|

دروازه اخبار را به توییتر نسپار

سعید ارکان‌زاده‌یزدی . روزنامه‌نگار

فیس‌بوک و توییتر و دیگر شبکه‌های اجتماعی مجازی و همچنین نرم‌افزارهای ارتباطی تلفن هوشمند مثل وایبر و تلگرام، شکل مصرف اخبار را تغییر داده‌اند. پیش از رواج شبکه‌های اجتماعی، برجسته‌سازی اخبار و چیدمان آنها توسط خود رسانه‌ها انجام می‌شد و براساس اینکه چه مطلبی تیتر درشت‌تری داشت یا زودتر پخش می‌شد یا در صفحه اول وب‌سایت بود، بیشتر دیده می‌شد. اما اکنون، در برخی موارد، بیشتر دیده‌شدنِ خبر به برجسته‌سازی خود رسانه بستگی ندارد بلکه وابسته به این است که آن خبر چقدر در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته شده یا مورد پسند کاربران واقع شده است. به همین دلیل رسانه‌های سنتی به‌سرعت خود را با شبکه‌های اجتماعی وفق داده‌اند و هرکدام، خروجی‌هایی در این شبکه‌ها تدارک دیده‌اند.

اکنون سؤال اینجاست که آیا روزنامه‌نگاران که خود می‌بایست برجسته‌سازی اخبار را برای مخاطبان انجام می‌دادند و با ظهور شبکه‌های مجازی باید همان کار را اما به شکلی دیگر انجام دهند، هنگام انتخاب موضوع یک محصول خبری، خود باید مقهور برجسته‌سازی کاربرانشان در شبکه‌های اجتماعی شوند؟ این روزها از روزنامه‌نگاران مکرر شنیده می‌شود که می‌گویند فلان موضوع را به این دلیل انتخاب کرده‌اند...

... که در شبکه‌های اجتماعی بازخورد خوبی داشته یا خیلی درباره‌اش بحث شده است. حاصل این انتخاب‌ها، گاهی روزنامه‌نگاران قدیمی را که دوران پیش از اینترنت را درک کرده‌اند، به تحیر وامی‌دارد.
روزنامه‌نگار برای انتخاب موضوع خبرش، مدام در حال دروازه‌بانی است. روزنامه‌نگاران قدیمی به‌جای خط گرفتن از کاربران خود در شبکه‌های اجتماعی مجازی، از شبکه‌های اجتماعی واقعی الهام می‌گرفتند. آنها مدام در کوچه‌وخیابان بودند، با آدم‌های عادی و افراد درگیر حوزه‌های خبری خود سروکار داشتند و گرفتاری‌های جامعه را از نزدیک می‌دیدند. این یک سنت بود؛ آنها نقل می‌کنند که دبیرانشان از اینکه گاهی مدام در دفتر روزنامه می‌نشستند، کلافه می‌شدند و به زور بیرونشان می‌فرستادند. دست‌کم، آنها درکی گسترده‌تر از ملت خود داشتند و تصویرشان از مردم به راننده تاکسی‌ای خلاصه نمی‌شد که آنها را از منزلشان به دفتر روزنامه می‌آورد. اما اکنون به نظر می‌رسد در کشوری مثل ایران که مخاطبانش نیاز به سواد رسانه‌ای بسیار بالاتری دارند، جایی که رسانه‌ها همچنان باید ابتدایی‌ترین آداب شهروندی را بارها تکرار کنند تا ملکه ذهن مردم شود و مطبوعات و رادیو و تلویزیون هنوز باید نقش آموزشی پررنگی را بازی کنند، روزنامه‌نگاران ذوق‌زده از آزادی‌های خاص شبکه‌های اجتماعی مجازی، عمده فعالیت‌های حرفه‌ای خود را به این شبکه‌ها پیوند زده‌اند. البته همه این حرف‌ها، به فرض این است که در جامعه فیزیکی روزنامه‌نگار نخواهد به یک ستاره در شبکه‌های مجازی تبدیل شود و عطش شهرت خود را سیراب کند. منتقدان این نگاه، شاید بگویند روزنامه‌نگارانی که از شبکه‌های اجتماعی مجازی الهام نگیرند، متحجرند و از مفاهیم روزنامه‌نگاری شهروندی و مشارکتی و ... سر درنمی‌آورند. اما همه این پدیده‌های جدید - اگر به صرف جدیدبودنشان از کاربرد آنها ذوق‌زده نشویم- صرفا مکمل واجب زمانه روزنامه‌نگاری هستند، نه خود روزنامه‌نگاری که اصول و کارکردش در 400 سال اخیر، چندان تغییری نکرده است. اتفاقا در این دنیای فوق اشباع‌شده از خبر و متن و اطلاعات، کسانی مثل روزنامه‌نگاران باید باشند تا بگویند کدام محتواها که در شبکه‌های اجتماعی می‌چرخد، معتبر و صحیح است و کدام کذب و نادرست؛ نه اینکه خود روزنامه‌نگاران نیز فریب محتواهای شناور در شبکه‌های اجتماعی را بخورند. اساسا روزنامه‌نگاران به این دلیل به‌راحتی می‌توانند به قدرتمندان و منابع اطلاعاتی نزدیک شوند که صحت یا نادرستی مطالبی درخور توجه - نه همه مطالب- را که دهان‌به‌دهان می‌چرخیده یا اکنون به اشتراک گذاشته می‌شود، به نمایندگی از مردم از آنها بپرسند؛ نه اینکه خود بازنشردهنده شایعات باشند. لب مطلب را می‌توان از یکی از مصاحبه‌های مارک زاکربرگ، بنیان‌گذار و مدیرعامل فیس‌بوک، به صراحت تمام دریافت. زاکربرگ در مصاحبه‌ای با روزنامه نیویورک‌تایمز جمله‌ای گفت که در میان منتقدانش بارها نقل شده است: «مُردن یک سنجاب در حیاط جلویی خانه‌تان ممکن است بیشتر به تمایلات کنونی شما مربوط باشد تا مردمی که در حال مُردن در آفریقا هستند». ممکن است تصویر این سنجاب بارها در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته یا پسندیده شده باشد. آیا روزنامه‌نگارِ ذوب‌شده در شبکه‌های اجتماعی مجازی، باید مرگ آفریقایی‌ها را رها کند و تیتر یکِ صفحه‌اش یا خبر اول برنامه‌اش را به فوت سنجاب زاکربرگ اختصاص دهد؟

فیس‌بوک و توییتر و دیگر شبکه‌های اجتماعی مجازی و همچنین نرم‌افزارهای ارتباطی تلفن هوشمند مثل وایبر و تلگرام، شکل مصرف اخبار را تغییر داده‌اند. پیش از رواج شبکه‌های اجتماعی، برجسته‌سازی اخبار و چیدمان آنها توسط خود رسانه‌ها انجام می‌شد و براساس اینکه چه مطلبی تیتر درشت‌تری داشت یا زودتر پخش می‌شد یا در صفحه اول وب‌سایت بود، بیشتر دیده می‌شد. اما اکنون، در برخی موارد، بیشتر دیده‌شدنِ خبر به برجسته‌سازی خود رسانه بستگی ندارد بلکه وابسته به این است که آن خبر چقدر در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته شده یا مورد پسند کاربران واقع شده است. به همین دلیل رسانه‌های سنتی به‌سرعت خود را با شبکه‌های اجتماعی وفق داده‌اند و هرکدام، خروجی‌هایی در این شبکه‌ها تدارک دیده‌اند.

اکنون سؤال اینجاست که آیا روزنامه‌نگاران که خود می‌بایست برجسته‌سازی اخبار را برای مخاطبان انجام می‌دادند و با ظهور شبکه‌های مجازی باید همان کار را اما به شکلی دیگر انجام دهند، هنگام انتخاب موضوع یک محصول خبری، خود باید مقهور برجسته‌سازی کاربرانشان در شبکه‌های اجتماعی شوند؟ این روزها از روزنامه‌نگاران مکرر شنیده می‌شود که می‌گویند فلان موضوع را به این دلیل انتخاب کرده‌اند...

... که در شبکه‌های اجتماعی بازخورد خوبی داشته یا خیلی درباره‌اش بحث شده است. حاصل این انتخاب‌ها، گاهی روزنامه‌نگاران قدیمی را که دوران پیش از اینترنت را درک کرده‌اند، به تحیر وامی‌دارد.
روزنامه‌نگار برای انتخاب موضوع خبرش، مدام در حال دروازه‌بانی است. روزنامه‌نگاران قدیمی به‌جای خط گرفتن از کاربران خود در شبکه‌های اجتماعی مجازی، از شبکه‌های اجتماعی واقعی الهام می‌گرفتند. آنها مدام در کوچه‌وخیابان بودند، با آدم‌های عادی و افراد درگیر حوزه‌های خبری خود سروکار داشتند و گرفتاری‌های جامعه را از نزدیک می‌دیدند. این یک سنت بود؛ آنها نقل می‌کنند که دبیرانشان از اینکه گاهی مدام در دفتر روزنامه می‌نشستند، کلافه می‌شدند و به زور بیرونشان می‌فرستادند. دست‌کم، آنها درکی گسترده‌تر از ملت خود داشتند و تصویرشان از مردم به راننده تاکسی‌ای خلاصه نمی‌شد که آنها را از منزلشان به دفتر روزنامه می‌آورد. اما اکنون به نظر می‌رسد در کشوری مثل ایران که مخاطبانش نیاز به سواد رسانه‌ای بسیار بالاتری دارند، جایی که رسانه‌ها همچنان باید ابتدایی‌ترین آداب شهروندی را بارها تکرار کنند تا ملکه ذهن مردم شود و مطبوعات و رادیو و تلویزیون هنوز باید نقش آموزشی پررنگی را بازی کنند، روزنامه‌نگاران ذوق‌زده از آزادی‌های خاص شبکه‌های اجتماعی مجازی، عمده فعالیت‌های حرفه‌ای خود را به این شبکه‌ها پیوند زده‌اند. البته همه این حرف‌ها، به فرض این است که در جامعه فیزیکی روزنامه‌نگار نخواهد به یک ستاره در شبکه‌های مجازی تبدیل شود و عطش شهرت خود را سیراب کند. منتقدان این نگاه، شاید بگویند روزنامه‌نگارانی که از شبکه‌های اجتماعی مجازی الهام نگیرند، متحجرند و از مفاهیم روزنامه‌نگاری شهروندی و مشارکتی و ... سر درنمی‌آورند. اما همه این پدیده‌های جدید - اگر به صرف جدیدبودنشان از کاربرد آنها ذوق‌زده نشویم- صرفا مکمل واجب زمانه روزنامه‌نگاری هستند، نه خود روزنامه‌نگاری که اصول و کارکردش در 400 سال اخیر، چندان تغییری نکرده است. اتفاقا در این دنیای فوق اشباع‌شده از خبر و متن و اطلاعات، کسانی مثل روزنامه‌نگاران باید باشند تا بگویند کدام محتواها که در شبکه‌های اجتماعی می‌چرخد، معتبر و صحیح است و کدام کذب و نادرست؛ نه اینکه خود روزنامه‌نگاران نیز فریب محتواهای شناور در شبکه‌های اجتماعی را بخورند. اساسا روزنامه‌نگاران به این دلیل به‌راحتی می‌توانند به قدرتمندان و منابع اطلاعاتی نزدیک شوند که صحت یا نادرستی مطالبی درخور توجه - نه همه مطالب- را که دهان‌به‌دهان می‌چرخیده یا اکنون به اشتراک گذاشته می‌شود، به نمایندگی از مردم از آنها بپرسند؛ نه اینکه خود بازنشردهنده شایعات باشند. لب مطلب را می‌توان از یکی از مصاحبه‌های مارک زاکربرگ، بنیان‌گذار و مدیرعامل فیس‌بوک، به صراحت تمام دریافت. زاکربرگ در مصاحبه‌ای با روزنامه نیویورک‌تایمز جمله‌ای گفت که در میان منتقدانش بارها نقل شده است: «مُردن یک سنجاب در حیاط جلویی خانه‌تان ممکن است بیشتر به تمایلات کنونی شما مربوط باشد تا مردمی که در حال مُردن در آفریقا هستند». ممکن است تصویر این سنجاب بارها در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته یا پسندیده شده باشد. آیا روزنامه‌نگارِ ذوب‌شده در شبکه‌های اجتماعی مجازی، باید مرگ آفریقایی‌ها را رها کند و تیتر یکِ صفحه‌اش یا خبر اول برنامه‌اش را به فوت سنجاب زاکربرگ اختصاص دهد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.