انتظارات از ایران در دوران پساتحریم
منصور بیطرف- روزنامه نگار
توافق هستهای بالاخره به ایستگاه آخر خود رسید. اکنون هر دو طرف بهدنبال تحلیل خود از این توافق هستند؛ البته دراینمیان بهنظر میآید فقط ایران و آمریکا باید منتقدان توافق را توجیه کنند و دیگر اعضا مشکل داخلی برای توجیه این توافق ندارند. در ایران برخی تندروهای اصولگرا، که فعلا تا اندازهای عقبنشینی کردهاند، مترصد فرصتی هستند که پنبه توافق را بزنند و از طرف دیگر جمهوریخواهان آمریکایی هم بیکار ننشستهاند و درصدد آن هستند که این توافق را معلق کنند؛ ولی هر آنچه در وین تصویب شده است، از نگاه جامعه بینالملل لازمالاجراست و طرفین باید به آن پایبند باشند؛ اما اوضاع توافق برای ایران در دوران پساتحریم از لحاظ داخلی و خارجی چگونه است؟ دراینباره بهتر است به تغییر و تحولات اقتصادی و سیاسی ایران و منطقه نگاهی بیندازیم:
ایران
در ایران بسیاری از نگاهها به دوران پس از تحریم دوخته شده است. بسیاری بر این باور هستند که اقتصاد ایران پس از توافق به سرعت بهبود مییابد؛ اما واقعیت آن است این اتفاق به سرعتی که آنها فکر میکنند، روی نمی دهد؛ هرچند عقبماندگی اقتصاد کشور در 10 سال گذشته به تحریمها و رویدادهایی مرتبط با مباحث هستهای گره خورده بود، اما این امر سبب نمیشود رفع تحریمها بتواند اقتصاد ایران را به سرعت بهبود بخشد. تحریمها که از 9 سال پیش با اولین قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل شروع شد و چهار سال پیش به اوج خود رسید، دو اتفاق مهم را در اقتصاد ایران رقم زد؛ اول اینکه، توسعه زیرساختهای ایران را متوقف کرد که برای «بهروز»کردن آن باید سرمایهگذاری گزافی کرد. فقط یک رقم آن در صنعت نفت و در حالت بسیار خوشبینانهاش به بیش از صد میلیارد دلار و با درنظرگرفتن برنامههای توسعهای و چشمانداز 1404 به بیش از 800 میلیارد دلار میرسد و اتفاق دوم که بسیار مهمتر از توقف توسعه زیرساختهاست، شکلگیری شبکهای است که در دوران تحریم رخ داده است. این شبکه که برچسب «دلالان تحریم» بر پیشانی آنها خورده است و در همهجا نفوذ یافتهاند، مانند بختک
به اقتصاد ایران چسبیدهاند و جداکردن آنها، هم زمان میبرد و هم سرمایه. آنها بیشک در این دوران بیکار نمینشینند و به شکلهای مختلف سعی در زیرسؤالبردن توافق دارند و چهبسا در این راه با چهرههای بسیار موجهی هم وارد این عرصه شوند. آنها به هیچ عنوان اجازه نمیدهند مسیر توافق بهراحتی طی شود.
این دو اتفاق، بهبود اوضاع اقتصادی ایران و دوره آن را تحتالشعاع قرار میدهند. برای رفع مورد اول، بهتر است مسئولان ایران سیر سرمایهگذاری در کشور را تغییر دهند؛ هرچند این مهم در صنعت نفت در حال رخدادن است و مسئولان این صنعت درصدد تغییر قرارداد بیع متقابل هستند؛ اما در صنایع و بخشهای مختلف کشور هم این حرکت یا دیده نمیشود یا اینکه خیلی بطئی در حال پیشروی است. در دو سال گذشته اگر تکانی به اقتصاد ایران وارد شده، ناشی از بیدارشدن ظرفیتهای خوابیده بوده است، اما پس از رفع تحریمها این ظرفیتها نمیتوانند جوابگوی توسعه مدنظر اقتصاد ایران باشند. برای رفع مورد دوم، چاره در وحدت ملی و نگاه به منافع ملی است و بهتر است همه گروهها و جناحها حول آن جمع شوند. توافق هستهای مربوط به تمامی ملت ایران است، نه یک جناح و پیروزی آن هم متعلق به ملت ایران است و نه یک جناح.
منطقه
توافق هستهای، سیاست و نگاه منطقه را هم تغییر میدهد. دراینمیان کشورهایی در منطقه از این توافق خشنود نیستند؛ عربستان سعودی و دولتهای اقماریاش بههیچرو حاضر نیستند قدرت منطقهای خود را واگذار کنند. آنها بههرترتیب شده است میخواهند به آمریکا بقبولانند که هنوز ستون فقرات خاورمیانه را شکل میدهند؛ بنابراین از هر رویدادی استفاده میکنند تا ایران را یک «تهدید» معرفی کنند. ازاینرو، ای وظیفه دولتمردان است که ابزار «تهدید» را از این نوع دولتها بگیرند و بهجای آن ابزار «فرصت» را در اختیار منطقه قرار دهند؛ به این معنا که این یک «فرصت» است، نه یک «تهدید». نتیجه اینکه، ایران پساتحریم بهتر است چهره خود را تغییر دهد. باید رفتار ایران در دوران پیش از تحریم با دوران پس از تحریم فرق داشته باشد. اگر در دوران پیش از تحریم ایران باید ثابت میکرد برنامه هستهای ایران صلحآمیز است، اکنون که جهان به حرف ایران اعتماد کرده است باید پس از توافق این حرف را در عمل نشان دهد. ایران باید نه فقط به منطقه خاورمیانه، بلکه به جهان نشان دهد که نه یک تهدید سیاسی است و نه یک تهدید نظامی، بلکه یک «فرصت» است. اگر تهدیدی هم هست این فرصت
اقتصادی است که میتواند دولتها و کشورهای منطقه را تهدید کند.
توافق هستهای بالاخره به ایستگاه آخر خود رسید. اکنون هر دو طرف بهدنبال تحلیل خود از این توافق هستند؛ البته دراینمیان بهنظر میآید فقط ایران و آمریکا باید منتقدان توافق را توجیه کنند و دیگر اعضا مشکل داخلی برای توجیه این توافق ندارند. در ایران برخی تندروهای اصولگرا، که فعلا تا اندازهای عقبنشینی کردهاند، مترصد فرصتی هستند که پنبه توافق را بزنند و از طرف دیگر جمهوریخواهان آمریکایی هم بیکار ننشستهاند و درصدد آن هستند که این توافق را معلق کنند؛ ولی هر آنچه در وین تصویب شده است، از نگاه جامعه بینالملل لازمالاجراست و طرفین باید به آن پایبند باشند؛ اما اوضاع توافق برای ایران در دوران پساتحریم از لحاظ داخلی و خارجی چگونه است؟ دراینباره بهتر است به تغییر و تحولات اقتصادی و سیاسی ایران و منطقه نگاهی بیندازیم:
ایران
در ایران بسیاری از نگاهها به دوران پس از تحریم دوخته شده است. بسیاری بر این باور هستند که اقتصاد ایران پس از توافق به سرعت بهبود مییابد؛ اما واقعیت آن است این اتفاق به سرعتی که آنها فکر میکنند، روی نمی دهد؛ هرچند عقبماندگی اقتصاد کشور در 10 سال گذشته به تحریمها و رویدادهایی مرتبط با مباحث هستهای گره خورده بود، اما این امر سبب نمیشود رفع تحریمها بتواند اقتصاد ایران را به سرعت بهبود بخشد. تحریمها که از 9 سال پیش با اولین قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل شروع شد و چهار سال پیش به اوج خود رسید، دو اتفاق مهم را در اقتصاد ایران رقم زد؛ اول اینکه، توسعه زیرساختهای ایران را متوقف کرد که برای «بهروز»کردن آن باید سرمایهگذاری گزافی کرد. فقط یک رقم آن در صنعت نفت و در حالت بسیار خوشبینانهاش به بیش از صد میلیارد دلار و با درنظرگرفتن برنامههای توسعهای و چشمانداز 1404 به بیش از 800 میلیارد دلار میرسد و اتفاق دوم که بسیار مهمتر از توقف توسعه زیرساختهاست، شکلگیری شبکهای است که در دوران تحریم رخ داده است. این شبکه که برچسب «دلالان تحریم» بر پیشانی آنها خورده است و در همهجا نفوذ یافتهاند، مانند بختک
به اقتصاد ایران چسبیدهاند و جداکردن آنها، هم زمان میبرد و هم سرمایه. آنها بیشک در این دوران بیکار نمینشینند و به شکلهای مختلف سعی در زیرسؤالبردن توافق دارند و چهبسا در این راه با چهرههای بسیار موجهی هم وارد این عرصه شوند. آنها به هیچ عنوان اجازه نمیدهند مسیر توافق بهراحتی طی شود.
این دو اتفاق، بهبود اوضاع اقتصادی ایران و دوره آن را تحتالشعاع قرار میدهند. برای رفع مورد اول، بهتر است مسئولان ایران سیر سرمایهگذاری در کشور را تغییر دهند؛ هرچند این مهم در صنعت نفت در حال رخدادن است و مسئولان این صنعت درصدد تغییر قرارداد بیع متقابل هستند؛ اما در صنایع و بخشهای مختلف کشور هم این حرکت یا دیده نمیشود یا اینکه خیلی بطئی در حال پیشروی است. در دو سال گذشته اگر تکانی به اقتصاد ایران وارد شده، ناشی از بیدارشدن ظرفیتهای خوابیده بوده است، اما پس از رفع تحریمها این ظرفیتها نمیتوانند جوابگوی توسعه مدنظر اقتصاد ایران باشند. برای رفع مورد دوم، چاره در وحدت ملی و نگاه به منافع ملی است و بهتر است همه گروهها و جناحها حول آن جمع شوند. توافق هستهای مربوط به تمامی ملت ایران است، نه یک جناح و پیروزی آن هم متعلق به ملت ایران است و نه یک جناح.
منطقه
توافق هستهای، سیاست و نگاه منطقه را هم تغییر میدهد. دراینمیان کشورهایی در منطقه از این توافق خشنود نیستند؛ عربستان سعودی و دولتهای اقماریاش بههیچرو حاضر نیستند قدرت منطقهای خود را واگذار کنند. آنها بههرترتیب شده است میخواهند به آمریکا بقبولانند که هنوز ستون فقرات خاورمیانه را شکل میدهند؛ بنابراین از هر رویدادی استفاده میکنند تا ایران را یک «تهدید» معرفی کنند. ازاینرو، ای وظیفه دولتمردان است که ابزار «تهدید» را از این نوع دولتها بگیرند و بهجای آن ابزار «فرصت» را در اختیار منطقه قرار دهند؛ به این معنا که این یک «فرصت» است، نه یک «تهدید». نتیجه اینکه، ایران پساتحریم بهتر است چهره خود را تغییر دهد. باید رفتار ایران در دوران پیش از تحریم با دوران پس از تحریم فرق داشته باشد. اگر در دوران پیش از تحریم ایران باید ثابت میکرد برنامه هستهای ایران صلحآمیز است، اکنون که جهان به حرف ایران اعتماد کرده است باید پس از توافق این حرف را در عمل نشان دهد. ایران باید نه فقط به منطقه خاورمیانه، بلکه به جهان نشان دهد که نه یک تهدید سیاسی است و نه یک تهدید نظامی، بلکه یک «فرصت» است. اگر تهدیدی هم هست این فرصت
اقتصادی است که میتواند دولتها و کشورهای منطقه را تهدید کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.