گزارش یک زندگی
«کار اصلی و اساسی من در زندگی همیشه تعلیم و تحقیق و خواندن و نوشتن بوده است. مشاغل سیاسی و اداری و فعالیتهای اجتماعی از میزان آن کار اصلی گاهی میکاسته، ولی هیچگاه آن را قطع نکرده است. معلمی من از همان زمان بازگشتم از سفر اول اروپا، اواسط جنگ جهانی اول آغاز شد. نخست در مدرسه دارالفنون قدیم و اندکی بعد مدرسه سیاسی سابق (که بعدها تبدیل به دانشکده حقوق شد) بر آن اضافه گردید».
دکتر علیاکبر سیاسی (۱۲۷۴-۱۳۶۹) رئیس دانشگاه تهران از ۱۳۲۱ تا ۱۳۳۳ نامی است که همواره بهدلیل مدیریت شایسته بر دانشگاه تهران ستایش شده است. باید گفت ایستادگی سیاسی دکتر سیاسی در برابر شاه همراه است با فهرستی خواندنی از کارهای نیک اجرائی او. بخشی از کارنامه ماندگار او را میتوان در کتاب «گزارش یک زندگی» دنبال کرد؛ کتابی که شرح کاملی از فرازهای متفاوت زندگی او است.
راهاندازی بیمارستان پانصد تختخوابی یکی از اولین اقدامات او بود. سیاسی در خاطراتش دراینباره مینویسد: «بیمارستان معروف به پانصد تختخوابی بزرگترین بیمارستان ایران بود و برای وزارت بهداری ساخته و در مدت جنگ جهانی دوم در اختیار نیروی نظامی آمریکا گذاشته شده بود. پس از رفتن آمریکاییها من، با تدابیری که شرح آن ضرورت ندارد، با کمک پروفسور شمس آن را به تصرف دانشگاه درآوردم و در اختیار دانشکده پزشکی گذاشتم تا محلی مناسب برای درسهای عملی آن دانشکده باشد». از دیگر فعالیتهای او میتوان به ترجمه، تألیف و تدوین کتابهای درسی، کمک به دانشجویان بیبضاعت، پیونددادن دانشکدههای کشاورزی و دامپزشکی به دانشگاه تهران، تأسیس دانشکده معقول و منقول، تکمیل ساختمان بیمارستان فارابی و مجهزکردن آن، و تأسیس اداره ساختمان دانشگاه اشاره کرد.
سیاسی درباره تأسیس ساختمانهای دانشگاه در خاطرات خود میگوید: «ساختمانهای دانشگاه که در مقاطعه یک شرکت ساختمانی سوئدی به نمایندگی مهندسی بهنام ملیگارد بود، به کُندی پیش میرفت. یکی، دو بار ملیگارد را احضار کرده و به او پرخاش کرده بودم. او همیشه سر به زیر میافکند و چیزی نمیگفت. بار سوم که او را خواستم بهشدت تندی کردم. نتوانست خودداری کند و ناگهان گفت: جنابعالی که درد ما را نمیدانید. گفتم: درد شما جز اهمال و سستی چیست؟ گفت: اینها که فرمودید نیست، بیپولی است. گفتم: مگر وزارت دارایی مطابق قراردادی که دارید به شما پول نمیدهد؟ (در آن زمان تمام ساختمانهای دولتی زیر نظر اداره کل ساختمان وزارت دارایی احداث میشد.) گفت: طبق قرارداد صورتحساب ماه گذشته را که دادهایم باید پول بدهند و نمیدهند. گفتم: چرا نمیدهند؟ کمی مکث کرد و سر به زیر انداخت و آهسته گفت: آقای (د.ا) که در اداره ساختمان دستی دارد صد هزار تومان پول میخواهد. ما که ساختمان را به مناقصه بردهایم چطور میتوانیم چنین رشوهای بدهیم؟ اینبار من از خجالت سر به زیر افکندم و سکوت کردم. سر را که بلند کردم ملیگارد خوشبختانه از دفترم بیرون رفته بود.
من بیاختیار از جا برخاستم و بدون خبر راهی نخستوزیری شدم. نخستوزیر بیدرنگ مرا پذیرفت و گفت: شما را آشفته میبینم. مگر چیزی هست؟ گفتم: آمدهام تقاضا کنم امر بفرمایید از امروز ساختمانهای دانشگاه زیر نظر مستقیم دانشگاه قرار گیرند و اعتبارات مربوط به وزارت دارایی را در اختیار حسابداری دانشگاه بگذارند. گفت: چه اتفاقی افتاده که شما اینقدر نگران هستید و حالتی غیرطبیعی دارید؟ گفتم: امر بفرمایید این کار را بکنند بعد توضیح خواهم داد. وضع و حال من، نخستوزیر را قدری نگران کرد. تلفن را برداشت و تقاضای مرا به وزیر دارایی ابلاغ کرد و دستور داد که کار هر چه زودتر باید انجام شود و اضافه کرد: دستور کتبی هم فرستاده خواهد شد. آنگاه رو به من کرد و گفت: راضی شدید؟ حالا بگویید موضوع چیست؟ آنچه را که میان من و ملیگارد گذشته بود برایش گفتم. خندید و گفت: اینکه اینقدر عزا ندارد. این جریان البته موجب تأسف است ولی کمنظیر نیست. اگر بنا باشد برای این چیزها عزا گرفته شود افراد پاکدامن باید پیوسته عزادار باشند [... ] در بازگشت به دفترم در دانشگاه، تأسیس اداره ساختمان دانشگاه را ابلاغ کردم. ملیگارد که از جریان امر باخبر شد از
شادی در پوست نمیگنجید و با جدیت و فعالیتی بینظیر دست بهکار شد و در مدتی کوتاهتر از آنچه انتظارش میرفت ساختمانهای دانشکده ادبیات و دانشکده هنرهای زیبا را تکمیل کرد و تحویل داد. دانشکده ادبیات که تا آن زمان در محل سابق خود نزدیک میدان بهارستان باقی مانده بود به ساختمان جدید منتقل شد. تالار بزرگ این دانشکده، که بزرگترین سالن دانشگاه است و بهنام «فردوسی» مفتخر شده است، از آن پس محل تمام جشنها و کنفرانسها و سخنرانیهای مهم دانشگاه قرار گرفت».
از دیگر فعالیتها و اقدامات دکتر سیاسی که میتوان از خلال خاطراتش به آن دست یافت راهاندازی بیمارستان صالح و دعوت از دانشجویان خارجی که مایل به تحصیل در دانشگاه تهران بودند، اشاره کرد، بهویژه کسانی که داوطلب فراگرفتن زبان و ادبیات فارسی و تاریخ فرهنگ و تمدن ایران بودند. همچنین تأسیس آزمایشگاه مؤسسه روانشناسی، ایجاد کلاس آزاد در دانشکده ادبیات و علوم انسانی برای خارجیانی که مایل به کسب اطلاع درباره تاریخ و تمدن و فرهنگ ایران بودند. در کنار انتشار کتاب برای تمجید از پروفسور هانری ماسه، تسهیلات برای فرصت مطالعاتی، دعوت از دانشمندان و مقامات خارجی برای سخنرانی، توسعه، تجهیز و تکمیل آزمایشگاهها و کتابخانهها، ایجاد مؤسسات و انتشار مجلات گوناگون و تأسیس «انجمن اصطلاحات علمی». اهمیت این کار را شاید بتوان از میان خاطرات سیاسی فهمید. او دراینباره میگوید: «یکی از دشواریهای آموزش و گسترش علوم و فنون جدید در ایران یافتن معادلهای فارسی برای آن علوم و فنون بود. برای رفع این نقیصه انجمنی تأسیس کردم بهنام «انجمن اصطلاحات علمی» [...] در دانشگاه مؤسسات متعدد تازهای به وجود آوردم که پارهای از آنها با توسعهای که
پیدا کردند تبدیل به دانشکده شدند. از آن جمله بودند: مؤسسه علوم اداری، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی، مؤسسه باستانشناسی، مؤسسه زبانهای خارجی، مؤسسه روانشناسی، تأسیس سه آموزشگاه در شهرهای مشهد و اصفهان و شیراز. علاوهبر مؤسسات یادشده چندین مجله نیز بهوجود آمدند، مانند مجله روانشناسی، مجله خبرهای دانشگاه، مجله دانشکده ادبیات و مجلههای بعضی از دانشکدههای دیگر».
«کار اصلی و اساسی من در زندگی همیشه تعلیم و تحقیق و خواندن و نوشتن بوده است. مشاغل سیاسی و اداری و فعالیتهای اجتماعی از میزان آن کار اصلی گاهی میکاسته، ولی هیچگاه آن را قطع نکرده است. معلمی من از همان زمان بازگشتم از سفر اول اروپا، اواسط جنگ جهانی اول آغاز شد. نخست در مدرسه دارالفنون قدیم و اندکی بعد مدرسه سیاسی سابق (که بعدها تبدیل به دانشکده حقوق شد) بر آن اضافه گردید».
دکتر علیاکبر سیاسی (۱۲۷۴-۱۳۶۹) رئیس دانشگاه تهران از ۱۳۲۱ تا ۱۳۳۳ نامی است که همواره بهدلیل مدیریت شایسته بر دانشگاه تهران ستایش شده است. باید گفت ایستادگی سیاسی دکتر سیاسی در برابر شاه همراه است با فهرستی خواندنی از کارهای نیک اجرائی او. بخشی از کارنامه ماندگار او را میتوان در کتاب «گزارش یک زندگی» دنبال کرد؛ کتابی که شرح کاملی از فرازهای متفاوت زندگی او است.
راهاندازی بیمارستان پانصد تختخوابی یکی از اولین اقدامات او بود. سیاسی در خاطراتش دراینباره مینویسد: «بیمارستان معروف به پانصد تختخوابی بزرگترین بیمارستان ایران بود و برای وزارت بهداری ساخته و در مدت جنگ جهانی دوم در اختیار نیروی نظامی آمریکا گذاشته شده بود. پس از رفتن آمریکاییها من، با تدابیری که شرح آن ضرورت ندارد، با کمک پروفسور شمس آن را به تصرف دانشگاه درآوردم و در اختیار دانشکده پزشکی گذاشتم تا محلی مناسب برای درسهای عملی آن دانشکده باشد». از دیگر فعالیتهای او میتوان به ترجمه، تألیف و تدوین کتابهای درسی، کمک به دانشجویان بیبضاعت، پیونددادن دانشکدههای کشاورزی و دامپزشکی به دانشگاه تهران، تأسیس دانشکده معقول و منقول، تکمیل ساختمان بیمارستان فارابی و مجهزکردن آن، و تأسیس اداره ساختمان دانشگاه اشاره کرد.
سیاسی درباره تأسیس ساختمانهای دانشگاه در خاطرات خود میگوید: «ساختمانهای دانشگاه که در مقاطعه یک شرکت ساختمانی سوئدی به نمایندگی مهندسی بهنام ملیگارد بود، به کُندی پیش میرفت. یکی، دو بار ملیگارد را احضار کرده و به او پرخاش کرده بودم. او همیشه سر به زیر میافکند و چیزی نمیگفت. بار سوم که او را خواستم بهشدت تندی کردم. نتوانست خودداری کند و ناگهان گفت: جنابعالی که درد ما را نمیدانید. گفتم: درد شما جز اهمال و سستی چیست؟ گفت: اینها که فرمودید نیست، بیپولی است. گفتم: مگر وزارت دارایی مطابق قراردادی که دارید به شما پول نمیدهد؟ (در آن زمان تمام ساختمانهای دولتی زیر نظر اداره کل ساختمان وزارت دارایی احداث میشد.) گفت: طبق قرارداد صورتحساب ماه گذشته را که دادهایم باید پول بدهند و نمیدهند. گفتم: چرا نمیدهند؟ کمی مکث کرد و سر به زیر انداخت و آهسته گفت: آقای (د.ا) که در اداره ساختمان دستی دارد صد هزار تومان پول میخواهد. ما که ساختمان را به مناقصه بردهایم چطور میتوانیم چنین رشوهای بدهیم؟ اینبار من از خجالت سر به زیر افکندم و سکوت کردم. سر را که بلند کردم ملیگارد خوشبختانه از دفترم بیرون رفته بود.
من بیاختیار از جا برخاستم و بدون خبر راهی نخستوزیری شدم. نخستوزیر بیدرنگ مرا پذیرفت و گفت: شما را آشفته میبینم. مگر چیزی هست؟ گفتم: آمدهام تقاضا کنم امر بفرمایید از امروز ساختمانهای دانشگاه زیر نظر مستقیم دانشگاه قرار گیرند و اعتبارات مربوط به وزارت دارایی را در اختیار حسابداری دانشگاه بگذارند. گفت: چه اتفاقی افتاده که شما اینقدر نگران هستید و حالتی غیرطبیعی دارید؟ گفتم: امر بفرمایید این کار را بکنند بعد توضیح خواهم داد. وضع و حال من، نخستوزیر را قدری نگران کرد. تلفن را برداشت و تقاضای مرا به وزیر دارایی ابلاغ کرد و دستور داد که کار هر چه زودتر باید انجام شود و اضافه کرد: دستور کتبی هم فرستاده خواهد شد. آنگاه رو به من کرد و گفت: راضی شدید؟ حالا بگویید موضوع چیست؟ آنچه را که میان من و ملیگارد گذشته بود برایش گفتم. خندید و گفت: اینکه اینقدر عزا ندارد. این جریان البته موجب تأسف است ولی کمنظیر نیست. اگر بنا باشد برای این چیزها عزا گرفته شود افراد پاکدامن باید پیوسته عزادار باشند [... ] در بازگشت به دفترم در دانشگاه، تأسیس اداره ساختمان دانشگاه را ابلاغ کردم. ملیگارد که از جریان امر باخبر شد از
شادی در پوست نمیگنجید و با جدیت و فعالیتی بینظیر دست بهکار شد و در مدتی کوتاهتر از آنچه انتظارش میرفت ساختمانهای دانشکده ادبیات و دانشکده هنرهای زیبا را تکمیل کرد و تحویل داد. دانشکده ادبیات که تا آن زمان در محل سابق خود نزدیک میدان بهارستان باقی مانده بود به ساختمان جدید منتقل شد. تالار بزرگ این دانشکده، که بزرگترین سالن دانشگاه است و بهنام «فردوسی» مفتخر شده است، از آن پس محل تمام جشنها و کنفرانسها و سخنرانیهای مهم دانشگاه قرار گرفت».
از دیگر فعالیتها و اقدامات دکتر سیاسی که میتوان از خلال خاطراتش به آن دست یافت راهاندازی بیمارستان صالح و دعوت از دانشجویان خارجی که مایل به تحصیل در دانشگاه تهران بودند، اشاره کرد، بهویژه کسانی که داوطلب فراگرفتن زبان و ادبیات فارسی و تاریخ فرهنگ و تمدن ایران بودند. همچنین تأسیس آزمایشگاه مؤسسه روانشناسی، ایجاد کلاس آزاد در دانشکده ادبیات و علوم انسانی برای خارجیانی که مایل به کسب اطلاع درباره تاریخ و تمدن و فرهنگ ایران بودند. در کنار انتشار کتاب برای تمجید از پروفسور هانری ماسه، تسهیلات برای فرصت مطالعاتی، دعوت از دانشمندان و مقامات خارجی برای سخنرانی، توسعه، تجهیز و تکمیل آزمایشگاهها و کتابخانهها، ایجاد مؤسسات و انتشار مجلات گوناگون و تأسیس «انجمن اصطلاحات علمی». اهمیت این کار را شاید بتوان از میان خاطرات سیاسی فهمید. او دراینباره میگوید: «یکی از دشواریهای آموزش و گسترش علوم و فنون جدید در ایران یافتن معادلهای فارسی برای آن علوم و فنون بود. برای رفع این نقیصه انجمنی تأسیس کردم بهنام «انجمن اصطلاحات علمی» [...] در دانشگاه مؤسسات متعدد تازهای به وجود آوردم که پارهای از آنها با توسعهای که
پیدا کردند تبدیل به دانشکده شدند. از آن جمله بودند: مؤسسه علوم اداری، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی، مؤسسه باستانشناسی، مؤسسه زبانهای خارجی، مؤسسه روانشناسی، تأسیس سه آموزشگاه در شهرهای مشهد و اصفهان و شیراز. علاوهبر مؤسسات یادشده چندین مجله نیز بهوجود آمدند، مانند مجله روانشناسی، مجله خبرهای دانشگاه، مجله دانشکده ادبیات و مجلههای بعضی از دانشکدههای دیگر».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.