آرمان «صدر»
حبیبالله پیمان . فعال سیاسی
مرحوم صدر حاج سیدجوادی از جمله فرزانگانی بود که در فرازهای تاریخی این سرزمین نقشی ارزنده و سرنوشتساز ایفا کرده و با در پیش گرفتن رویکردی خردمندانه برای اصلاح امور وارد عرصه میشد و بین افراد و گروههای مختلف ایجاد همدلی و تعامل میکرد. امثال مرحوم صدر حاج سید جوادی میتوانند فراتر از اختلافهای مسلکی، طایفهای و حزبی، مصالح عمومی کشور را ببیند و راهی روشن پیش روی کنشگران اجتماعی و سیاسی باز کنند. نگاه مرحوم صدر فراتر از هویت و علاقه شخصیاش، نگاهی حداکثری بود و در مواجهه با افکار منتقد یا حتی مخالف، هویت انسانی طرف را در نظر میگرفت نه اعتقاداتش را. پس از پیروزی انقلاب و رسیدن به هدف مشترک که سرنگونی نظام گذشته بود، تضادها و اختلافات بین مبارزان پیش از انقلاب تشدید شد. در این زمان آقای صدر با سعهصدری که داشتند فارغ از علایق حزبی و گروهی با تمام گروهها در ارتباط بودند و در صورت لزوم همکاری داشتند. در دوران تصدی وزارت کشور، آقای صدر حاج سید جوادی بنا به دلایلی، بنده را برای استانداری استان خوزستان مناسب دیدند، در حالی که در زمان شکلگیری کابینه انتظار میرفت اعضای دولت جدید از نزدیکی بیشتری با نهضت
آزادی برخوردار باشند اما او ترجیح داد که با نگاه حداکثری به انسانها بنگرد و افراد را صرفنظر از اعتقاداتشان و بر مبنای تواناییهایشان ببیند. این نوع نگاه مرحوم صدر حاج سیدجوادی حاصل تجربههای کم نظیری در تاریخ ایران مانند تجربه «جبهه ملی اول» بود؛ نگاهی مبتنی بر وحدت ملی. پیش از انقلاب مبارزان با سلطنت در شرایط سختی به سر میبردند و به دلیل اختلافات فکری و تشکیلاتی و عقیدتی، اتحاد بین نیروهای مبارز هر روز سختتر از روز گذشته میشد. در آن دوران، من و مرحوم دکتر سامی برای ایجاد وحدت تصمیم گرفتیم در ابتدا به سراغ نیروهایی برویم که گرایشات ملی داشتند و تمایلشان برای ایجاد وحدت بیشتر از دیگران بود. کسانی که میتوانستند، همگرایی مانند دوران نهضت ملی را دوباره باز آفرینند و در آن برهه، سعهصدر حاج سید جوادی برای ایجاد همنوایی بین گروههای مبارز به یاری ما آمد. او با رویی گشاده ما را پذیرفت و قبول کرد که نیروهای نزدیک به خودش را راضی کند تا همه روی آنچه مصلحت عموم جامعه و کشور است توافق کنند. یکی از پررنگترین جلوههای شخصیت مرحوم صدر، اصلاحطلبی به معنی واقعی کلمه است. فرزانگانی از این دست با واقعبینی نسبت به
ظرفیت جامعه نسبت به تغییرات ناگهانی، همواره راه اصلاح تدریجی امور را در پیش میگرفتند. آقای صدر حاج سیدجوادی از هرگونه تندروی پرهیز داشت و واقعیتهای جامعه را فارغ از ذهنیتهای آرمانی و شور جوانی میدید. برای او «آرمان»، هدف نبود بلکه مسیر حرکت بود. زمانی که آرمان، مسیر حرکت باشد، امید هرگز از بین نمیرود. در هر دیداری که با او داشتیم، از امید و آینده میگفتند و پیوسته به دنبال ایجاد تعامل و گفتوگو بین افراد و گروههای مختلف بودند. تاکید مرحوم صدر حاج سید جوادی بر گفتوگو برای برونرفت از مشکلات تنها به دلایل سیاسی نبود. او سخت درد وطن داشت و نگران وارد شدن کوچکترین خدشهای به تمامیت ارضی ایران بود. آقای صدر دوران سخت مبارزه با استعمار را پشت سر گذاشته بود و شاهد از دست رفتن پارههایی از خاک این سرزمین بود. تاکید بر تمامیت ارضی ایران از سوی آقای صدر و یارانشان میراث سالهای مبارزه با استعمار خارجی بود. ساعاتی پیش از آغاز سال نو با چند نفر از دوستان به دیدار او رفتیم. مرحوم صدر مانند همیشه دغدغه اوضاع عمومی کشور و سرنوشت جامعه را داشت و امیدوار بود با تلاش و کوشش اوضاع کشور بسامان شود. مرحوم صدر معتقد بود
اگر گفتوگو و تعامل بین گروههای مختلف کشور شکل بگیرد در نهایت در سطح کلان و ملی تعامل صورت خواهد گرفت؛ تعاملی که منجر به ایجاد یک خواست ملی خواهد شد. احمد صدر حاج سید جوادی بهرغم دانش بالای علمی و تجربه کمنظیر فعالیتهای سیاسی - اجتماعی، فردی مهربان و خوشرو بود و در تعامل با افراد صرفنظر از عنوان یا دانش فرد مقابل با او به گفتوگو مینشست. تا آخرین لحظه حیات با شور تمام از لزوم تحقق و پاسداشت آزادی، عدالت، صلح و امنیت سخن میگفت اما در مسیر نیل به این اهداف، با خردورزی گام برمیداشت.
مرحوم صدر حاج سیدجوادی از جمله فرزانگانی بود که در فرازهای تاریخی این سرزمین نقشی ارزنده و سرنوشتساز ایفا کرده و با در پیش گرفتن رویکردی خردمندانه برای اصلاح امور وارد عرصه میشد و بین افراد و گروههای مختلف ایجاد همدلی و تعامل میکرد. امثال مرحوم صدر حاج سید جوادی میتوانند فراتر از اختلافهای مسلکی، طایفهای و حزبی، مصالح عمومی کشور را ببیند و راهی روشن پیش روی کنشگران اجتماعی و سیاسی باز کنند. نگاه مرحوم صدر فراتر از هویت و علاقه شخصیاش، نگاهی حداکثری بود و در مواجهه با افکار منتقد یا حتی مخالف، هویت انسانی طرف را در نظر میگرفت نه اعتقاداتش را. پس از پیروزی انقلاب و رسیدن به هدف مشترک که سرنگونی نظام گذشته بود، تضادها و اختلافات بین مبارزان پیش از انقلاب تشدید شد. در این زمان آقای صدر با سعهصدری که داشتند فارغ از علایق حزبی و گروهی با تمام گروهها در ارتباط بودند و در صورت لزوم همکاری داشتند. در دوران تصدی وزارت کشور، آقای صدر حاج سید جوادی بنا به دلایلی، بنده را برای استانداری استان خوزستان مناسب دیدند، در حالی که در زمان شکلگیری کابینه انتظار میرفت اعضای دولت جدید از نزدیکی بیشتری با نهضت
آزادی برخوردار باشند اما او ترجیح داد که با نگاه حداکثری به انسانها بنگرد و افراد را صرفنظر از اعتقاداتشان و بر مبنای تواناییهایشان ببیند. این نوع نگاه مرحوم صدر حاج سیدجوادی حاصل تجربههای کم نظیری در تاریخ ایران مانند تجربه «جبهه ملی اول» بود؛ نگاهی مبتنی بر وحدت ملی. پیش از انقلاب مبارزان با سلطنت در شرایط سختی به سر میبردند و به دلیل اختلافات فکری و تشکیلاتی و عقیدتی، اتحاد بین نیروهای مبارز هر روز سختتر از روز گذشته میشد. در آن دوران، من و مرحوم دکتر سامی برای ایجاد وحدت تصمیم گرفتیم در ابتدا به سراغ نیروهایی برویم که گرایشات ملی داشتند و تمایلشان برای ایجاد وحدت بیشتر از دیگران بود. کسانی که میتوانستند، همگرایی مانند دوران نهضت ملی را دوباره باز آفرینند و در آن برهه، سعهصدر حاج سید جوادی برای ایجاد همنوایی بین گروههای مبارز به یاری ما آمد. او با رویی گشاده ما را پذیرفت و قبول کرد که نیروهای نزدیک به خودش را راضی کند تا همه روی آنچه مصلحت عموم جامعه و کشور است توافق کنند. یکی از پررنگترین جلوههای شخصیت مرحوم صدر، اصلاحطلبی به معنی واقعی کلمه است. فرزانگانی از این دست با واقعبینی نسبت به
ظرفیت جامعه نسبت به تغییرات ناگهانی، همواره راه اصلاح تدریجی امور را در پیش میگرفتند. آقای صدر حاج سیدجوادی از هرگونه تندروی پرهیز داشت و واقعیتهای جامعه را فارغ از ذهنیتهای آرمانی و شور جوانی میدید. برای او «آرمان»، هدف نبود بلکه مسیر حرکت بود. زمانی که آرمان، مسیر حرکت باشد، امید هرگز از بین نمیرود. در هر دیداری که با او داشتیم، از امید و آینده میگفتند و پیوسته به دنبال ایجاد تعامل و گفتوگو بین افراد و گروههای مختلف بودند. تاکید مرحوم صدر حاج سید جوادی بر گفتوگو برای برونرفت از مشکلات تنها به دلایل سیاسی نبود. او سخت درد وطن داشت و نگران وارد شدن کوچکترین خدشهای به تمامیت ارضی ایران بود. آقای صدر دوران سخت مبارزه با استعمار را پشت سر گذاشته بود و شاهد از دست رفتن پارههایی از خاک این سرزمین بود. تاکید بر تمامیت ارضی ایران از سوی آقای صدر و یارانشان میراث سالهای مبارزه با استعمار خارجی بود. ساعاتی پیش از آغاز سال نو با چند نفر از دوستان به دیدار او رفتیم. مرحوم صدر مانند همیشه دغدغه اوضاع عمومی کشور و سرنوشت جامعه را داشت و امیدوار بود با تلاش و کوشش اوضاع کشور بسامان شود. مرحوم صدر معتقد بود
اگر گفتوگو و تعامل بین گروههای مختلف کشور شکل بگیرد در نهایت در سطح کلان و ملی تعامل صورت خواهد گرفت؛ تعاملی که منجر به ایجاد یک خواست ملی خواهد شد. احمد صدر حاج سید جوادی بهرغم دانش بالای علمی و تجربه کمنظیر فعالیتهای سیاسی - اجتماعی، فردی مهربان و خوشرو بود و در تعامل با افراد صرفنظر از عنوان یا دانش فرد مقابل با او به گفتوگو مینشست. تا آخرین لحظه حیات با شور تمام از لزوم تحقق و پاسداشت آزادی، عدالت، صلح و امنیت سخن میگفت اما در مسیر نیل به این اهداف، با خردورزی گام برمیداشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.