرش خودکشی به‌عنوان یک پدیده علمی و اجتماعی غیرقابل‌انکار در جامعه و پس از آن تلاش در جهت پیشگیری از بروز آن است، سعی در انکار یا نادیده‌گرفتن آن، بیشتر به شیوع خودکشی و افزایش عواقب بازماندگان خودکشی (خود فرد و خانواده وی) می‌انجامد. تقویت باورهای مذهبی، تلاش در جهت رفع مشکلات اجتماعی و اقتصادی مانند بیکاری، درمان اختلالات روان‌پزشکی، کمک به رفع مشکلات بین‌فردی و ارتباطی در خانواده‌ها، کمک به بازماندگان خانواده فرد فوت‌کرده در اثر خودکشی، کمک به فرد زنده‌مانده از خودکشی و فراهم‌کردن زمینه‌ای جهت درمان جسمی و روانی وی و... به کاهش میزان خودکشی و دشواری‌های پس از آن کمک می‌کند. در آستانه روز جهانی پیشگیری از خودکشی، مهم‌ترین چیزی که در طول این سه‌سال یاد گرفتم این بود که نباید در مورد فرد خودکشی‌کرده قضاوت کرد. هیچ‌گاه نمی‌توان به جای فرد دیگری زندگی کرد و به‌جای ضعیف‌خواندن وی، سعی در کمک‌کردن و پیشگیری از خودکشی کنیم و اگر نوشی نیستیم، حداقل بر زخم وی نیش نزنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.