فاشیسم به روایت نویسنده ناشناس
«آنتیگونه بر صلیب شکسته» نمایشنامهای است که با ترجمه کمالالدین شفیعی از طرف نشر لاهیتا منتشر شده است. اما آنچه عجیب و جالبتوجه است این است که روی جلد کتاب در مقابل نام نویسنده، واژه «ناشناس» آمده است. شاید نخستین چیزی که با مشاهده این واژه به خاطر مخاطب اهل فن خطور کند، این باشد که «ناشناس»بودن نویسنده جزئی از یک بازی فرمی است. اما با خواندن پیشگفتار مفصل نویسنده بر این کتاب درمییابیم که چنین نیست و نویسنده این نمایشنامه واقعا ناشناس بوده و گویا در دوران تسلط نازیها در آلمان میزیسته است. ان. ا.
نام اختصاریای است که به گفته مترجم پای متن اصلی نمایشنامه درج شده بوده. مترجم در پیشگفتار تعریف میکند که این نمایشنامه از طریق مردی در آلمان که در زمان نازیها در اردوگاههای کار اجباری بوده به دستش رسیده است. مرد که نمایشنامه را «در میان آتوآشغالهای انبارِ یک ساختمان که قرار بوده بازسازی شود» پیدا کرده بوده، به مترجم گفته است که کسی نتوانسته تشخیص بدهد که این نمایشنامه از چه کسی میتواند باشد. مترجم از قول او مینویسد: «من این دفتر را به نمایشگران زیادی در برلین، هامبورگ و چند شهر دیگر نشان دادهام. هیچیک از آنها نتوانست تشخیص بدهد که چه کسی آن را نوشته است. اما همهی نمایشگران اعتقاد داشتند کسی که این کار را نوشته، دقیقا با هنر تآتر، بهویژه نمایشنامهنویسی آشنایی عمیق داشته است... نوع پرداخت نمایشنامه نشان میدهد که نویسنده تحتتأثیر تآتر سیاسی پیش از جنگ بوده و تآترِ روایی برتولت برشت را خوب میشناخته است». در ادامه، پیشگفتار نویسنده ناشناس بر این نمایشنامه آورده شده است و آنگاه درباره نمایشنامه آنتیگونه بر صلیب شکسته میخوانیم: «پس از برقراری فاشیسم در آلمان، هنرمندان نامدارِ کشور
که هر یک، از شهرتِ جهانی برخوردار بودند و ادبیات و هنر کشورشان را اعتبار بخشیدند، مجبور به ترک سرزمین خود شدند. کسانی هم که ماندند، یا به سکوت واداشته شدند، یا زانوی تسلیم خواباندند. یکی از این هنرمندان، هنس اوتو، بازیگر توانا و مردمگرا بود که در برابر استبداد سر فرود نیاورد. با آنکه به دستور گوبلز - وزیر تبلیغات رایش- اجازهی کار در هیچ تآتری را نداشت، تسلیم فاشیستها نشد. او یکی از فعالان جنبش سندیکاییِ نمایشگران، و از سازماندهندگان گروههای تآتر آژیتپروپ بهشمار میآمد و همواره از خشم و نفرت ارتجاع آلمان در رنج بود. او را در 13 نوامبر 1933 دستگیر و پس از رواداشت شکنجههای فراوان، از پنجرهی یکی از طبقات بالایی ساختمان گشتاپو، به سنگفرش خیابان پرت کردند و به قتل رساندند...
نمایشنامهنویس ما نیز که خود، عضو یکی از گروههای تآتر آژیتپروپ بوده، بدون شک هانس اوتو را میشناخته و در همان زمان نیز از ماجرای این جنایت آگاه بوده و بعدها آن را بهگونهای تمثیلی، به تصویر کشیده است. او درواقع، سرگذشت روزهای پایانی این هنرمند را برای نوشتن برگزیده و آن را تعمیم و بهنوعی، بازتاب داده است.»
«آنتیگونه بر صلیب شکسته» نمایشنامهای است که با ترجمه کمالالدین شفیعی از طرف نشر لاهیتا منتشر شده است. اما آنچه عجیب و جالبتوجه است این است که روی جلد کتاب در مقابل نام نویسنده، واژه «ناشناس» آمده است. شاید نخستین چیزی که با مشاهده این واژه به خاطر مخاطب اهل فن خطور کند، این باشد که «ناشناس»بودن نویسنده جزئی از یک بازی فرمی است. اما با خواندن پیشگفتار مفصل نویسنده بر این کتاب درمییابیم که چنین نیست و نویسنده این نمایشنامه واقعا ناشناس بوده و گویا در دوران تسلط نازیها در آلمان میزیسته است. ان. ا.
نام اختصاریای است که به گفته مترجم پای متن اصلی نمایشنامه درج شده بوده. مترجم در پیشگفتار تعریف میکند که این نمایشنامه از طریق مردی در آلمان که در زمان نازیها در اردوگاههای کار اجباری بوده به دستش رسیده است. مرد که نمایشنامه را «در میان آتوآشغالهای انبارِ یک ساختمان که قرار بوده بازسازی شود» پیدا کرده بوده، به مترجم گفته است که کسی نتوانسته تشخیص بدهد که این نمایشنامه از چه کسی میتواند باشد. مترجم از قول او مینویسد: «من این دفتر را به نمایشگران زیادی در برلین، هامبورگ و چند شهر دیگر نشان دادهام. هیچیک از آنها نتوانست تشخیص بدهد که چه کسی آن را نوشته است. اما همهی نمایشگران اعتقاد داشتند کسی که این کار را نوشته، دقیقا با هنر تآتر، بهویژه نمایشنامهنویسی آشنایی عمیق داشته است... نوع پرداخت نمایشنامه نشان میدهد که نویسنده تحتتأثیر تآتر سیاسی پیش از جنگ بوده و تآترِ روایی برتولت برشت را خوب میشناخته است». در ادامه، پیشگفتار نویسنده ناشناس بر این نمایشنامه آورده شده است و آنگاه درباره نمایشنامه آنتیگونه بر صلیب شکسته میخوانیم: «پس از برقراری فاشیسم در آلمان، هنرمندان نامدارِ کشور
که هر یک، از شهرتِ جهانی برخوردار بودند و ادبیات و هنر کشورشان را اعتبار بخشیدند، مجبور به ترک سرزمین خود شدند. کسانی هم که ماندند، یا به سکوت واداشته شدند، یا زانوی تسلیم خواباندند. یکی از این هنرمندان، هنس اوتو، بازیگر توانا و مردمگرا بود که در برابر استبداد سر فرود نیاورد. با آنکه به دستور گوبلز - وزیر تبلیغات رایش- اجازهی کار در هیچ تآتری را نداشت، تسلیم فاشیستها نشد. او یکی از فعالان جنبش سندیکاییِ نمایشگران، و از سازماندهندگان گروههای تآتر آژیتپروپ بهشمار میآمد و همواره از خشم و نفرت ارتجاع آلمان در رنج بود. او را در 13 نوامبر 1933 دستگیر و پس از رواداشت شکنجههای فراوان، از پنجرهی یکی از طبقات بالایی ساختمان گشتاپو، به سنگفرش خیابان پرت کردند و به قتل رساندند...
نمایشنامهنویس ما نیز که خود، عضو یکی از گروههای تآتر آژیتپروپ بوده، بدون شک هانس اوتو را میشناخته و در همان زمان نیز از ماجرای این جنایت آگاه بوده و بعدها آن را بهگونهای تمثیلی، به تصویر کشیده است. او درواقع، سرگذشت روزهای پایانی این هنرمند را برای نوشتن برگزیده و آن را تعمیم و بهنوعی، بازتاب داده است.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.