|

لزوم توجه به کاهش ضایعات تولید و مصرف

فاطمه پاسبان. کارشناس کشاورزی

کاهش ضایعات محصولات کشاورزی در مرحله تولید، یکی دیگر از راهکارهای کاهش گازهای گلخانه‌ای است. با کاهش ضایعات در مرحله تولید بخشی از محصولاتی که از چرخه تولید خارج می‌شوند دوباره به تولید اضافه شده و میزان تولید را افزایش می‌دهند. کاهش ضایعات تولید از هدررفت تولید محصولی که به‌خاطر آن گازهای گلخانه‌ای تولید شده است، جلوگیری می‌کند؛ اما اهمیت کاهش ضایعات محصولات کشاورزی فقط به کاهش گازهای گلخانه‌ای محدود نمی‌شود؛ محدودیت منابع آب در جهان، ضرورت توجه به کاهش تلفات و ضایعات کشاورزی را دوچندان کرده است. مدیریت بحران آب در بخش کشاورزی علاوه‌بر به‌کارگیری تمهیدات فناوری در مرحله تولید، شامل شیوه‌هایی به‌منظور صرفه‌جویی در مصرف آب و مدیریت بهینه آن است. کاهش ضایعات محصولات کشاورزی نیز یکی از راه‌های علمی، کم‌هزینه و مؤثر و درعین‌حال کم‌مخاطره برای جلوگیری از اسراف در مصرف آب است. با توجه به افزایش جمعیت جهان و نیاز روز‌افزون به غذا، کاهش تلفات محصول در مراحل مختلف تولید محصولات کشاورزی، اهمیت ویژه‌ای دارد. درحال‌حاضر کشورهای پیشرفته به‌جای افزایش سطح زیر کشت محصولات کشاورزی، بیشتر بر کاهش ضایعات تولید و مصرف و به‌عبارتی کاهش ضایعات در زنجیره تأمین عرضه محصولات متمرکز شده‌اند. براساس گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل ‌متحد (فائو)، دو لیتر آب شرب روزانه برای نیازهای روزانه فرد کافی است، اما در مقابل برای تولید مواد غذایی مورد نیاز روزانه یک فرد، حدود سه هزار لیتر آب مصرف می‌شود؛ یعنی آب شرب روزانه مورد نیاز هزارو 500 نفر. ازاین‌رو ضایعات و هدررفت مواد غذایی، با اتلاف منابع آبی نیز برابر است. گزارشی که توسط مهندسان مکانیک (The Institution of Mechanical Engineers (IMechE) ) منتشر شده است میزان آب مورد نیاز برای تولید محصولات کشاورزی و غذایی را نشان می‌دهد. آمار نشان می‌دهد برای تولید یک کیلو برنج، حدود دوهزارو 497 لیتر آب، یک کیلو نان حدود هزارو 608 لیتر آب، یک کیلو سیب درختی 822 لیتر آب، یک کیلو موز 790 لیتر آب، یک کیلو سیب‌زمینی 287 لیتر، یک کیلو پنیر سه‌هزارو 178 لیتر آب، یک کیلو گوشت مرغ چهارهزارو 325 لیتر آب، یک کیلو شکلات 17هزارو 196 لیتر آب، یک کیلو گوشت گاو 15هزارو 415 لیتر آب، یک کیلو کره پنج‌هزارو 553 لیتر آب، یک کیلو ماکارونی خشک هزارو 849 لیتر آب، یک لیوان 250 میلی‌لیتری شیر 255 لیتر آب، یک کیلو گوجه فرنگی 214 لیتر آب، یک کیلو تخم‌مرغ 196 لیتر آب، یک لیوان 250 میلی‌لیتری چای 27 لیتر آب و یک کیلوگرم کلم 237 لیتر آب استفاده می‌شود. همان‌طور که مشاهده می‌شود برحسب نوع ماده غذایی، میزان آب مصرفی برای تولید آن متفاوت است و هدررفت محصولات غذایی حین تولید مساوی با هدررفت آب مصرفی برای تولید آنهاست. براساس گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل‌ متحد (فائو)، گرچه میزان ضایعات و هدررفت مواد غذایی در کشورهای صنعتی نسبت‌به کشورهای در‌حالِ‌توسعه بیشتر است، اما در کشورهای در‌حال‌ِتوسعه بیش از 40‌ درصد ضایعات و هدررفت مواد غذایی در مرحله برداشت و فراوری اتفاق می‌افتد؛ به‌عنوان نمونه در کشورهای جنوب و جنوب شرقی آسیا میزان ضایعات غلات و حبوبات در مرحله تولید شش درصد، مرحله پس از برداشت و حمل‌ونقل و ذخیره‌سازی هفت درصد، فراوری و بسته‌بندی 3.5 درصد، توزیع و فروش دو درصد و در مرحله مصرف سه درصد است. برای میوه و سبزیجات در مرحله تولید 15درصد، مرحله پس از برداشت و حمل‌ونقل و ذخیره‌سازی 9 درصد، فراوری و بسته‌بندی 25 درصد، توزیع و فروش 10 درصد و در مرحله مصرف هفت درصد است. برای شیر در مرحله تولید 3.5 درصد، مرحله پس از برداشت و حمل‌ونقل و ذخیره‌سازی شش‌درصد، فراوری و بسته‌بندی دو درصد، توزیع و فروش 10درصد و مصرف یک درصد است. ارقام نشان می‌دهد در بخش تولید محصولات کشاورزی ضایعات و هدررفت تولید بالاست و این ارقام از محصولی به محصول دیگر متفاوت است؛ بنابراین هدررفت محصولات کشاورزی در بخش تولید هم باعث کاهش تولید و هم افزایش گازهای گلخانه‌ای و هم هدر رفت آب به‌کاررفته در تولید آن می‌شود.

کاهش ضایعات محصولات کشاورزی در مرحله تولید، یکی دیگر از راهکارهای کاهش گازهای گلخانه‌ای است. با کاهش ضایعات در مرحله تولید بخشی از محصولاتی که از چرخه تولید خارج می‌شوند دوباره به تولید اضافه شده و میزان تولید را افزایش می‌دهند. کاهش ضایعات تولید از هدررفت تولید محصولی که به‌خاطر آن گازهای گلخانه‌ای تولید شده است، جلوگیری می‌کند؛ اما اهمیت کاهش ضایعات محصولات کشاورزی فقط به کاهش گازهای گلخانه‌ای محدود نمی‌شود؛ محدودیت منابع آب در جهان، ضرورت توجه به کاهش تلفات و ضایعات کشاورزی را دوچندان کرده است. مدیریت بحران آب در بخش کشاورزی علاوه‌بر به‌کارگیری تمهیدات فناوری در مرحله تولید، شامل شیوه‌هایی به‌منظور صرفه‌جویی در مصرف آب و مدیریت بهینه آن است. کاهش ضایعات محصولات کشاورزی نیز یکی از راه‌های علمی، کم‌هزینه و مؤثر و درعین‌حال کم‌مخاطره برای جلوگیری از اسراف در مصرف آب است. با توجه به افزایش جمعیت جهان و نیاز روز‌افزون به غذا، کاهش تلفات محصول در مراحل مختلف تولید محصولات کشاورزی، اهمیت ویژه‌ای دارد. درحال‌حاضر کشورهای پیشرفته به‌جای افزایش سطح زیر کشت محصولات کشاورزی، بیشتر بر کاهش ضایعات تولید و مصرف و به‌عبارتی کاهش ضایعات در زنجیره تأمین عرضه محصولات متمرکز شده‌اند. براساس گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل ‌متحد (فائو)، دو لیتر آب شرب روزانه برای نیازهای روزانه فرد کافی است، اما در مقابل برای تولید مواد غذایی مورد نیاز روزانه یک فرد، حدود سه هزار لیتر آب مصرف می‌شود؛ یعنی آب شرب روزانه مورد نیاز هزارو 500 نفر. ازاین‌رو ضایعات و هدررفت مواد غذایی، با اتلاف منابع آبی نیز برابر است. گزارشی که توسط مهندسان مکانیک (The Institution of Mechanical Engineers (IMechE) ) منتشر شده است میزان آب مورد نیاز برای تولید محصولات کشاورزی و غذایی را نشان می‌دهد. آمار نشان می‌دهد برای تولید یک کیلو برنج، حدود دوهزارو 497 لیتر آب، یک کیلو نان حدود هزارو 608 لیتر آب، یک کیلو سیب درختی 822 لیتر آب، یک کیلو موز 790 لیتر آب، یک کیلو سیب‌زمینی 287 لیتر، یک کیلو پنیر سه‌هزارو 178 لیتر آب، یک کیلو گوشت مرغ چهارهزارو 325 لیتر آب، یک کیلو شکلات 17هزارو 196 لیتر آب، یک کیلو گوشت گاو 15هزارو 415 لیتر آب، یک کیلو کره پنج‌هزارو 553 لیتر آب، یک کیلو ماکارونی خشک هزارو 849 لیتر آب، یک لیوان 250 میلی‌لیتری شیر 255 لیتر آب، یک کیلو گوجه فرنگی 214 لیتر آب، یک کیلو تخم‌مرغ 196 لیتر آب، یک لیوان 250 میلی‌لیتری چای 27 لیتر آب و یک کیلوگرم کلم 237 لیتر آب استفاده می‌شود. همان‌طور که مشاهده می‌شود برحسب نوع ماده غذایی، میزان آب مصرفی برای تولید آن متفاوت است و هدررفت محصولات غذایی حین تولید مساوی با هدررفت آب مصرفی برای تولید آنهاست. براساس گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل‌ متحد (فائو)، گرچه میزان ضایعات و هدررفت مواد غذایی در کشورهای صنعتی نسبت‌به کشورهای در‌حالِ‌توسعه بیشتر است، اما در کشورهای در‌حال‌ِتوسعه بیش از 40‌ درصد ضایعات و هدررفت مواد غذایی در مرحله برداشت و فراوری اتفاق می‌افتد؛ به‌عنوان نمونه در کشورهای جنوب و جنوب شرقی آسیا میزان ضایعات غلات و حبوبات در مرحله تولید شش درصد، مرحله پس از برداشت و حمل‌ونقل و ذخیره‌سازی هفت درصد، فراوری و بسته‌بندی 3.5 درصد، توزیع و فروش دو درصد و در مرحله مصرف سه درصد است. برای میوه و سبزیجات در مرحله تولید 15درصد، مرحله پس از برداشت و حمل‌ونقل و ذخیره‌سازی 9 درصد، فراوری و بسته‌بندی 25 درصد، توزیع و فروش 10 درصد و در مرحله مصرف هفت درصد است. برای شیر در مرحله تولید 3.5 درصد، مرحله پس از برداشت و حمل‌ونقل و ذخیره‌سازی شش‌درصد، فراوری و بسته‌بندی دو درصد، توزیع و فروش 10درصد و مصرف یک درصد است. ارقام نشان می‌دهد در بخش تولید محصولات کشاورزی ضایعات و هدررفت تولید بالاست و این ارقام از محصولی به محصول دیگر متفاوت است؛ بنابراین هدررفت محصولات کشاورزی در بخش تولید هم باعث کاهش تولید و هم افزایش گازهای گلخانه‌ای و هم هدر رفت آب به‌کاررفته در تولید آن می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.