|

آپارتمون

ناهید طباطبایی

30، 40 سال پیش چند مترجم عالی داشتیم که وقتی اسمشان روی جلد کتابی می‌آمد، می‌شد مطمئن بود که هم نویسنده خوب است، هم موضوع آن عالی است. بعد از اتمام کتاب هم می‌دانستی که یکی از رمان‌های حسابی را خوانده‌ای. این مترجم‌ها اغلب از زبان فرانسه یا انگلیسی ترجمه می‌کردند و بیشترشان هم خودآموخته بودند. مترجم‌هایی مانند به‌آذین، محمد قاضی، ابراهیم یونسی و نجف دریابندری. اغلب این مترجم‌ها زبان را در زندان‌های زمان پهلوی یاد گرفته بودند، بسیار خوانده بودند و اصولا ادبیات را دوست داشتند. نقطه‌قوت ایشان در ترجمه، دانستن زبان فارسی بود. یعنی زبان فارسی را بهتر از زبان انگلیسی و فرانسه می‌دانستند. حالا هم چند مترجم خوب داریم که می‌توان با دیدن اسمشان روی جلد، با خیال راحت کتاب را خرید. مترجم‌هایی مانند، عبدالله کوثری، گلی امامی، مژده دقیقی و زنده‌یاد سحابی. اما غیر از اینها و شاید چندتای دیگر، اوضاع ترجمه خیلی درهم‌برهم است. اغلب کسانی که زبان‌های مبدأ را از کلاس‌های زبان یا دانشکده‌ها یاد گرفته‌اند، دست به ترجمه می‌زنند و متأسفانه نسخه‌هایی مغشوش و غلط از آثار خوب ارائه می‌کنند. این مترجمان اصولا فارسی بلد نیستند و فکر می‌کنند اصولا نباید هم بلد باشند و همان دانستن نیم‌بند زبان مبدأ را کافی می‌دانند. ایشان کم‌کم به زبان فارسی نیز آسیب می‌زنند. اما یکی از مباحث ترجمه شکسته‌نویسی است. اینکه چطور می‌توان در محاوره یا حتی خود متن از شکسته‌نویسی بهره گرفت. به‌هرحال یکی از مواردی است که کم‌کم و با تجربه شاید بتوان برای آن روشی جست. البته بحث گوناگونی لهجه‌ها یا طرز صحبت قشرهای مختلف جامعه و... هم در آن دخیل است. اما شاهکار مترجم یکی از رمان‌های معاصر ژاپنی- با ناشری به‌نسبت معتبر- در پانصد صفحه من را یک‌سره از کار مترجمان امروز- البته نه همه- نومید کرد. مترجم میان‌سال و نسبتا معروف این اثر خیلی راحت هرجا کلمه آپارتمان را دیده، ابتکار به خرج داده و نوشته آپارتمون. کی و کجا ما این‌گونه کلمه‌ها را می‌شکنیم. دیدن همین یک لغت کافی است تا آدم کتاب را کنار بگذارد و از خریدن آن پشیمان شود. این‌طوری به‌زودی همین چهارتاونصفی کتاب‌خوان را هم ازدست می‌دهیم.

30، 40 سال پیش چند مترجم عالی داشتیم که وقتی اسمشان روی جلد کتابی می‌آمد، می‌شد مطمئن بود که هم نویسنده خوب است، هم موضوع آن عالی است. بعد از اتمام کتاب هم می‌دانستی که یکی از رمان‌های حسابی را خوانده‌ای. این مترجم‌ها اغلب از زبان فرانسه یا انگلیسی ترجمه می‌کردند و بیشترشان هم خودآموخته بودند. مترجم‌هایی مانند به‌آذین، محمد قاضی، ابراهیم یونسی و نجف دریابندری. اغلب این مترجم‌ها زبان را در زندان‌های زمان پهلوی یاد گرفته بودند، بسیار خوانده بودند و اصولا ادبیات را دوست داشتند. نقطه‌قوت ایشان در ترجمه، دانستن زبان فارسی بود. یعنی زبان فارسی را بهتر از زبان انگلیسی و فرانسه می‌دانستند. حالا هم چند مترجم خوب داریم که می‌توان با دیدن اسمشان روی جلد، با خیال راحت کتاب را خرید. مترجم‌هایی مانند، عبدالله کوثری، گلی امامی، مژده دقیقی و زنده‌یاد سحابی. اما غیر از اینها و شاید چندتای دیگر، اوضاع ترجمه خیلی درهم‌برهم است. اغلب کسانی که زبان‌های مبدأ را از کلاس‌های زبان یا دانشکده‌ها یاد گرفته‌اند، دست به ترجمه می‌زنند و متأسفانه نسخه‌هایی مغشوش و غلط از آثار خوب ارائه می‌کنند. این مترجمان اصولا فارسی بلد نیستند و فکر می‌کنند اصولا نباید هم بلد باشند و همان دانستن نیم‌بند زبان مبدأ را کافی می‌دانند. ایشان کم‌کم به زبان فارسی نیز آسیب می‌زنند. اما یکی از مباحث ترجمه شکسته‌نویسی است. اینکه چطور می‌توان در محاوره یا حتی خود متن از شکسته‌نویسی بهره گرفت. به‌هرحال یکی از مواردی است که کم‌کم و با تجربه شاید بتوان برای آن روشی جست. البته بحث گوناگونی لهجه‌ها یا طرز صحبت قشرهای مختلف جامعه و... هم در آن دخیل است. اما شاهکار مترجم یکی از رمان‌های معاصر ژاپنی- با ناشری به‌نسبت معتبر- در پانصد صفحه من را یک‌سره از کار مترجمان امروز- البته نه همه- نومید کرد. مترجم میان‌سال و نسبتا معروف این اثر خیلی راحت هرجا کلمه آپارتمان را دیده، ابتکار به خرج داده و نوشته آپارتمون. کی و کجا ما این‌گونه کلمه‌ها را می‌شکنیم. دیدن همین یک لغت کافی است تا آدم کتاب را کنار بگذارد و از خریدن آن پشیمان شود. این‌طوری به‌زودی همین چهارتاونصفی کتاب‌خوان را هم ازدست می‌دهیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.