مذاکره با ابزار «نفت و بازار»
رضا زندی . روزنامه نگار
یک هفته پیش، وزیر اقتصاد و انرژی آلمان به ایران آمد، امروز وزیر امورخارجه فرانسه وارد تهران میشود. اهرمهایی که دیروز اروپاییها برای فشار بر ایران استفاده میکردند، امروز میتواند ابزار چانهزنی مقامات ایرانی برای گرفتن امتیاز از همان کشورها باشد، «نفت و بازار».
1- اگر پیش از «توافق تاریخی»، غرب با اعمال تحریم، فروش نفت ایران را به کمتر از یک میلیون بشکه در روز رساند، اگر ورود تجهیزات و اجناس باکیفیت را به بازارهای ما محدود کرد حالا ایران است که در شش ماه تا یکسال آِینده، یک میلیون بشکه اضافه صادرات نفت خواهد داشت و میتواند بر بازار جهانی نفت تأثیر بگذارد. این امکان را هم دارد که شرکای توسعه میادین نفت و گازش را از میان کمپانیهای غربی انتخاب کند. حالا ایران مختار است که در بازار 77 میلیون نفری تشنهاش را به روی هر که بخواهد باز بگشاید، طرفهای تجاریاش را برگزیند و برایشان «چک تضمین سود» بنویسد.
2- توسعه روابط اقتصادی ایران با شرکتهای مختلف اروپایی و آمریکایی حتما باید بهسرعت انجام شود. عادیسازی روابط سیاسی با اروپاییها هم که بر مسیر افتاده است. این مسیر برای هر دو طرف منافع متقابل بسیاری دارد، از اقتصاد ایران چینیزدایی میکند، از سناریوهای هندی خارج میشویم و برای شرکتهای روسی رقبای قدرتمند میآوریم اقتصاد بهرکودرفته اروپا هم بازاری بزرگ پیدا میکند تا در سایه فروش تجهیزات، تکنولوژی و اقلام تجاری تحرک یابد. تنظیم موازنه با چین و روسیه بهعنوان متحدان سیاسی، اقتصادی ایران هم هنرمندی میخواهد. به گواهی تاریخ، رعایت موازنه بین شرق و غرب (چه مثبت، چه منفی) از اصول مهم سیاست ورزی و شکوفایی اقتصاد در ایران است.
3- یک روز قبل از سفر لوران فابیوس به تهران، رئیسجمهور فرانسه گفته است: «نحوه برخورد با وزیر خارجه فرانسه در تهران آزمونی برای رفتار ایران است». ایرانیها چه وقت شما را امتحان کنند آقای اولاند؟! ما حتما موافق گسترش روابط با فرانسه و سایر دول اروپایی و غیراروپایی، که منافع ملیمان را تأمین کنند، هستیم. اما آنوقت که ایران لازم داشت، شما به فکر ایرانیها بودید؟! وقتی صدور قطعات خودروهای ایرانی را محدود کردید چطور؟ آنگاه که شرکتهای نفتیتان را از سرمایهگذاری در توسعه میادین نفتی ایران منع کردید آزمون خود را پس ندادید؟! البته که باید رو به آینده نگاه کرد. چون هم منافع ایران چنین اقتضایی دارد، هم منفعت شما. اما آقای اولاند، کشور شما آزمون خود را پس داده است. حالا ایران حق دارد که انتخاب کند که چقدر و چگونه به شرکتهای فرانسوی بازار بدهد.
4- مسئولان دولتی در این برهه حساس، هوشیاری زیادی لازم دارند تا هم بتوانند مسیر توسعه روابط با کشورهای پیشرفته را بهسرعت هموار کنند و هم اجازه ندهند بیش از «گلیمی» که پهن شده، «پایی» دراز شود. معاون صدراعظم آلمان، هفته گذشته با سفرش به تهران فضای بینالمللی خوبی برای همکاری با ایران ایجاد کرد. حضور هیأت عالیرتبه همراهش هم نشان داد که آلمانها برای توسعه روابط با ایران برنامه و اشتیاق دارند. نباید تلاش سفیر ایران در برلین و میزبانی وزارت نفت برای سفر آلمانها بهعنوان نخستین هیأت بلندپایه بعد از توافق وین به ایران را از نظر دور داشت اما... .
5- وزیر اقتصاد و انرژی آلمان، میهمان ایران بود. میهمان در همهجای دنیا معذوریتهای میزبان را رعایت میکند. اگر بخواهد محصولی به میزبانش بفروشد، رعایتش بیشتر هم میشود. اما «زیگمار گابریل» در سفرش به تهران، آداب میهمانی را رعایت نکرد. سخنانی گفت که جزء خط قرمزهای میزبانش بود. اینکه موضوع خط قرمز چه بود، بحث دیگری است و اینکه معاون صدراعظم آلمان بهخاطر مسائل داخلی کشورش ناچار بوده چنان سخنانی را بر زبان براند موضوع جداگانهای است. کما اینکه قبل از سفرش چنان جملاتی را بر زبان رانده بود. اما برخی مواضع آقای گابریل در تهران چنان دور از اصول دیپلماتیک بود که سخنگوی محترم وزارت خارجه، با وجود میزبانی کشور، ناچار شد در برابر آن موضع بگیرد، آنهم در شرایطی که معاون صدراعظم آلمان هنوز در تهران بود.
6- سخنان معاون صدراعظم آلمان در کنفرانس مطبوعاتی که تمام شد، تمایز سیاستهای تهران- برلین درباره نکتهای را که مطرح کرده بود به او یادآور شدم و پرسیدم: «بین بازار ایران و جملهای که گفتید کدام را انتخاب میکنید؟» آقای گابریل از صراحت سخن قبلیاش (که رعایت میزبان نبود) کاست و با تأکید بر توسعه روابط با ایران تکیه کرد: «معاهده که به امضا برسد (منظورش توافق هستهای بود)، تحریمها برداشته خواهد شد و دیگر مانعی در این راه (توسعه روابط) وجود نخواهد داشت. من این آرزو را دارم که حتی زمانی که روابط اقتصادی به بهترین وجه خودش پیش میرود، بتوانیم درباره مسائل مشکل هم گفتوگو کنیم. من فکر میکنم هرچه روابط دو کشور بهتر باشد، راحتتر میشود درباره مسائلی صحبت کرد که هم داستان هم نیستند». این سخنان وزیر اقتصاد و انرژی آلمان بود.
7- شنیدم که معاون صدراعظم آلمان، پس از مصاحبه از توجیهنشدن خبرنگاران ایرانی گله کرده بود. مگر شما خبرنگاران کشورتان را توجیه میکنید آقای گابریل؟ اگر پاسختان مثبت است، نظرتان درباره آزادی بیانشان چیست؟! برخی مقامات دولتی ایرانی هم که نگران تحتالشعاع قرارگرفتن اهداف مهم سفر هیأت آلمانی بودند، مایل نبودند موضوع مطروحه مورد تعارض در این سفر، برجسته شود. مقداری هم «حرمت میهمان» را نگه داشتند. هرچند شاید میهمان، حرمت لازم به میزبانش نگذاشت و در برخی جملات موجبات عصبانیت او را فراهم کرد؛ ناراحتیای که استخوان در گلو بود.
8- انتظاری که برخی ردههای دولتی از کارکرد خبرنگار و رسانه دارند، انتظار درستی نیست. این دولت و آن دولت هم ندارد. خبرنگار مستقل تابع دولت نیست. برای کسب خبر هم منتظر اجازه کسی نمیماند. در چارچوب منافع ملی عمل میکند نه منافع دولتی. چنین «رسانه»ای رکن چهارم دموکراسی خواهد بود. این نکته هم ناگفته پیداست که اینجا ایران است؛ با همه مختصاتی که برای رسانهها و شرایط سیاسیاش تعریف شده است. باایناوصاف، نمیتوان در برابر کسی که آداب میهمانی را رعایت نکرده است (حداقل در برخی سخنانش) سؤالی نپرسید. یا وقتی از آزمون ایرانیها سخنی گفته میشود، درباره نمره آزمون خودشان ننوشت! درعینحال میتوان از گسترش روابط با کشورهای اروپایی حمایت کرد و حرکت دولت را در عادیسازی روابط با دنیا ستود. ما نیاز به توسعه سریع روابط خوب با کشورهای پیشرفته دنیا داریم. «نفت و بازار» حالا ابزارهای ماست.
یک هفته پیش، وزیر اقتصاد و انرژی آلمان به ایران آمد، امروز وزیر امورخارجه فرانسه وارد تهران میشود. اهرمهایی که دیروز اروپاییها برای فشار بر ایران استفاده میکردند، امروز میتواند ابزار چانهزنی مقامات ایرانی برای گرفتن امتیاز از همان کشورها باشد، «نفت و بازار».
1- اگر پیش از «توافق تاریخی»، غرب با اعمال تحریم، فروش نفت ایران را به کمتر از یک میلیون بشکه در روز رساند، اگر ورود تجهیزات و اجناس باکیفیت را به بازارهای ما محدود کرد حالا ایران است که در شش ماه تا یکسال آِینده، یک میلیون بشکه اضافه صادرات نفت خواهد داشت و میتواند بر بازار جهانی نفت تأثیر بگذارد. این امکان را هم دارد که شرکای توسعه میادین نفت و گازش را از میان کمپانیهای غربی انتخاب کند. حالا ایران مختار است که در بازار 77 میلیون نفری تشنهاش را به روی هر که بخواهد باز بگشاید، طرفهای تجاریاش را برگزیند و برایشان «چک تضمین سود» بنویسد.
2- توسعه روابط اقتصادی ایران با شرکتهای مختلف اروپایی و آمریکایی حتما باید بهسرعت انجام شود. عادیسازی روابط سیاسی با اروپاییها هم که بر مسیر افتاده است. این مسیر برای هر دو طرف منافع متقابل بسیاری دارد، از اقتصاد ایران چینیزدایی میکند، از سناریوهای هندی خارج میشویم و برای شرکتهای روسی رقبای قدرتمند میآوریم اقتصاد بهرکودرفته اروپا هم بازاری بزرگ پیدا میکند تا در سایه فروش تجهیزات، تکنولوژی و اقلام تجاری تحرک یابد. تنظیم موازنه با چین و روسیه بهعنوان متحدان سیاسی، اقتصادی ایران هم هنرمندی میخواهد. به گواهی تاریخ، رعایت موازنه بین شرق و غرب (چه مثبت، چه منفی) از اصول مهم سیاست ورزی و شکوفایی اقتصاد در ایران است.
3- یک روز قبل از سفر لوران فابیوس به تهران، رئیسجمهور فرانسه گفته است: «نحوه برخورد با وزیر خارجه فرانسه در تهران آزمونی برای رفتار ایران است». ایرانیها چه وقت شما را امتحان کنند آقای اولاند؟! ما حتما موافق گسترش روابط با فرانسه و سایر دول اروپایی و غیراروپایی، که منافع ملیمان را تأمین کنند، هستیم. اما آنوقت که ایران لازم داشت، شما به فکر ایرانیها بودید؟! وقتی صدور قطعات خودروهای ایرانی را محدود کردید چطور؟ آنگاه که شرکتهای نفتیتان را از سرمایهگذاری در توسعه میادین نفتی ایران منع کردید آزمون خود را پس ندادید؟! البته که باید رو به آینده نگاه کرد. چون هم منافع ایران چنین اقتضایی دارد، هم منفعت شما. اما آقای اولاند، کشور شما آزمون خود را پس داده است. حالا ایران حق دارد که انتخاب کند که چقدر و چگونه به شرکتهای فرانسوی بازار بدهد.
4- مسئولان دولتی در این برهه حساس، هوشیاری زیادی لازم دارند تا هم بتوانند مسیر توسعه روابط با کشورهای پیشرفته را بهسرعت هموار کنند و هم اجازه ندهند بیش از «گلیمی» که پهن شده، «پایی» دراز شود. معاون صدراعظم آلمان، هفته گذشته با سفرش به تهران فضای بینالمللی خوبی برای همکاری با ایران ایجاد کرد. حضور هیأت عالیرتبه همراهش هم نشان داد که آلمانها برای توسعه روابط با ایران برنامه و اشتیاق دارند. نباید تلاش سفیر ایران در برلین و میزبانی وزارت نفت برای سفر آلمانها بهعنوان نخستین هیأت بلندپایه بعد از توافق وین به ایران را از نظر دور داشت اما... .
5- وزیر اقتصاد و انرژی آلمان، میهمان ایران بود. میهمان در همهجای دنیا معذوریتهای میزبان را رعایت میکند. اگر بخواهد محصولی به میزبانش بفروشد، رعایتش بیشتر هم میشود. اما «زیگمار گابریل» در سفرش به تهران، آداب میهمانی را رعایت نکرد. سخنانی گفت که جزء خط قرمزهای میزبانش بود. اینکه موضوع خط قرمز چه بود، بحث دیگری است و اینکه معاون صدراعظم آلمان بهخاطر مسائل داخلی کشورش ناچار بوده چنان سخنانی را بر زبان براند موضوع جداگانهای است. کما اینکه قبل از سفرش چنان جملاتی را بر زبان رانده بود. اما برخی مواضع آقای گابریل در تهران چنان دور از اصول دیپلماتیک بود که سخنگوی محترم وزارت خارجه، با وجود میزبانی کشور، ناچار شد در برابر آن موضع بگیرد، آنهم در شرایطی که معاون صدراعظم آلمان هنوز در تهران بود.
6- سخنان معاون صدراعظم آلمان در کنفرانس مطبوعاتی که تمام شد، تمایز سیاستهای تهران- برلین درباره نکتهای را که مطرح کرده بود به او یادآور شدم و پرسیدم: «بین بازار ایران و جملهای که گفتید کدام را انتخاب میکنید؟» آقای گابریل از صراحت سخن قبلیاش (که رعایت میزبان نبود) کاست و با تأکید بر توسعه روابط با ایران تکیه کرد: «معاهده که به امضا برسد (منظورش توافق هستهای بود)، تحریمها برداشته خواهد شد و دیگر مانعی در این راه (توسعه روابط) وجود نخواهد داشت. من این آرزو را دارم که حتی زمانی که روابط اقتصادی به بهترین وجه خودش پیش میرود، بتوانیم درباره مسائل مشکل هم گفتوگو کنیم. من فکر میکنم هرچه روابط دو کشور بهتر باشد، راحتتر میشود درباره مسائلی صحبت کرد که هم داستان هم نیستند». این سخنان وزیر اقتصاد و انرژی آلمان بود.
7- شنیدم که معاون صدراعظم آلمان، پس از مصاحبه از توجیهنشدن خبرنگاران ایرانی گله کرده بود. مگر شما خبرنگاران کشورتان را توجیه میکنید آقای گابریل؟ اگر پاسختان مثبت است، نظرتان درباره آزادی بیانشان چیست؟! برخی مقامات دولتی ایرانی هم که نگران تحتالشعاع قرارگرفتن اهداف مهم سفر هیأت آلمانی بودند، مایل نبودند موضوع مطروحه مورد تعارض در این سفر، برجسته شود. مقداری هم «حرمت میهمان» را نگه داشتند. هرچند شاید میهمان، حرمت لازم به میزبانش نگذاشت و در برخی جملات موجبات عصبانیت او را فراهم کرد؛ ناراحتیای که استخوان در گلو بود.
8- انتظاری که برخی ردههای دولتی از کارکرد خبرنگار و رسانه دارند، انتظار درستی نیست. این دولت و آن دولت هم ندارد. خبرنگار مستقل تابع دولت نیست. برای کسب خبر هم منتظر اجازه کسی نمیماند. در چارچوب منافع ملی عمل میکند نه منافع دولتی. چنین «رسانه»ای رکن چهارم دموکراسی خواهد بود. این نکته هم ناگفته پیداست که اینجا ایران است؛ با همه مختصاتی که برای رسانهها و شرایط سیاسیاش تعریف شده است. باایناوصاف، نمیتوان در برابر کسی که آداب میهمانی را رعایت نکرده است (حداقل در برخی سخنانش) سؤالی نپرسید. یا وقتی از آزمون ایرانیها سخنی گفته میشود، درباره نمره آزمون خودشان ننوشت! درعینحال میتوان از گسترش روابط با کشورهای اروپایی حمایت کرد و حرکت دولت را در عادیسازی روابط با دنیا ستود. ما نیاز به توسعه سریع روابط خوب با کشورهای پیشرفته دنیا داریم. «نفت و بازار» حالا ابزارهای ماست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.