نگاهی به تأثیر عادیسازی روابط واشنگتن- هاوانا بر زندگی مردم کوبا
فرش قرمز سیاست برای اقتصاد
بهاره محبی : شاید برای «جان کری»، وزیر خارجه آمریکا، افراشتهشدن پرچم ایالاتمتحده بر فراز سفارت آمریکا در کوبا اقدامی نمادین در تاریخ روابط دیپلماتیک دو کشور باشد اما برای «مارکو کالدرون»، شهروند کوبایی، مسئله بهمراتب سادهتر است: افراشتهشدن این پرچم به معنی درآمد بیشتر و بازگشت به شغلی است که روزی به آن علاقه داشته است.
کالدرون، 56ساله، که مانند بسیاری از کوباییها از اقتصاد سازماندهیشده دولت کمونیستی آزرده است و پس از سالها تحمل مشکلات اقتصادی، از سِمت خود بهعنوان مهندس کشاورزی با حقوق ناچیز 20 دلار در ماه استعفا داده، میگوید: «اگر به اهتزازدرآمدن این پرچم معنیاش این باشد که شرایط اقتصادی ما بهتر خواهد شد، فوقالعاده است. میتوانم به شغل سابقم بازگردم».
کالدرون که اکنون یک قصاب است، همینطور که تکهای گوشت را روی ترازو میگذارد، با خنده میگوید: «شرایطم در این شغل کمی بهتر است. حداقل اینکه میدانم غذایی برای خوردن دارم... از وقتی دو سالم بود، رابطه سیاسی آمریکا و کوبا قطع شده و امیدوار بودم که میتوانستم در این مراسم (بازگشایی سفارت آمریکا در کوبا) باشم. البته خیلی از دوستانم رفتند، برخی فقط کنجکاو بودند و برخی برای نشاندادن حمایتشان از دولت رفتند. بهگمانم این قدم واقعا برای هر دو کشور مهم بود».
رشد اقتصادی کوبا در سالهای اخیر بهشدت کاهش یافته است. روزنامه «یواسایتودی» در اینباره مینویسد: «تحریمهای آمریکا از سال ۱۹۶۲ میلادی بهطور مستقیم بیش از هزارو 200 میلیارد دلار خسارت به اقتصاد کوبا وارد کرده است. اکنون نگاه کوباییها به ازسرگیری روابط با ایالاتمتحده اگرچه محتاطانه اما خوشبینانه است. عمده نگرانی آنان، برآوردهنشدن وعدههایی است که سیاستمداران پشت میز مذاکره به یکدیگر دادهاند. بیشتر کوباییها امیدوارند دشمنی که بیش از نیمقرن نسبت به خصومت آن هشدار داده شده بود، کمک کند تا مشکلات اقتصادیشان تمام شود».
اما همهچیز به همین سادگی نیست. با وجود ازسرگیری روابط دیپلماتیک و بازگشایی سفارتهای دو کشور، تحریم اقتصادی کوبا همچنان تأثیرگذار باقی خواهد ماند و این در حالی است که تغییرات رائول کاسترو نیز نتوانسته باری از دوش مردم بردارد. با این حال هنوز افراد زیادی هستند که پرچم بهاهتزازدرآمده آمریکا در هاوانا را نشانه مثبتی دال بر تغییراتی میدانند که قرار است از راه برسد. «خوزه لوییز گوریو مکلارن»، پروفسور بازنشسته 58ساله در هاوانا، میگوید: «اکنون یک سیاست در روابط دو کشور دیده میشود، حتی بیشتر از آن در میان مردم دو کشور. یقینا این روند تقویت خواهد شد. دولتها را فراموش کنید؛ مردم دو کشور به بودن در کنار یکدیگر نیاز دارند».
«هکتور اولیوا بویدس»، یک آرایشگر در مرکز شهر هاوانا، میگوید از جمله تغییراتی که در این چند ماه شاهد آن بوده، بیشترشدن آمریکاییهایی است که در خیابانهای هاوانا قدم میزنند یا وقت خود را در هتلها میگذارنند و به صنعت گردشگری این کشور کمک میکنند! اولیوا بویدس میگوید که برخی از این آمریکاییها برای کوتاهکردن مو به آرایشگاه او میآیند و قول میدهند که باز هم برمیگردند. اگرچه این تعداد مشتری آمریکایی، هنوز نتوانستهاند تغییر جدی در شرایط اقتصادی اولیوا بویدس ایجاد کنند اما او معتقد است که با بیشترشدن توریستهای آمریکایی قطعا شرایطش تغییر خواهد کرد.
حقوق 10 دلار در ماه!
تمام تلاش «جوئان پرز گارسیا» این بوده که یک شغل مناسب با دستمزدی معقول در اقتصاد دولتی کوبا برای خود دستوپا کند. او مدتی بهعنوان آموزگار در مدرسهای ابتدایی مشغول به کار شد اما حقوقش معادل شش دلار آمریکا در ماه بود. جوئان مدتی هم مکانیک قطار بود که حقوقش به 10 دلار در ماه رسید. کار بهعنوان کارگر ساختمانی و آرایشگری هم شرایط او را چندان تغییر نداد. سپس دولت کمونیستی کوبا کاری کرد که غیرقابلتصور بود. دولت کوبا درهای اقتصاد را تاحدودی به روی بخش خصوصی باز کرد و با این کار (بهجای دولت) این صاحبان مشاغل و صنایع بودند که دستمزدها را مشخص میکردند. بنابراین، پرز گارسیا کار شخصی خود را بهعنوان تعمیرکار تلفنهای همراه، تلویزیون و رایانه آغاز کرد. او که برای اعلام رقم دقیق درآمدش تمایلی از خود نشان نمیدهد، میگوید: «درآمدم خیلی بیشتر شده است. من قبلا هرگز قادر نبودم که خودرو شخصی داشته باشم یا حتی یک موتورسیکلت. حالا اما میتوانم اینها را بخرم... هیچچیز بهتر از این نیست که انسان چیزی برای خودش داشته باشد».
برای ماریا پرز بهاهتزازدرآمدن پرچم آمریکا به معنی پایان احتمالی یک چالش روزانه است: اینکه هر روز حدس بزند چه غذایی را میتواند به مشتریانش بفروشد. این صاحب84ساله کافهتریای ماریا که یکی از رستورانهای مشهور و جزء اولین واحدهای خصوصی اقتصادی در کوبا بهشمار میرود، میگوید: «هروقت که برای خرید گوشت گاو به بازار میروم نگران قیمت آن هستم و اینکه اصلا میتوانم مایحتاج خود را تهیه کنم یا نه. اما فکر میکنم که شرایط جدید کمککننده خواهد بود اگر که قطعیتی در پی داشته باشد».
شرایط جدید دیپلماتیک کوبا و آمریکا برای خوان پورینو هم بهمعنی پایان چالش هر روزه تهیه منابع اولیه برای کشاورزان است. پورینو پیش از سال 2009 که دولت تغییرات در بخش کشاورزی را آغاز کند، بهعنوان رئیس یک تعاونی کشاورزی در حومه هاوانا مشغول به کار بود: زمانی که دولت به کشاورزان دیکته میکرد هر سال چقدر باید محصول داشته باشند. اکنون شرایط تغییر کرده است و دولت و شرکت تعاونی طرح تولید مشترکی را با همکاری یکدیگر اجرا میکنند. البته هنوز این دولت است که مشخص میکند چه مقدار از این تولیدات کشاورزی باید برای مؤسساتی که اولویت زیادی دارند، از جمله بیمارستانها و مدارس، کنار گذاشته شود، اما سود حاصل از فروش محصولات مازاد در بازارها یا نمایشگاهها مستقیما به جیب کشاورزان میرود. پورینو در اینباره میگوید: «تغییرات سالهای اخیر باعث شده که کشاورزان انگیزه بیشتری برای کار و تولید محصولات کشاورزی داشته باشند. بااینحال هنوز منابعی که در دسترس آنهاست، محدود و هزینههای تولید بالاست». به گفته او، گذشته از ماشینآلات کشاورزی در کوبا که اغلب بسیار قدیمی هستند، دسترسی داشتن به منابع اساسی کشاورزی مانند آفتکشها و
علفکشها هم بسیار دشوار است. به همین دلیل است که شهروندان کوبایی از ایده خرید تراکتورهای آمریکایی یا آفتکشهای ساخت شرکتهای معتبر در آمریکا بسیار خرسند هستند. بنابر اعلام آژانس آمار ملی کوبا، تولید ناخالص داخلی این کشور در سال 2013 میلادی 77.2 میلیارد پزو (3.2 میلیارد دلار) بوده است. پورینو درباره شرایط جدید احتمالی میگوید: «بخش کشاورزی در کوبا با دشواریهای زیادی روبهرو است و شرایط جدید میتواند باعث تقویت این بخش شود».
بنابر این گزارش، از سال 2008 میلادی که فیدل کاستروی کهنسال قدرت را به برادر کوچکترش رائول واگذار کرد، دولت کمونیستی کوبا اصلاحاتی را در حوزه اقتصادی در پیش گرفت که زندگی افرادی چون پرز گارسیا را اندکی تغییر داده است. اکنون عادیسازی روابط با ایالاتمتحده آنها را امیدوار کرده که با ورود شرکتهای خصوصی و سرمایهگذاریهای آمریکا در این کشور شرایطشان به مراتب بهتر شود. بهویژه اینکه یکی از جنبههای توافق واشنگتن و هاوانا که باراک اوباما به صراحت از آن صحبت کرده این است که تجار آمریکایی قادر خواهند بود با شرکتهای کوچک در کوبا معامله داشته باشند.
براساس مقالهای که سال گذشته توسط انجمن مطالعات اقتصاد کوبا منتشر شده، «ارنستو هرناندز»، اقتصاددان سابق صندوق بینالمللی پول، تخمین زده در مقایسه با پنجدرصد سال 1989میلادی، بخش خصوصی و تعاونی در کوبا اکنون نزدیک به 25.3 درصد از تولید ناخالص ملی را در دست دارند. اما واقعیت این است که دولت هنوز هم بهطور مستقیم و هم از طریق شرکتهای دولتی بیش از سهچهارم از فعالیتهای اقتصادی کوبا را تحت کنترل خود دارد. «ریکاردو تورز پرز»، کارشناس مرکز مطالعات اقتصادی در هاوانا، میگوید: «بیشتر کوباییها متوجه شدهاند اتفاقات بزرگی که تاکنون روی داده، خوب بوده است. اما واقعیت این است که تحقق وعدههای هر دو دولت دراینمیان نقش کلیدی در آینده خواهد داشت».
بههرحال، چه عادیسازی روابط با آمریکا به اقتصاد کوبا کمک کند یا نکند، یک چیز مشخص است: اغلب کوباییها معتقدند که سیستم اقتصادی این کشور عمیقا نیاز به تغییرات گسترده دارد. ضرورتی که بهنظر میرسد دولت کوبا نیز به اهمیت آن پی برده است. در چند سال اخیر نقلقولهای بسیاری مبنی بر گسترش کنترلشده بخش خصوصی و مشاغل خصوصی در کوبا شنیده میشود. گفته شده اکنون در کوبا میتوان برخی مشاغل (اغلب مشاغل خدماتی) را به صورت شخصی راهاندازی و اداره کرد. همچنین میتوان برخی تولیدات ساخت خود را رأسا فروخت. اما نمیتوان محصولی را از جایی خریده و به قیمتی بالاتر در جایی دیگر فروخت؛ که هسته اصلی نظام سرمایهداری است. «اِلادیو آگیلار» 76ساله، به نسلی تعلق دارد که با تهاجم نظامی ناموفق آمریکاییها در خلیج خوکها مقابله کرده است1. او میگوید: «عادیسازی روابط با همسایه قدرتمند کوبا پایانی بر آرمانهای انقلابی در این کشور نخواهد بود: «شاید به نظر بعضیها که رؤیاپرداز یا سطحینگر هستند، این پایان سوسیالیسم باشد. آنها فکر میکنند با عوضشدن نسل، دیگر خبری از سوسیالیسم نخواهد بود، اما اینطور نیست».
براساس نظرسنجی مؤسسه پیو (PEW) که در ماه مارس 2015 میلادی منتشر شده، 79 درصد از کوباییها از سیستم اقتصادی کشورشان ناراضی هستند. 70 درصد اعلام کردهاند که خواستار راهاندازی کسبوکار خود هستند. همچنین براساس این نظرسنجی، نزدیک به دوسوم کوباییها (64 درصد) معتقدند که عادیسازی روابط با ایالات متحده احتمالا تغییر سیستم اقتصادی کشورشان را بهدنبال خواهد داشت و تنها 37 درصد اعلام کردهاند که با عادیسازی این روابط، نظام سیاسی کشور نیز دستخوش تغییر خواهد شد.
1-http://www.usatoday.com/story/news/world/2015/01/04/cuba-economy-reforms/20997915
بهاره محبی : شاید برای «جان کری»، وزیر خارجه آمریکا، افراشتهشدن پرچم ایالاتمتحده بر فراز سفارت آمریکا در کوبا اقدامی نمادین در تاریخ روابط دیپلماتیک دو کشور باشد اما برای «مارکو کالدرون»، شهروند کوبایی، مسئله بهمراتب سادهتر است: افراشتهشدن این پرچم به معنی درآمد بیشتر و بازگشت به شغلی است که روزی به آن علاقه داشته است.
کالدرون، 56ساله، که مانند بسیاری از کوباییها از اقتصاد سازماندهیشده دولت کمونیستی آزرده است و پس از سالها تحمل مشکلات اقتصادی، از سِمت خود بهعنوان مهندس کشاورزی با حقوق ناچیز 20 دلار در ماه استعفا داده، میگوید: «اگر به اهتزازدرآمدن این پرچم معنیاش این باشد که شرایط اقتصادی ما بهتر خواهد شد، فوقالعاده است. میتوانم به شغل سابقم بازگردم».
کالدرون که اکنون یک قصاب است، همینطور که تکهای گوشت را روی ترازو میگذارد، با خنده میگوید: «شرایطم در این شغل کمی بهتر است. حداقل اینکه میدانم غذایی برای خوردن دارم... از وقتی دو سالم بود، رابطه سیاسی آمریکا و کوبا قطع شده و امیدوار بودم که میتوانستم در این مراسم (بازگشایی سفارت آمریکا در کوبا) باشم. البته خیلی از دوستانم رفتند، برخی فقط کنجکاو بودند و برخی برای نشاندادن حمایتشان از دولت رفتند. بهگمانم این قدم واقعا برای هر دو کشور مهم بود».
رشد اقتصادی کوبا در سالهای اخیر بهشدت کاهش یافته است. روزنامه «یواسایتودی» در اینباره مینویسد: «تحریمهای آمریکا از سال ۱۹۶۲ میلادی بهطور مستقیم بیش از هزارو 200 میلیارد دلار خسارت به اقتصاد کوبا وارد کرده است. اکنون نگاه کوباییها به ازسرگیری روابط با ایالاتمتحده اگرچه محتاطانه اما خوشبینانه است. عمده نگرانی آنان، برآوردهنشدن وعدههایی است که سیاستمداران پشت میز مذاکره به یکدیگر دادهاند. بیشتر کوباییها امیدوارند دشمنی که بیش از نیمقرن نسبت به خصومت آن هشدار داده شده بود، کمک کند تا مشکلات اقتصادیشان تمام شود».
اما همهچیز به همین سادگی نیست. با وجود ازسرگیری روابط دیپلماتیک و بازگشایی سفارتهای دو کشور، تحریم اقتصادی کوبا همچنان تأثیرگذار باقی خواهد ماند و این در حالی است که تغییرات رائول کاسترو نیز نتوانسته باری از دوش مردم بردارد. با این حال هنوز افراد زیادی هستند که پرچم بهاهتزازدرآمده آمریکا در هاوانا را نشانه مثبتی دال بر تغییراتی میدانند که قرار است از راه برسد. «خوزه لوییز گوریو مکلارن»، پروفسور بازنشسته 58ساله در هاوانا، میگوید: «اکنون یک سیاست در روابط دو کشور دیده میشود، حتی بیشتر از آن در میان مردم دو کشور. یقینا این روند تقویت خواهد شد. دولتها را فراموش کنید؛ مردم دو کشور به بودن در کنار یکدیگر نیاز دارند».
«هکتور اولیوا بویدس»، یک آرایشگر در مرکز شهر هاوانا، میگوید از جمله تغییراتی که در این چند ماه شاهد آن بوده، بیشترشدن آمریکاییهایی است که در خیابانهای هاوانا قدم میزنند یا وقت خود را در هتلها میگذارنند و به صنعت گردشگری این کشور کمک میکنند! اولیوا بویدس میگوید که برخی از این آمریکاییها برای کوتاهکردن مو به آرایشگاه او میآیند و قول میدهند که باز هم برمیگردند. اگرچه این تعداد مشتری آمریکایی، هنوز نتوانستهاند تغییر جدی در شرایط اقتصادی اولیوا بویدس ایجاد کنند اما او معتقد است که با بیشترشدن توریستهای آمریکایی قطعا شرایطش تغییر خواهد کرد.
حقوق 10 دلار در ماه!
تمام تلاش «جوئان پرز گارسیا» این بوده که یک شغل مناسب با دستمزدی معقول در اقتصاد دولتی کوبا برای خود دستوپا کند. او مدتی بهعنوان آموزگار در مدرسهای ابتدایی مشغول به کار شد اما حقوقش معادل شش دلار آمریکا در ماه بود. جوئان مدتی هم مکانیک قطار بود که حقوقش به 10 دلار در ماه رسید. کار بهعنوان کارگر ساختمانی و آرایشگری هم شرایط او را چندان تغییر نداد. سپس دولت کمونیستی کوبا کاری کرد که غیرقابلتصور بود. دولت کوبا درهای اقتصاد را تاحدودی به روی بخش خصوصی باز کرد و با این کار (بهجای دولت) این صاحبان مشاغل و صنایع بودند که دستمزدها را مشخص میکردند. بنابراین، پرز گارسیا کار شخصی خود را بهعنوان تعمیرکار تلفنهای همراه، تلویزیون و رایانه آغاز کرد. او که برای اعلام رقم دقیق درآمدش تمایلی از خود نشان نمیدهد، میگوید: «درآمدم خیلی بیشتر شده است. من قبلا هرگز قادر نبودم که خودرو شخصی داشته باشم یا حتی یک موتورسیکلت. حالا اما میتوانم اینها را بخرم... هیچچیز بهتر از این نیست که انسان چیزی برای خودش داشته باشد».
برای ماریا پرز بهاهتزازدرآمدن پرچم آمریکا به معنی پایان احتمالی یک چالش روزانه است: اینکه هر روز حدس بزند چه غذایی را میتواند به مشتریانش بفروشد. این صاحب84ساله کافهتریای ماریا که یکی از رستورانهای مشهور و جزء اولین واحدهای خصوصی اقتصادی در کوبا بهشمار میرود، میگوید: «هروقت که برای خرید گوشت گاو به بازار میروم نگران قیمت آن هستم و اینکه اصلا میتوانم مایحتاج خود را تهیه کنم یا نه. اما فکر میکنم که شرایط جدید کمککننده خواهد بود اگر که قطعیتی در پی داشته باشد».
شرایط جدید دیپلماتیک کوبا و آمریکا برای خوان پورینو هم بهمعنی پایان چالش هر روزه تهیه منابع اولیه برای کشاورزان است. پورینو پیش از سال 2009 که دولت تغییرات در بخش کشاورزی را آغاز کند، بهعنوان رئیس یک تعاونی کشاورزی در حومه هاوانا مشغول به کار بود: زمانی که دولت به کشاورزان دیکته میکرد هر سال چقدر باید محصول داشته باشند. اکنون شرایط تغییر کرده است و دولت و شرکت تعاونی طرح تولید مشترکی را با همکاری یکدیگر اجرا میکنند. البته هنوز این دولت است که مشخص میکند چه مقدار از این تولیدات کشاورزی باید برای مؤسساتی که اولویت زیادی دارند، از جمله بیمارستانها و مدارس، کنار گذاشته شود، اما سود حاصل از فروش محصولات مازاد در بازارها یا نمایشگاهها مستقیما به جیب کشاورزان میرود. پورینو در اینباره میگوید: «تغییرات سالهای اخیر باعث شده که کشاورزان انگیزه بیشتری برای کار و تولید محصولات کشاورزی داشته باشند. بااینحال هنوز منابعی که در دسترس آنهاست، محدود و هزینههای تولید بالاست». به گفته او، گذشته از ماشینآلات کشاورزی در کوبا که اغلب بسیار قدیمی هستند، دسترسی داشتن به منابع اساسی کشاورزی مانند آفتکشها و
علفکشها هم بسیار دشوار است. به همین دلیل است که شهروندان کوبایی از ایده خرید تراکتورهای آمریکایی یا آفتکشهای ساخت شرکتهای معتبر در آمریکا بسیار خرسند هستند. بنابر اعلام آژانس آمار ملی کوبا، تولید ناخالص داخلی این کشور در سال 2013 میلادی 77.2 میلیارد پزو (3.2 میلیارد دلار) بوده است. پورینو درباره شرایط جدید احتمالی میگوید: «بخش کشاورزی در کوبا با دشواریهای زیادی روبهرو است و شرایط جدید میتواند باعث تقویت این بخش شود».
بنابر این گزارش، از سال 2008 میلادی که فیدل کاستروی کهنسال قدرت را به برادر کوچکترش رائول واگذار کرد، دولت کمونیستی کوبا اصلاحاتی را در حوزه اقتصادی در پیش گرفت که زندگی افرادی چون پرز گارسیا را اندکی تغییر داده است. اکنون عادیسازی روابط با ایالاتمتحده آنها را امیدوار کرده که با ورود شرکتهای خصوصی و سرمایهگذاریهای آمریکا در این کشور شرایطشان به مراتب بهتر شود. بهویژه اینکه یکی از جنبههای توافق واشنگتن و هاوانا که باراک اوباما به صراحت از آن صحبت کرده این است که تجار آمریکایی قادر خواهند بود با شرکتهای کوچک در کوبا معامله داشته باشند.
براساس مقالهای که سال گذشته توسط انجمن مطالعات اقتصاد کوبا منتشر شده، «ارنستو هرناندز»، اقتصاددان سابق صندوق بینالمللی پول، تخمین زده در مقایسه با پنجدرصد سال 1989میلادی، بخش خصوصی و تعاونی در کوبا اکنون نزدیک به 25.3 درصد از تولید ناخالص ملی را در دست دارند. اما واقعیت این است که دولت هنوز هم بهطور مستقیم و هم از طریق شرکتهای دولتی بیش از سهچهارم از فعالیتهای اقتصادی کوبا را تحت کنترل خود دارد. «ریکاردو تورز پرز»، کارشناس مرکز مطالعات اقتصادی در هاوانا، میگوید: «بیشتر کوباییها متوجه شدهاند اتفاقات بزرگی که تاکنون روی داده، خوب بوده است. اما واقعیت این است که تحقق وعدههای هر دو دولت دراینمیان نقش کلیدی در آینده خواهد داشت».
بههرحال، چه عادیسازی روابط با آمریکا به اقتصاد کوبا کمک کند یا نکند، یک چیز مشخص است: اغلب کوباییها معتقدند که سیستم اقتصادی این کشور عمیقا نیاز به تغییرات گسترده دارد. ضرورتی که بهنظر میرسد دولت کوبا نیز به اهمیت آن پی برده است. در چند سال اخیر نقلقولهای بسیاری مبنی بر گسترش کنترلشده بخش خصوصی و مشاغل خصوصی در کوبا شنیده میشود. گفته شده اکنون در کوبا میتوان برخی مشاغل (اغلب مشاغل خدماتی) را به صورت شخصی راهاندازی و اداره کرد. همچنین میتوان برخی تولیدات ساخت خود را رأسا فروخت. اما نمیتوان محصولی را از جایی خریده و به قیمتی بالاتر در جایی دیگر فروخت؛ که هسته اصلی نظام سرمایهداری است. «اِلادیو آگیلار» 76ساله، به نسلی تعلق دارد که با تهاجم نظامی ناموفق آمریکاییها در خلیج خوکها مقابله کرده است1. او میگوید: «عادیسازی روابط با همسایه قدرتمند کوبا پایانی بر آرمانهای انقلابی در این کشور نخواهد بود: «شاید به نظر بعضیها که رؤیاپرداز یا سطحینگر هستند، این پایان سوسیالیسم باشد. آنها فکر میکنند با عوضشدن نسل، دیگر خبری از سوسیالیسم نخواهد بود، اما اینطور نیست».
براساس نظرسنجی مؤسسه پیو (PEW) که در ماه مارس 2015 میلادی منتشر شده، 79 درصد از کوباییها از سیستم اقتصادی کشورشان ناراضی هستند. 70 درصد اعلام کردهاند که خواستار راهاندازی کسبوکار خود هستند. همچنین براساس این نظرسنجی، نزدیک به دوسوم کوباییها (64 درصد) معتقدند که عادیسازی روابط با ایالات متحده احتمالا تغییر سیستم اقتصادی کشورشان را بهدنبال خواهد داشت و تنها 37 درصد اعلام کردهاند که با عادیسازی این روابط، نظام سیاسی کشور نیز دستخوش تغییر خواهد شد.
1-http://www.usatoday.com/story/news/world/2015/01/04/cuba-economy-reforms/20997915
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.