|

گزارش اقلیت

علیرضا امتیاز . معمار

حجم بالای ساخت‌وساز با کیفیتی پایین و میان‌مایگی معماران از مشخصه‌های دوران رشد و توسعه جوامع درحالِ‌توسعه در جهان امروز است که ایران نیز نمی‌تواند از این قاعده مستثنا باشد. ولی در سال‌های اخیر شاهد پرشدن نسبی خلأ کمبود فیزیکی بنا، ساخت‌وساز و معماری و توسعه عددی جمعیت معماران و انبوه فارغ‌التحصیلان رشته معماری بوده‌ایم که هم‌سویی این دو عامل تعداد ساختارهایی که قابلیت بارگزاری نام معماری بر آنها محتمل است را افزایش داده است.
اینستالیشن معماری در پاویون ونیز در تلاش است روایت خوشبینانه‌ای از اقلیت فرهیخته معماری ایران را رقم زند؛ روایتی که گاه ما را به یاد فیلم‌های ایرانی برنده جایزه در همان بی‌ینال ونیز می‌اندازد. همان‌گونه که فیلم جدایی نادر از سیمین نمی‌تواند نمایانگر حرکت غالب سینمای ایران باشد، این اینستالیشن هم نمی‌تواند خود را نماینده حرکت غالب معماری ایران بداند؛ نکته‌ای که به‌طور هوشمندانه در چیدمان مکعب‌ها به چشم می‌خورد. شبکه، چیدمان مکعب‌ها در اینستالیشن را بسیار «بسط‌پذیر» و «توسعه‌پذیر» می‌کند. با آنکه انتخاب آثار از جمعیتی حداقلی شکل گرفته است و بیشتر به آن دسته از معمارانی که در غالب پروژه‌های خود به جدال با ماهیت سرکوبگرانه محیط تولید معماری رفته‌اند پرداخته است و دستاورد آنها را از این جدال نابرابر به مخاطب عرضه می‌کنند، ولی از امید خود به بسط عددی این مکعب‌ها چشم نمی‌پوشد و ‌درصدد راهی برای نمایش پروژه‌هایی است که به نظر برگزارکنندگان از موفقیت خوبی برخوردار هستند؛ بسط مکعب‌هایی از آثار معمارانی که معماری را نه به‌عنوان امر سرکوب‌شده در جامعه سرمایه‌محور، بلکه به‌عنوان چالشی برای تولید فضا در بینابین میان‌مایگی مرسوم درک کرده‌اند. جذابیت اینستالیشن معماری پاویون ایران آن‌گاه دوچندان می‌شود که به‌مثابه تنها کار گروهی جمعی از معماران در رسیدن به هدفی واحد، بعد از انقلاب خودنمایی می‌کند. معماران در سال‌های گذشته با تکیه بر خط‌کشی‌های ایدئولوژیک- فلسفی، زیبایی‌شناسی را در قالب دسته‌های تک‌نفره می‌دیدند اکثر نیروی فکری آنها در مجادلات بی‌پایانی صرف می‌شد که هیچ‌گاه به غلبه یکی بر دیگری نینجامید. این‌بار معماران با حفظ فردیت خویش، گفتمان‌ها و قرائت‌های متفاوت خود از فضا و معماری را به درون مکعب‌ها فروخورده‌اند و در جلوه بیرونی به‌غایت یک کل متحد را ارائه می‌کنند؛ کل متحدی که اقلیتی کوچک از انبوه معماران حرفه‌ای سال‌های اخیر در ایران را دربر گرفته است؛ اقلیتی که به آرامی در حال توسعه کمّی و کیفی خود است و به‌وضوح در حال بسط گفتمان خود در جامعه معماری است. تناقضات درونی میان این اقلیت، چیزی از آرزوی آنها در تأثیر‌گذاری بر گفتمان اکثریت نمی‌کاهد. این آرزو دلیل حضور در دوسالانه هنر ونیز را شکل می‌دهد که در حاشیه برگزاری آثار هنری جهان چیزی از معماری ایران نیز رخ بنماید. همچنین اینستالیشن معماری در دوسالانه هنر ونیز 2015، چشم‌اندازی از آنچه در سال آینده قرار است به دوسالانه معماری ونیز راه یابد، ارائه می‌دهد. بدنه‌های فرسوده پرفورمنس معماری می‌تواند تعبیری باشد از فرسودگی آنچه بر فضای معماری ایران حاکم است. مکعب‌های سیال با ابعاد سفید ارائه‌شده، درواقع هیچ را به مخاطب نمایش می‌دهد؛ هیچ از آنچه باید نام معماری بر آن نهاد، اما درون مکعب‌ها پروژه‌هایی است از معماری اقلیتی که تلاش دارند بر گفتمان اکثریت تأثیر گذاشته و فضا را به‌نفع قرائت خود از معماری تغییر دهند. اینستالیشن معماری پاویون ایران مفهومی‌ترین «گزارش اقلیت» از معماری ایران در سال‌های اخیر است.

حجم بالای ساخت‌وساز با کیفیتی پایین و میان‌مایگی معماران از مشخصه‌های دوران رشد و توسعه جوامع درحالِ‌توسعه در جهان امروز است که ایران نیز نمی‌تواند از این قاعده مستثنا باشد. ولی در سال‌های اخیر شاهد پرشدن نسبی خلأ کمبود فیزیکی بنا، ساخت‌وساز و معماری و توسعه عددی جمعیت معماران و انبوه فارغ‌التحصیلان رشته معماری بوده‌ایم که هم‌سویی این دو عامل تعداد ساختارهایی که قابلیت بارگزاری نام معماری بر آنها محتمل است را افزایش داده است.
اینستالیشن معماری در پاویون ونیز در تلاش است روایت خوشبینانه‌ای از اقلیت فرهیخته معماری ایران را رقم زند؛ روایتی که گاه ما را به یاد فیلم‌های ایرانی برنده جایزه در همان بی‌ینال ونیز می‌اندازد. همان‌گونه که فیلم جدایی نادر از سیمین نمی‌تواند نمایانگر حرکت غالب سینمای ایران باشد، این اینستالیشن هم نمی‌تواند خود را نماینده حرکت غالب معماری ایران بداند؛ نکته‌ای که به‌طور هوشمندانه در چیدمان مکعب‌ها به چشم می‌خورد. شبکه، چیدمان مکعب‌ها در اینستالیشن را بسیار «بسط‌پذیر» و «توسعه‌پذیر» می‌کند. با آنکه انتخاب آثار از جمعیتی حداقلی شکل گرفته است و بیشتر به آن دسته از معمارانی که در غالب پروژه‌های خود به جدال با ماهیت سرکوبگرانه محیط تولید معماری رفته‌اند پرداخته است و دستاورد آنها را از این جدال نابرابر به مخاطب عرضه می‌کنند، ولی از امید خود به بسط عددی این مکعب‌ها چشم نمی‌پوشد و ‌درصدد راهی برای نمایش پروژه‌هایی است که به نظر برگزارکنندگان از موفقیت خوبی برخوردار هستند؛ بسط مکعب‌هایی از آثار معمارانی که معماری را نه به‌عنوان امر سرکوب‌شده در جامعه سرمایه‌محور، بلکه به‌عنوان چالشی برای تولید فضا در بینابین میان‌مایگی مرسوم درک کرده‌اند. جذابیت اینستالیشن معماری پاویون ایران آن‌گاه دوچندان می‌شود که به‌مثابه تنها کار گروهی جمعی از معماران در رسیدن به هدفی واحد، بعد از انقلاب خودنمایی می‌کند. معماران در سال‌های گذشته با تکیه بر خط‌کشی‌های ایدئولوژیک- فلسفی، زیبایی‌شناسی را در قالب دسته‌های تک‌نفره می‌دیدند اکثر نیروی فکری آنها در مجادلات بی‌پایانی صرف می‌شد که هیچ‌گاه به غلبه یکی بر دیگری نینجامید. این‌بار معماران با حفظ فردیت خویش، گفتمان‌ها و قرائت‌های متفاوت خود از فضا و معماری را به درون مکعب‌ها فروخورده‌اند و در جلوه بیرونی به‌غایت یک کل متحد را ارائه می‌کنند؛ کل متحدی که اقلیتی کوچک از انبوه معماران حرفه‌ای سال‌های اخیر در ایران را دربر گرفته است؛ اقلیتی که به آرامی در حال توسعه کمّی و کیفی خود است و به‌وضوح در حال بسط گفتمان خود در جامعه معماری است. تناقضات درونی میان این اقلیت، چیزی از آرزوی آنها در تأثیر‌گذاری بر گفتمان اکثریت نمی‌کاهد. این آرزو دلیل حضور در دوسالانه هنر ونیز را شکل می‌دهد که در حاشیه برگزاری آثار هنری جهان چیزی از معماری ایران نیز رخ بنماید. همچنین اینستالیشن معماری در دوسالانه هنر ونیز 2015، چشم‌اندازی از آنچه در سال آینده قرار است به دوسالانه معماری ونیز راه یابد، ارائه می‌دهد. بدنه‌های فرسوده پرفورمنس معماری می‌تواند تعبیری باشد از فرسودگی آنچه بر فضای معماری ایران حاکم است. مکعب‌های سیال با ابعاد سفید ارائه‌شده، درواقع هیچ را به مخاطب نمایش می‌دهد؛ هیچ از آنچه باید نام معماری بر آن نهاد، اما درون مکعب‌ها پروژه‌هایی است از معماری اقلیتی که تلاش دارند بر گفتمان اکثریت تأثیر گذاشته و فضا را به‌نفع قرائت خود از معماری تغییر دهند. اینستالیشن معماری پاویون ایران مفهومی‌ترین «گزارش اقلیت» از معماری ایران در سال‌های اخیر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.