تهران، تابستان و تخلیه خون
بابک زمانی
هرسال در ابتدای تابستان انجمن سکته مغزی خود را موظف میبیند درباره ترومبوز سینوسی یکبار دیگر هشدار چندساله خود را تکرار کند! سینوسهای مغز، وریدهای بزرگی هستند که خون را از مغز تخلیه میکنند. سیستم تخلیه خون از مغز اگر ظریفتر و پیچیدهتر از سیستم ورود خون به مغز نباشد، از آن سادهتر هم نیست! خونی که با فشار هر لحظه وارد محفظه کوچکی مثل جمجمه میشود باید با همان میزان از مغز خارج شود. کوچکترین اختلال در تخلیه این خون باعث افزایش آب و تورم مغز میشود.
از سوی دیگر در سیستم خروجی خون از مغز موتور محرکهای مثل قلب که خون را وارد مغز میکرد، وجود ندارد. بنابراین سرعت جریان خون هم در سیستم وریدی بسیار آهستهتر است. اینکه در اکثریت مطلق موارد این سیستم بدون هیچ اختلالی مایعی غلیظ نظیر خون را از رگها یا لولههایی که شیشهای نیستند عبور میدهد حاکی از سیستم بسیار دقیقی است که اولا خون را لغزان و ثانیا جریان آن را مداوم میکند. تاکنون بیش از چندده ماده پیدا شده که باعث لغزندگی و عدم چسبندگی خون میشوند، اما احتمالا تعداد مکانیسمهای دخیل بسیار بیشتر از اینهاست! اگر یکی از این مکانیسمها در فردی بهطور ژنتیک ضعیفتر از بقیه مردم باشد، ممکن است در شرایط خاص این سیستم تخلیه دچار انسداد یا کندی شود و بهاصطلاح ترومبوز پدید آید. مهمترین این شرایط زمانی است که خون بهدلیل کمآبی غلیظتر از سابق شده باشد و داروهایی هم که انعقاد خون را افزایش میدهند مصرف شده باشند. ترکیب تابستان، فعالیت فیزیکی و مصرف قرصهای ضدحاملگی (که انعقاد خون را تشدید میکنند)، ترکیبی است که هرساله در تابستان خانمهای زیادی را مبتلا به ترومبوز سینوسی میکند. البته در سالهای اخیر با توجه به
درک فزاینده از این بیماری که منجر به تشخیص موارد بیشتروبیشتری شده، معلوم شده ابتلا به این بیماری در تابستانهای داغ تهران محدود به شرایط برشمرده نیست و ترومبوز سینوسی حتی در مردان بهخصوص در کسانی که کارهای فیزیکی داشتهاند هم دیده شده است. البته درحالحاضر نمیتوان تخمین درستی از شیوع این بیماری داشت.
کیفیت علائم این بیماری که آن را بهصورت یک مقلد بزرگ درمیآورد، ممکن است باعث تشخیصهای دیگری شود. برخی از بیماران ممکن است خیلی سریع بهبودی یابند و بیماری منجر به بروز تمام علائم نشود و البته برخی از بیماران نیز ممکن است بهسرعت فوت کنند! بنابراین تعداد بیماران بستری تنها مشتی نمونه خروار است. اما درهرحال اطلاعرسانی مناسب و انجام اقدامات پیشگیرانه در کاهش ابتلا و مرگومیر بیماری از اهمیتی حیاتی برخوردار است. رسانهها در تابستانها میتوانند این کار را بهجای اطلاعرسانی کنجکاوانه در مورد بیماریهایی مثل اماس که هیچ راه پیشگیریای ندارند به انجام برسانند. اطلاعرسانی به خانمها و هشدار در مورد عدم مصرف قرصهای ضدحاملگی در دوران روزهداری بهخصوص برای تأخیر قاعدگی، تشویق استفاده مداوم از آب و مایعات در روزهای تابستان، هشدار ویژه در مورد کمآبی بیمارانی که بیماری آنها را مستعد ترومبوز سینوسی میکند و البته اطلاعرسانی عمومی در مورد فهرست بلندبالای این بیماریها، تشویق یا اجبار استفاده از مرخصیهای استحقاقی، استعلاجی و حتی تشویقی برای کارکنانی که در تابستان کار فیزیکی یا استعداد خاصی به ترومبوزیس دارند و...
اقداماتی هستند که قطعا میتوانند به میزان قابلتوجهی از شیوع ترومبوز سینوسی بکاهند.
*رئیس انجمن سکته مغزی ایران
هرسال در ابتدای تابستان انجمن سکته مغزی خود را موظف میبیند درباره ترومبوز سینوسی یکبار دیگر هشدار چندساله خود را تکرار کند! سینوسهای مغز، وریدهای بزرگی هستند که خون را از مغز تخلیه میکنند. سیستم تخلیه خون از مغز اگر ظریفتر و پیچیدهتر از سیستم ورود خون به مغز نباشد، از آن سادهتر هم نیست! خونی که با فشار هر لحظه وارد محفظه کوچکی مثل جمجمه میشود باید با همان میزان از مغز خارج شود. کوچکترین اختلال در تخلیه این خون باعث افزایش آب و تورم مغز میشود.
از سوی دیگر در سیستم خروجی خون از مغز موتور محرکهای مثل قلب که خون را وارد مغز میکرد، وجود ندارد. بنابراین سرعت جریان خون هم در سیستم وریدی بسیار آهستهتر است. اینکه در اکثریت مطلق موارد این سیستم بدون هیچ اختلالی مایعی غلیظ نظیر خون را از رگها یا لولههایی که شیشهای نیستند عبور میدهد حاکی از سیستم بسیار دقیقی است که اولا خون را لغزان و ثانیا جریان آن را مداوم میکند. تاکنون بیش از چندده ماده پیدا شده که باعث لغزندگی و عدم چسبندگی خون میشوند، اما احتمالا تعداد مکانیسمهای دخیل بسیار بیشتر از اینهاست! اگر یکی از این مکانیسمها در فردی بهطور ژنتیک ضعیفتر از بقیه مردم باشد، ممکن است در شرایط خاص این سیستم تخلیه دچار انسداد یا کندی شود و بهاصطلاح ترومبوز پدید آید. مهمترین این شرایط زمانی است که خون بهدلیل کمآبی غلیظتر از سابق شده باشد و داروهایی هم که انعقاد خون را افزایش میدهند مصرف شده باشند. ترکیب تابستان، فعالیت فیزیکی و مصرف قرصهای ضدحاملگی (که انعقاد خون را تشدید میکنند)، ترکیبی است که هرساله در تابستان خانمهای زیادی را مبتلا به ترومبوز سینوسی میکند. البته در سالهای اخیر با توجه به
درک فزاینده از این بیماری که منجر به تشخیص موارد بیشتروبیشتری شده، معلوم شده ابتلا به این بیماری در تابستانهای داغ تهران محدود به شرایط برشمرده نیست و ترومبوز سینوسی حتی در مردان بهخصوص در کسانی که کارهای فیزیکی داشتهاند هم دیده شده است. البته درحالحاضر نمیتوان تخمین درستی از شیوع این بیماری داشت.
کیفیت علائم این بیماری که آن را بهصورت یک مقلد بزرگ درمیآورد، ممکن است باعث تشخیصهای دیگری شود. برخی از بیماران ممکن است خیلی سریع بهبودی یابند و بیماری منجر به بروز تمام علائم نشود و البته برخی از بیماران نیز ممکن است بهسرعت فوت کنند! بنابراین تعداد بیماران بستری تنها مشتی نمونه خروار است. اما درهرحال اطلاعرسانی مناسب و انجام اقدامات پیشگیرانه در کاهش ابتلا و مرگومیر بیماری از اهمیتی حیاتی برخوردار است. رسانهها در تابستانها میتوانند این کار را بهجای اطلاعرسانی کنجکاوانه در مورد بیماریهایی مثل اماس که هیچ راه پیشگیریای ندارند به انجام برسانند. اطلاعرسانی به خانمها و هشدار در مورد عدم مصرف قرصهای ضدحاملگی در دوران روزهداری بهخصوص برای تأخیر قاعدگی، تشویق استفاده مداوم از آب و مایعات در روزهای تابستان، هشدار ویژه در مورد کمآبی بیمارانی که بیماری آنها را مستعد ترومبوز سینوسی میکند و البته اطلاعرسانی عمومی در مورد فهرست بلندبالای این بیماریها، تشویق یا اجبار استفاده از مرخصیهای استحقاقی، استعلاجی و حتی تشویقی برای کارکنانی که در تابستان کار فیزیکی یا استعداد خاصی به ترومبوزیس دارند و...
اقداماتی هستند که قطعا میتوانند به میزان قابلتوجهی از شیوع ترومبوز سینوسی بکاهند.
*رئیس انجمن سکته مغزی ایران
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.